Kiến trúc không phải như một thứ xa xỉ

Không gian nhân văn cho người Việt

Thành lập văn phòng H&P Architects năm 2009, Đoàn Thanh Hà và các cộng sự quan tâm tới việc tạo ra những không gian thiết yếu, phục vụ nhu cầu ở, sinh hoạt tối thiểu của mọi người, đặc biệt là những cộng đồng yếu thế như trẻ em, người dân khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề của biến đổi khí hậu.

Năm 2014, anh đề xuất mô hình Vườn vệ sinh cho Trường Sơn Lập ở Cao Bằng - nơi không có điện, hiếm nước và không có sóng điện thoại. Công trình như một cây lớn có tán lá xòe rộng tỏa bóng mát, che phủ các không gian sử dụng bên dưới và bên trong. Lớp màng thực vật ở bốn phía trên mặt đứng, giúp tăng cường kết cấu chịu lực, bổ sung thực phẩm đồng thời tạo ra ranh giới ước lệ giữa bên trong và bên ngoài; trên mái để các tấm thái dương năng và thu gom nước mưa, nước thải sinh hoạt, tái sử dụng để tưới cây.

Bên cạnh đó, công trình Nhà tre nổi được hoàn thiện sau nhiều phiên bản khác nhau, như một đề xuất giải pháp cho tình trạng ngập lụt, nước biển dâng, cho thấy khả năng thích ứng của con người trước tình trạng biến đổi khí hậu. Phát biểu tại lễ trao Giải thưởng vừa diễn ra tại thủ đô Istanbul của Thổ Nhĩ Kỳ ngày 15/4, KTS Đoàn Thanh Hà chia sẻ: “Xuất phát từ trải nghiệm của bản thân, tôi luôn tin rằng, làm kiến trúc không chỉ bao gồm việc tạo ra những tòa nhà đẹp, tiện nghi và hiệu quả. Những thiết kế tốt nhất cũng phản ánh ý định của các kiến trúc sư trong việc tạo ra một thế giới tốt đẹp hơn cho thế hệ tương lai”.

17 năm thực hành kiến trúc, Đoàn Thanh Hà không chỉ hiện thực hóa mong muốn đưa kiến trúc trở về đúng vai trò của nó trong sự kết nối con người với môi trường sống, tập tục văn hóa địa phương mà còn hướng đến những vấn đề cấp bách về nhà ở, giáo dục và y tế - trong bối cảnh khủng hoảng khí hậu, môi trường đang ảnh hưởng nặng nề. Năm 2019, một công viên rộng 3,3 ha gần như bị bỏ hoang tại Mạo Khê, Quảng Ninh được hồi sinh. Hàng rào được tháo dỡ, vật liệu, phế liệu thu được từ các công trình đã xuống cấp được tái sử dụng để tạo dựng nên những kiến trúc mới thân thiện, phù hợp với tính chất mở của công viên như không gian công cộng với pavilion, vườn vệ sinh, quảng trường… kết hợp trồng thêm nhiều cây xanh và thảm cỏ. Công trình này được đánh giá tích cực và có sự lan tỏa nhất định.

Đoàn Thanh Hà và các cộng sự còn có những không gian mở để phục vụ cộng đồng như BES Pavilion (Hà Tĩnh, 2013), Cheering Restaurant (Hà Nội, 2014), Không gian thân thiện BE (Quảng Ninh, 2016 ). Trong đó, Không gian thân thiện BE được tạo nên từ các vật liệu chủ đạo là tre (để làm mái) và đất (để trình tường). Công trình Không gian S (Ninh Bình, trước là Hà Nam) tái sử dụng đá thải loại và các phế liệu (giàn giáo, tấm lợp) mang đến cảm nhận về những không gian len lỏi giữa hai dãy núi đá do sông Đáy tạo nên. Điểm chung của những không gian này là không quá lớn, ít hoặc không dùng cửa, không ngăn cách không gian, góp phần kết nối cộng đồng trong những những khu dân cư đông đúc, đồng thời tạo ra sinh kế và chia sẻ cơ hội cho người dân.

Ghi nhận cho kiến trúc vì dân, cùng dân

Từ ý tưởng tạo lập những không gian thân thiện, KTS Đoàn Thanh Hà đã phát triển quan điểm kiến trúc như là những cấu trúc nhân tạo được hình thành theo cách tự nhiên, tiêu biểu với công trình Nhà hang gạch, Không gian ngói (Hà Nội), Thảm thực vật bay (Thái Bình, nay là Hưng Yên)... KTS Christan Pédelahore de Loddis, người đề cử Đoàn Thanh Hà cho rằng: Anh đã không ngừng thử nghiệm với những vật liệu mới và cách biểu đạt mới. Cách làm của Đoàn Thanh Hà đại diện cho một phương pháp làm kiến trúc bền vững, bám rễ sâu sắc vào thổ nhưỡng và văn hóa truyền thống của Việt Nam.

GS, TS Jana Revedin, Chủ tịch sáng lập Giải thưởng Toàn cầu về Kiến trúc bền vững nhận định: Với chủ đề “Kiến trúc là sự chuyển đổi”, lần thứ 19, Giải thưởng toàn cầu về Kiến trúc bền vững nhấn mạnh vai trò của kiến trúc như một động lực thúc đẩy sự thay đổi sâu sắc trong quy trình xây dựng, quản lý tài nguyên, công năng sử dụng và rộng hơn là với xã hội. Những tác phẩm (công trình) của Đoàn Thanh Hà được thúc đẩy bởi một ý thức nhân văn sâu sắc về sự tham gia của công dân - được dẫn dắt bởi nguyên tắc “vì dân, cùng dân” và cách tiếp cận “công nghệ đúng đắn”, kiên quyết. Các dự án của anh phù hợp tiêu chí của Ban giám khảo về Đổi mới, Liên ngành, Khả năng thích ứng và Tái tạo.

Là người kiên định và không ngừng đổi mới, thực hành kiến trúc của Đoàn Thanh Hà luôn có sự gắn kết chặt chẽ của 3 yếu tố: Văn hóa - Kiến trúc - Thiên nhiên với mong muốn thúc đẩy những đặc điểm của địa phương và văn hóa bản địa để nuôi dưỡng, phát triển tinh thần con người, tạo nên sự bền vững về mặt tinh thần cho chủ thể kiến ​​trúc. Anh hy vọng góp phần làm cho kiến trúc trở nên thật sự dễ tiếp cận với tất cả mọi người, không phải như một thứ xa xỉ mà như một quyền cơ bản giúp cải thiện chất lượng sống hằng ngày.