Trong số báo này, chúng tôi xin giới thiệu những chia sẻ, quan điểm của một số tác giả trực tiếp cầm bút sáng tác.
Trung tá, nhà văn Bùi Tuấn Minh, Trường cao đẳng Cảnh sát nhân dân:
“Thước đo cho lòng trung thực”
Mấy ngày vừa qua, dù bận nhiều công việc nhưng tôi vẫn dành thời gian suy nghĩ về chuyên đề “Chống AI lũng đoạn văn chương” trên báo in Thời Nay, được đưa lên điện tử. Chuyên đề đáng để độc giả và những người viết suy ngẫm khi trí tuệ nhân tạo (AI) đang tràn ngập mặt trận văn chương. Chuyên đề như một chiếc thước và cây bút kẻ một đường rạch ròi phân định rõ ràng sáng tối, thật giả, cho người viết có niềm tin, cho người đọc kiên trì soi tìm những điều tốt đẹp.
Khi đọc những sản phẩm có sự giúp đỡ của AI, tôi chợt nhận ra mình đang thụt lùi so với sự phát triển của xã hội. Không phải vì tôi sẽ dùng AI để sáng tác mà sợ độc giả sẽ bị sự dễ dãi trong cách sử dụng từ ngữ của AI che mắt. Khi đó, sự không trung thực của người viết dễ dàng được chấp nhận. AI đang ngày càng là một thách thức đối với văn chương, AI có thể bị lạm dụng để che mắt độc giả, dẫn họ đi con đường của sự dối lừa và giả tạo.
Chính vì thế, càng ngày tôi càng hay đọc những bài viết nói về AI, những sản phẩm văn chương do AI là tác giả. Đọc để biết, để phân biệt được AI mãi mãi không bao giờ mang tâm hồn của một con người. Tôi tin rằng những người viết chính trực khác cũng sẽ có suy nghĩ như tôi và bằng kinh nghiệm, họ sẽ phân biệt được đâu là tác phẩm của con người, đâu là sản phẩm do AI tạo nên.
Tôi được biết, tại cuộc thi thơ Xuân Mới của Chi hội Nhà văn Công an vừa qua, Ban Tổ chức nhận được rất nhiều tác phẩm tham dự, trong đó phát hiện nhiều tác phẩm thơ nghi ngờ có dấu hiệu sử dụng AI hỗ trợ sáng tác. Để tìm câu trả lời cho những nghi ngờ và bảo đảm công bằng, minh bạch cho cuộc thi, Ban tổ chức đã sử dụng biện pháp nghiệp vụ, dễ dàng phát hiện ra những sản phẩm sử dụng AI, đồng thời khéo léo nhắc nhở đối với các tác giả của những sản phẩm đó và trả lại sản phẩm dự thi. Một phần nhờ đó, cuộc thi đã nhận được phản hồi tích cực.
Nhà văn Nguyệt Chu, giáo viên dạy Ngữ văn, Trường THPT Sơn Tây, Hà Nội:
“Nhớ lời Nam Cao về sự cẩu thả trong văn chương”
Là một người viết, tôi không khỏi băn khoăn về những gì đang diễn ra, khi người ta đang lạm dụng quá mức AI để sáng tác văn học để thỏa mãn nhiều mục đích khác nhau.
Chúng ta không thể phủ nhận những lợi ích của AI đem lại, bản thân tôi cũng sử dụng AI để tra cứu các thông tin, xử lý tài liệu và tôi cũng phải công nhận sự nhanh nhạy và khoa học của nó. Nhưng nếu sử dụng AI để sáng tác văn học và coi đó là sản phẩm của mình thì đó là một sự đánh cắp. Tôi nhớ lời của nhà văn Nam Cao: “Sự cẩu thả trong văn chương không những là bất lương mà còn là đê tiện”. Thế nên nhà văn hãy giữ lấy chút sĩ diện để thực hiện cái đam mê của đời mình.
Chúng ta không thể đứng ngoài sự phát triển tất yếu của công nghệ và phải dần làm quen với nó, chấp nhận nó nhưng đừng biến mình thành nô lệ của máy móc. Tôi tin, nếu bạn viết bằng trái tim thì không có công nghệ nào thay thế được. Một nhà văn, sau khi đặt dấu chấm hết cho một câu chuyện, sẽ còn lại những khoảng lặng, những day dứt, như một phần máu thịt của anh ta đã gửi lại trong những câu chữ đó rồi. Khi viết được một câu văn hay, tìm được một từ mới mẻ, hoặc đặt được một nhan đề ý nghĩa, đó là lúc cảm xúc vỡ òa và anh ta sẽ “nhâm nhi” cái cảm xúc ấy như một suối nguồn hạnh phúc, nuôi dưỡng những sáng tạo tiếp theo. Có thể, khối óc bằng xương bằng thịt không cho ra được những cốt truyện hấp dẫn, kỳ thú như AI, có thể nhiều nhà văn không sử dụng được những thủ pháp nghệ thuật như AI, nhưng trái tim nhà văn ấm nóng, trái tim nhà văn run rẩy đập từng nhịp thổn thức trong cõi nhân sinh này chứ không lạnh lẽo như máy, không rập khuôn như máy.
Nhà phê bình Hà Thị Vinh Tâm, giáo viên Trường THPT Cửa Lò, Nghệ An:
“Giữ lửa nhân văn trước cơn lốc thuật toán”
Chuyên đề của báo Thời Nay thật sự là một tiếng chuông cảnh báo cần thiết, chạm đúng vào nỗi lo đau đáu của những người làm công tác văn hóa nói chung và giới cầm bút nói riêng hiện nay. Với tư cách là một giáo viên trực tiếp đứng lớp, tôi đặc biệt tâm đắc khi tờ báo đặt ra vấn đề thiết lập hành lang pháp lý và các giải pháp giáo dục để bảo vệ sự thuần khiết của văn chương cũng như bản sắc của người viết.
Thực tế hiện nay đang đặt chúng tôi vào những trăn trở chưa từng có. Khi trí tuệ nhân tạo có thể tạo ra những bài văn, bài thơ “đúng quy trình” chỉ trong vài giây thì ranh giới giữa sáng tạo đích thực và sự lắp ghép vô hồn bỗng trở nên mong manh. Tôi và các đồng nghiệp đã bắt đầu chạm mặt với sự xâm lấn của văn chương máy móc trong bài làm của học sinh. Đó là những dòng chữ trơn tru, bóng bẩy nhưng thiếu vắng hơi thở trải nghiệm và những rung động chân thành vốn phải được chưng cất từ chính trái tim các em.
Để ngăn chặn sự lũng đoạn này, tôi cho rằng cần thay đổi quyết liệt từ gốc rễ giáo dục. Thay vì những đề bài khuôn mẫu vốn là mảnh đất màu mỡ của thuật toán, chúng ta cần hướng học sinh đến những đề mở, gắn liền với trải nghiệm thực tế, tư duy phản biện và chính kiến cá nhân. Mỗi bài viết phải là một không gian để học sinh được là chính mình, được nói lên cảm xúc, tiếng nói của riêng mình thay vì trở thành bản sao của một cơ sở dữ liệu vô hồn.
Văn chương suy cho cùng là tiếng lòng, là sự thăng hoa từ những dâu bể của đời sống nhân sinh. AI có thể là một trợ thủ nhưng tuyệt đối không thể thay thế con người. Tôi vẫn kiên trì trên hành trình bồi đắp cho học sinh tình yêu với những giá trị chân thật để mỗi trang viết thật sự là một “dấu vân tay” của các em.
Thượng úy, nhà thơ Nguyễn Thị Kim Nhung, Biên tập viên tạp chí Văn nghệ quân đội:
“Cần công cụ, phương pháp phổ biến cho việc kiểm tra”
Là một người viết, đồng thời cũng là một biên tập viên, tôi cảm nhận sâu sắc sự can thiệp của AI trong đời sống văn chương hiện nay. Ban đầu, cũng giống như nhiều người viết, tôi khá ngỡ ngàng về “khả năng” bắt chước con người trong sáng tạo của AI. Tuy nhiên, chỉ sau một thời gian rất ngắn, tôi thật sự hoảng hốt khi có những tác phẩm cộng tác gửi về toà soạn ngày càng có lối viết giống nhau, tư duy giống nhau. Nhiều tác giả cộng tác lâu năm, vốn đã có giọng điệu riêng, thì nay cũng bị lẫn vào các tác giả khác. Thậm chí, có tác giả vốn được coi là viết chậm thì nay trong một tuần có thể gửi đến vài chùm thơ…
Tôi nghĩ đây là hiện tượng rất đáng buồn trong sáng tạo văn chương. Khi lạm dụng AI, người viết đã tự đánh mất/xem nhẹ bản sắc, cá tính sáng tạo của chính mình. Văn chương luôn là lối đi riêng, nhưng AI sẽ trung hòa tất cả những gì nó tổng hợp được để cho ra những sản phẩm có thừa sự chỉn chu nhưng thiếu sự rung cảm, lay động của cảm xúc. Điều đáng nói là, hiện nay, chúng ta có thể bắt gặp đâu đó những sản phẩm được hình thành từ AI trên mặt báo, tạp chí nhưng chúng ta chỉ phát hiện ra nó hoàn toàn từ cảm quan cá nhân. Thậm chí, có những sản phẩm sử dụng AI ở mức độ tinh vi hơn thì để nhận ra bằng cảm quan người đọc là rất khó.
Chúng ta có phần mềm hỗ trợ viết nhưng còn thiếu công cụ, phương pháp phổ biến cho việc kiểm tra xem một sản phẩm nào đó có dùng AI hay không. Cho nên việc biên tập viên căn cứ vào đâu để “bắt lỗi” tác giả dùng AI cũng là khó. Khi đã đưa ra tranh luận, không thể chứng minh điều đó bằng cảm quan cá nhân. Vậy biên tập viên phải dựa vào đâu để phản biện? Tôi nghĩ, đây không còn là vấn đề của mỗi cá nhân nữa khi mà AI đã trở nên phổ biến trong sáng tạo đến mức chúng ta không thể thờ ơ.
(Còn nữa)
