Một chuyến đi

Chuyến xe chở những người chiến thắng tiếp tục kĩu kịt một hành trình mới trên con đường xây dựng lại đất nước.

John Ramsden, vị cựu đại sứ Vương quốc Anh chụp bức ảnh này trong giai đoạn 1980-1983 khi ông làm việc ở Hà Nội. Không khí hậu chiến đầy ắp trong từng chi tiết của tấm hình, không khí của nghèo đói, cũ kỹ, lạc hậu và lo toan. Có một điều gì đó ở đằng sau, ở trong lòng những nhân vật này như là sự nhẫn nhịn. Có cảm giác họ đang im lặng nuốt đau và cố chắt nốt chút nghị lực cuối cùng còn lại để đi tiếp và sống tiếp. Chiến tranh hết rồi, chết chóc qua rồi, dù đói khổ cũng phải đứng dậy làm lại từ đầu thôi.

Nghĩ như vậy để khi hôm nay, sau hơn 30 năm xem lại bức ảnh này sẽ thấy rõ sức mạnh của người Việt. Bạn không thể ngờ rằng những nhân vật trong các tác phẩm nhiếp ảnh của triển lãm “Mảnh đất hóa tâm hồn” * chính là những người đã vượt qua nghèo đói để xây dựng đất nước được như hôm nay.

Nhưng vẫn có một điều nuối tiếc. Đương nhiên, tôi không tiếc cái nghèo, cái cũ kỹ, lạc hậu của thời ấy. Hình như một giá trị gì đó đã bị cuốn trôi đi.

Trở lại với bức ảnh, một cái xe bus cũ, những hành khách tiều tụy, cực nhọc, quần áo, đầu tóc, mũ nón đều một kiểu. Thậm chí từng ấy con người nhưng tôi cảm thấy họ đều chung một ánh nhìn, một suy nghĩ, một tấm lòng. Tất cả đều toát lên sự an lành. Hôm nay cuộc sống đã giầu hơn, nhà cao cửa rộng, xe cộ hiện đại, quần áo đầu tóc xanh đỏ, mốt nọ mốt kia nhưng con người ngày hôm nay có vẻ không còn chung lòng, họ “năng động”, toan tính, bon chen. Không ít người quên những giá trị văn hóa, nháo nhào chạy theo đồng tiền, họ xao động, nhao nhác và nhiều cơ tâm quá.

Lạ ở chỗ thời chiến tranh sống chết cận kề, thời hậu chiến đói nghèo thì lòng người lại yên. Thời nay, no đủ, giầu có thì lòng người lại động. Lạ ở chỗ, thời nghèo thì văn hóa lại còn mà nay càng giàu thì văn hóa lại càng xuống cấp.

Những khuôn mặt hiền lành, an lành đã mất đi và thay vào đó là những khuôn mặt đầy bất an.

Giá như vẫn là chuyến xe ấy, chuyến đi ấy, vẫn cứ mở cửa, cứ đổi mới, cuộc sống cứ no đủ, cứ làm ăn buôn bán, kiếm tiền và giàu có nhưng đừng đánh mất những giá trị tinh thần cốt lõi.

Không phải là không còn cứu được. Chỉ mất 30 năm để từ nghèo thành giàu nhưng đó là chuyện kinh tế. Văn hóa lại là chuyện khác, không những mất 30 năm mà có thể phải mất hơn 60 năm nữa mới có thể biến cái sự nghèo văn hóa hôm nay bằng với thời 30 năm trước.

Tiếc!