Hơn 40 năm giữ lửa hát văn

Trong số 64 cá nhân sắp nhận danh hiệu Nghệ nhân nhân dân di sản văn hóa phi vật thể, có ông Phạm Hải Hậu - thủ nhang đền Lảnh Giang, Hà Nam.
Nghệ nhân Phạm Hải Hậu có nhiều đóng góp trong việc bảo tồn và phát huy di sản hát văn.
Nghệ nhân Phạm Hải Hậu có nhiều đóng góp trong việc bảo tồn và phát huy di sản hát văn.

Sinh năm 1963 tại thôn Yên Lạc, xã Mộc Nam, thị xã Duy Tiên, cậu bé Phạm Hải Hậu được gửi vào đền Lảnh Giang, theo “nghiệp Thánh” từ năm lên bảy. Sau gần chục năm khổ luyện dưới sự dìu dắt của thanh đồng Nguyễn Thị Phúc - người trông coi đền Lảnh Giang lúc bấy giờ, đi khắp các đền, phủ ở Nam Định, Hải Phòng, Hà Nội, năm 1987, khi Phạm Hải Hậu đã có sự trau chuốt trong giọng hát, đã thấm nhuần nhiều điệu và lối hát khác nhau, bà Phúc mới cho học trò “trình làng”.

Từ những năm 90, ông Hậu gây dựng được đội cung văn gần 40 người, đa phần là con em xã Mộc Nam. Trung bình mỗi năm đội cung văn có khoảng 50 lượt thực hành nghi lễ diễn xướng chầu văn tại di tích lịch sử quốc gia đền Lảnh Giang, ngoài ra còn ở nhiều đền, phủ trong cả nước. Câu lạc bộ chầu văn tỉnh Hà Nam được thành lập năm 2013 cũng từ tâm huyết của Trưởng ban chủ nhiệm Phạm Hải Hậu. Ông còn vận động các doanh nghiệp tài trợ để mua sắm đạo cụ, trang phục biểu diễn, mời nghệ nhân về dạy hát… Định kỳ câu lạc bộ sinh hoạt mỗi tháng một lần vào ngày rằm tại Lảnh Giang đền hoặc Nhà văn hóa tỉnh, trình diễn hát văn tại không gian phố đi bộ thành phố Phủ Lý, thu hút đông đảo khán giả.

Những năm qua, nghệ nhân Phạm Hải Hậu đã giành được nhiều thành quả như Huy chương vàng Liên hoan diễn xướng dân gian văn hóa dân tộc tại Đà Lạt (năm 2015); Giải xuất sắc nhất Liên hoan hát văn, hát chầu văn toàn quốc lần thứ I (năm 2017); Giải Nghệ nhân trình diễn xuất sắc nhất tại Liên hoan diễn xướng dân gian văn hóa các dân tộc khu vực Trường Sơn - Tây Nguyên lần thứ II (năm 2018); Giải nghệ nhân trình diễn xuất sắc nhất tại Liên hoan trình diễn các di sản văn hóa phi vật thể đại diện nhân loại và triển lãm di sản văn hóa, du lịch biển đảo (năm 2019); 2 giải vàng tại Liên hoan các câu lạc bộ dân ca và chèo tỉnh Hà Nam (năm 2022)… Nhiều năm liền, ông được tỉnh, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, thị xã Duy Tiên tặng bằng khen, giấy khen; được Trung tâm Giáo dục truyền thống và lịch sử Việt Nam vinh danh đã có thành tích trong hoạt động giáo dục truyền thống lịch sử dân tộc, Câu lạc bộ các nhà công thương Việt Nam tặng kỷ niệm chương “Vì sự nghiệp ích quốc lợi dân”…

Được phong Nghệ nhân ưu tú năm 2015, ông luôn trăn trở tìm ra những phương pháp, bài giảng để truyền dạy sao cho hiệu quả và theo đúng các nghi lễ truyền thống. Trong các dịp sinh hoạt câu lạc bộ, dịp lễ, ông hướng dẫn thực hành nghi lễ diễn xướng chầu văn, thu hút đông đảo các nghệ nhân thanh đồng, cung văn trong và ngoài tỉnh về giao lưu trao đổi, học tập kinh nghiệm. Năm 2017, ông chủ động đề xuất với Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch mở lớp tập huấn Nghệ thuật đàn, hát văn, hát chầu văn, thu hút 265 học viên. Tính đến nay, ông đã truyền nghề cho hơn 1.100 học trò, trong đó có nhiều cung văn xuất sắc như Vũ Thị Hồng Lĩnh (Cầu Giấy, Hà Nội), Đặng Hồng Duy (Duy Tiên, Hà Nam), Bùi Thị Soạn (Kim Động, Hưng Yên), Vũ Lan Anh (Hoàn Kiếm, Hà Nội)…