1. Cảm nhận đó dễ gây nghi vấn, bởi có dấu son nào, chiến công, gương anh hùng nào không được đọc lên, tôn vinh từ những hoàn cảnh cụ thể, là chính hiện tại trong thời điểm đó! Nhưng qua nhiều thập kỷ thấm nhuần những góc nhìn lịch sử của thế hệ cha anh - lớp người trực tiếp cầm súng, thì thế hệ sau này và lớp người trẻ của hôm nay đang vừa tiếp lửa truyền thống, vừa từ điểm nhìn mới thắp lên luồng sáng soi chiếu những chặng đường hiển hách, những hy sinh và bao nỗi niềm của cộng đồng, của con người trong thời bom đạn.
Vì thế mà theo độ lùi của thời gian, khi những đớn đau dần lắng lại và từ thương tích cũ của đất nước, của nhiều gia đình đất Việt đã lên mầm xanh, những ngày kỷ niệm thành lập nước, kỷ niệm thống nhất non sông ngày càng trở nên những ngày hội lớn. Từ sau ngày Quốc khánh thiêng liêng 2/9/1945 cho đến suốt thời gian dài, người dân coi dịp này là một ngày Tết Độc lập, đồng bào ở nhiều nơi cùng nhau tổ chức các hoạt động văn hóa sôi nổi. Ngày Tết ra đời trong thế kỷ 20 đó qua các năm đến nay lại càng được chung vui rộng hơn, đông đảo hơn. Gần đây, dịp kỷ niệm đại thắng 30/4/1975 non sông thu về một mối đang được gọi nhiều hơn bằng cụm từ: Tết Thống nhất, với ý nghĩa sâu xa của sự trọn vẹn, quy tụ, của ước mơ hợp nhất, tròn đầy.
Dịp kỷ niệm nửa thế kỷ “Bắc Nam một nhà, vui một nhà vang tiếng hòa ca” năm 2025, mối quan tâm của đồng bào cả nước hướng về các hoạt động đại lễ tại thành phố mang tên Bác càng nhân lên bội phần. Bồi hồi biết ơn xen lẫn cả bùi ngùi, thiết tha lắng về quá khứ của những cuộc ra đi và hy sinh; nhưng cùng với đó cũng ngập tràn hạnh phúc với hiện tại thanh bình, phát triển và tự hào nhìn lại cả chặng đường của cuộc chiến đấu 30 năm 1945-1975 lẫn chặng đường 50 năm thống nhất, hòa bình, xây dựng, phát triển, hội nhập 1975-2025. Cảm xúc, cảm hứng đó càng cháy sáng lên vào dịp kỷ niệm 80 năm Cách mạng Tháng Tám thành công và Quốc khánh 2/9. Nghĩa là, lớp người sau tự hào về cha anh như giữa họ không hề có khoảng cách; và những thành quả dựng xây, đổi mới mấy chục năm qua cũng được kết liền với mấy chục năm máu xương trước đó.
2. Đây là cái nhìn mang tính kết nối, từ điểm nhìn hiện tại để nhận ra cả một chặng dài lớn lao vươn mình vĩ đại của con người, Tổ quốc, dân tộc Việt Nam, vượt qua bão táp chiến tranh, nghèo đói, lạc hậu và những biến động bất thường của thời cuộc. Bởi thế mà những người trẻ nắm tay nhau hát vang “Cùng tôi viết tiếp câu chuyện hòa bình, nhìn quê hương sáng tươi trong bình minh. Nhìn ánh nắng chiếu rực rỡ quốc kỳ tung bay phấp phới”. Đó chính là khi lòng ta dâng lên cảm hứng của xưa và nay đã hòa làm một.
Và những ngày này, khi dấu son kỷ niệm đại thắng mùa xuân 1975 lại ngân rung, làm vút lên ý nguyện cao đẹp của tình cảm gắn bó nước non, tinh thần hòa hợp dân tộc, thì từ sớm trong những ngày tháng Tư, chúng ta đã cảm nhận được tiếng vọng hào hùng, thiết tha từ nửa thế kỷ trước. Người dân đang chứng kiến những hình ảnh đẹp của các chuyến về nguồn; các hoạt động tri ân, ôn lại truyền thống. Và thêm nhiều màu vẻ hơn nữa, không phải là những hoạt động lễ nghi trang trọng, mà cảm hứng kỷ niệm đã hòa vào niềm vui đời sống hiện đại hôm nay. Vẻ đẹp này được nhận ra từ nhiều tour, tuyến du lịch về chiến khu xưa, thăm chốn lao tù giam giữ chiến sĩ cách mạng, qua những nơi lưu dấu chiến công của những đoàn quân hay các chiến sĩ biệt động… Nhận ra còn ở cách kỷ niệm, tri ân mà nhiều cơ quan, đơn vị cả nhà nước và tư nhân, nhiều địa chỉ văn hóa, xã hội chủ động thực hiện, lan tỏa. Có những góc trưng bày hiện vật chiến trường, mô phỏng không gian sống và chiến đấu, trưng cờ Tổ quốc, cờ giải phóng, cho mượn mũ tai bèo, khăn rằn, trang phục giải phóng quân… để người dân đến uống cà-phê được trải nghiệm, chụp ảnh và cảm thấy mình hôm nay cũng được “chạm vào lịch sử”. Có những góc trên phố phường được vẽ lên sắc hồng tươi cờ Tổ quốc, cờ giải phóng, được dán lên hình ảnh trang báo nâu cũ nửa thế kỷ trước đưa tin chiến thắng… Và việc treo cờ Tổ quốc, một cách tự nguyện, đã trở nên ngày càng phổ biến, sáng tạo, nhiều cách thức hơn trong đời sống xã hội.
Và còn nhiều nữa những cách để nói về lịch sử, bằng sáng tạo nghệ thuật qua các ca khúc mới, các chương trình nghệ thuật đề tài cách mạng nhưng có sức hút khán giả trẻ đến lạ kỳ; bằng các dự án xã hội; bằng mỗi sáng kiến và hành động cứ âm thầm rồi bừng sáng lên, tất cả đều phản ánh sức sống bền bỉ, tiếp tục trở lại thanh xuân, tiếp tục được tái tạo của lịch sử oai hùng trong cuộc sống thật sôi động hôm nay. Ngày mới, chúng ta bước ra đường phố, vừa hoài niệm để kính yêu các tiền nhân, vừa thấy gần gũi và thương yêu hơn những gương mặt người. Bởi đó là lớp cháu con của một dân tộc đã gan góc vùng lên giành lấy độc lập, tự do cho mình; đã đổ bao nhiêu máu, nước mắt giữ vững bền nền độc lập ấy cho đến ngày toàn thắng, thống nhất; và tiếp tục kiên cường bước trên chông gai để có một Việt Nam vươn mình, hội nhập trong hòa bình, hữu nghị, thiết tha làm bạn, cùng vun đắp cho hành tinh nhân ái của con người.
