Hiểu rõ hơn vấn đề danh hiệu

Dư luận đang quan tâm nhiều vấn đề nổi bật trong xã hội. Theo đó, báo chí, truyền thông cũng phản ánh, góp ý, đề nghị, trao đổi cởi mở. 

Trong đó có chủ đề danh hiệu nghệ sĩ, với ý kiến về việc nên phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ Ưu tú, Nghệ sĩ Nhân dân cho những người hoạt động nghệ thuật thuộc thành phần sáng tác, sáng tạo như nghệ sĩ nhiếp ảnh, kiến trúc sư, tác giả kịch bản… Mong muốn này dựa trên cơ sở thực tế nhiều năm qua, đối tượng làm nghệ thuật này chưa có được những ghi nhận theo hình thức danh hiệu ưu tú hoặc nhân dân như các nghệ sĩ biểu diễn sân khấu, múa, ca sĩ, nhạc công, diễn viên đóng phim hay các đạo diễn sân khấu, điện ảnh, phim truyền hình và cả đạo diễn hình của các nhà đài, hay phát thanh viên. 

Đã có một số ý kiến đa chiều nhân đề xuất trên, một đề xuất không phải không có những tình cảm, sự cảm thông với giới nghề. Tuy nhiên, về phía báo chí, dư luận, giới nghề…, rất nên có sự suy ngẫm sâu thêm để hiểu rõ hơn về vấn đề danh hiệu và đối tượng trao tặng. 

Nhiều năm qua, Nhà nước ta có hình thức khen thưởng rất đáng trân trọng là danh hiệu Nghệ sĩ Ưu tú, Nghệ sĩ Nhân dân cho những người hoạt động nghệ thuật biểu diễn, trình diễn, dàn dựng tác phẩm nghệ thuật, như vừa nêu thí dụ. Đó là đối tượng mà Nhà nước, ngành văn hóa và xã hội nói chung ghi nhận là các nghệ sĩ. Còn các nhà văn, tác giả kịch bản phim hay sân khấu, họa sĩ, nhà nhiếp ảnh, kiến trúc sư… thì được xác định là đối tượng tác giả. Mặc dù, có những trường hợp vẫn được gọi chung là nghệ sĩ tạo hình như các nhà điêu khắc, các nghệ sĩ nhiếp ảnh…, nhưng chữ “nghệ sĩ” khi đó đã được nhấn mạnh vào khía cạnh phẩm chất nghệ sĩ của họ rồi, cũng như nhạc sĩ, nhà văn… cũng là những người có phẩm chất nghệ sĩ, hay như xã hội thường nói “nghệ sĩ tính”. Chứ lực lượng tác giả đó hoàn toàn không phải là các nghệ sĩ biểu diễn, diễn xuất, dàn dựng để thuộc đối tượng xét danh hiệu Nghệ sĩ Ưu tú hay Nghệ sĩ Nhân dân. Mặc dù tất cả đều đáng quý, đều hoạt động văn học, nghệ thuật. 

Đề xuất xét danh hiệu cho một số đối tượng tác giả cũng không phải là mới. Trước kia từng có ý kiến trong dư luận, nhưng cũng đã được thống nhất là phải tách bạch các đối tượng hoạt động văn nghệ này: tác giả - nghệ sĩ. Mặt khác, nói về sự ghi nhận, Nhà nước cũng đã có nhiều danh hiệu cao quý cho các tác giả uy tín lớn, xứng đáng, như Giải thưởng Nhà nước, Giải thưởng Hồ Chí Minh. Liên hiệp các hội văn học, nghệ thuật Việt Nam và từng hội nghề nghiệp từ sân khấu đến nhiếp ảnh, kiến trúc, mỹ thuật…, cũng có các giải thưởng hằng năm cho các tác phẩm chất lượng tốt, được đánh giá cao. Đó cũng là các hạng mục giải mà không mấy khi nghệ sĩ có cơ hội được nhận. Rất đơn giản bởi các nghệ sĩ không phải là các tác giả.

Nhận thức trên về vị trí, vai trò các thành phần trong giới văn nghệ sĩ không phải xa lạ mà đã phổ biến rồi. Mong sao điều đó được thấm nhuần hơn để nhiều người thêm rõ.