Hệ lụy dẫn tới đói nghèo
Theo báo cáo của UBND tỉnh Đắk Lắk, đến năm học 2019 - 2020, trên địa bàn tỉnh có 1.038 trường học từ bậc mầm non đến THPT, có 16.111 lớp với 470.783 học sinh (HS), trong đó có khoảng 141.235 HS người dân tộc thiểu số (DTTS), chiếm hơn 30% tổng số HS toàn tỉnh. Thời gian gần đây, gia tăng tình trạng HS bỏ học. Trong năm học 2018 - 2019, số HS THCS trên địa bàn tỉnh bỏ học là 1.346 em, trong đó HS người DTTS là 1.123 em, chiếm tỷ lệ 83,43% số HS bỏ học. Các năm học 2016 - 2017, tỷ lệ HS người DTTS bỏ học trong tổng số HS THCS bỏ học là 81,35%, năm học 2017 - 2018 là 82,87%.
Theo UBND tỉnh Đắk Lắk, nguyên nhân dẫn đến tình trạng trên là hiện nay ở Đắk Lắk dân di cư tự do nhiều, chủ yếu là đồng bào DTTS phía bắc. Nhiều người không có hộ khẩu thường trú nên con em đi học không được hưởng các chế độ, chính sách. Hoàn cảnh kinh tế nhiều hộ đồng bào DTTS ở vùng sâu, vùng xa còn khó khăn khiến một số em HS phải bỏ học để đi làm thuê vào các mùa vụ. Một số khác do hoàn cảnh gia đình bố mẹ ly thân, các em ở với người thân nhưng không được quan tâm, chăm sóc chu đáo nên bị các cám dỗ ngoài xã hội lôi kéo, dụ dỗ.
Một số đồng bào DTTS trên địa bàn còn duy trì phong tục, tập quán lạc hậu như tình trạng tảo hôn, tình trạng các HS nữ chưa đủ tuổi kết hôn phải nghỉ học ở nhà lập gia đình vẫn còn phổ biến. Ngoài ra, còn có yếu tố đội ngũ cán bộ, giáo viên chưa thật sự tâm huyết, mặn mà với việc tuyên truyền, vận động HS đến trường. Thêm vào đó, do điều kiện về địa lý, địa hình vùng sâu, vùng xa nên nhiều con em đồng bào DTTS nhập học không đúng độ tuổi, học lực yếu, kém không theo kịp chương trình phải lưu ban, từ đó gây tâm lý chán nản, tự ti dẫn tới bỏ học...
Tình trạng HS bỏ học nói chung, HS DTTS bỏ học nói riêng dẫn đến hệ lụy các em thiếu kiến thức, chưa đủ hành trang để bước vào đời sống xã hội, các em không được giáo dục về kỹ năng sống, về đạo đức xã hội... dẫn đến các hành vi lệch lạc, không đúng chuẩn mực, dễ sa vào các tệ nạn xã hội như cờ bạc, rượu chè, nghiện hút... Ngoài ra, các em chỉ có thể làm các công việc về chân tay đơn giản, hiệu quả và thu nhập thấp, không thể tham gia vào các công việc đòi hỏi kỹ thuật, áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật, hiệu quả, thu nhập cao... Do đó, đời sống luôn gặp nhiều khó khăn, công tác giảm nghèo ở vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào DTTS hiệu quả chưa cao...
Cần tăng mức hỗ trợ
Để ngăn chặn tình trạng HS bỏ học nói chung, HS người DTTS bỏ học nói riêng, UBND tỉnh Đắk Lắk chỉ đạo các cấp, các ngành và các địa phương trong tỉnh, nhất là ngành giáo dục và đào tạo đẩy mạnh công tác tuyên truyền, vận động HS đến trường; huy động và ưu tiên các nguồn lực tăng cường đầu tư xây dựng cơ sở vật chất trường học, trang thiết bị dạy học cho các trường học ở vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào DTTS…
Các trường học, nhất là hệ thống các trường phổ thông dân tộc nội trú, bán trú, trường có HS DTTS theo học cần sâu sát, nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của HS, nhất là các HS có học lực yếu, kém, cá biệt để có biện pháp động viên, bồi dưỡng, giúp đỡ các em kịp thời...
UBND tỉnh Đắk Lắk cũng đề xuất và kiến nghị với Quốc hội, Chính phủ xem xét, rà soát ban hành các cơ chế, chính sách phân định vùng DTTS và miền núi theo trình độ phát triển; phân định xã, huyện, tỉnh là miền núi, vùng cao bảo đảm không bị chồng chéo. Kịp thời tháo gỡ những khó khăn đối với dân di cư tự do ngoài kế hoạch trên địa bàn tỉnh chưa có hộ khẩu nhưng đã sinh sống lâu dài, đang chờ cấp hộ khẩu để HS con em các hộ này được hưởng chính sách. Bên cạnh đó, cần thống nhất chung vào một văn bản về phân định khu vực miền núi, vùng cao để thuận lợi cho cơ sở trong quá trình tổ chức triển khai thực hiện các chương trình, chính sách áp dụng trên địa bàn. Bởi hiện nay có rất nhiều quyết định phân định tỉnh, huyện, xã thuộc khu vực miền núi, vùng cao, rất khó khăn trong quá trình triển khai thực hiện. Chưa kể, cần xem xét hỗ trợ cho những HS không có sổ hộ khẩu nhưng đã cư trú 5 năm trên địa bàn của những vùng có điều kiện kinh tế, xã hội đặc biệt khó khăn và thỏa mãn các điều kiện theo Nghị định 116, bởi mỗi năm học trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk có hơn 400 HS thuộc hoàn cảnh này nhưng không được hưởng chế độ của Nhà nước...
