Đất nước vừa đi qua một năm đầy nỗ lực. Mức tăng trưởng 8,02% GDP tưởng như đi ngược dòng chảy chững lại của kinh tế toàn cầu. Thu nhập bình quân đầu người vượt mốc 5.000 USD. Việt Nam chính thức bước vào nhóm các quốc gia có thu nhập trung bình cao. Những con số ấy tạo nên một bức tranh vĩ mô sáng màu, đủ để khẳng định sức bật của nền kinh tế sau nhiều năm áp lực.
Công bằng mà nói, tăng trưởng năm nay đến chủ yếu từ đầu tư công. Có thời điểm, khắp các vùng miền đều là những đại công trường. Xuất khẩu tiếp tục xác lập những cột mốc mới. Việt Nam duy trì xuất siêu trong bối cảnh cuộc chiến thuế quan toàn cầu ngày càng khốc liệt. Doanh nghiệp FDI ghi nhận kết quả kinh doanh vượt kỳ vọng. Những động lực này giúp nền kinh tế đi nhanh hơn, nhưng cũng đồng thời cho thấy tăng trưởng được dẫn dắt nhiều từ các khu vực nằm ngoài tiêu dùng hộ gia đình.
Chính cấu trúc đó phần nào khiến cảm nhận cải thiện trong đời sống thường đến chậm hơn nhịp tăng trưởng chung. Khi thu nhập khả dụng của một bộ phận lớn người dân chưa tăng tương xứng, chi tiêu có xu hướng thận trọng, đặc biệt với những khoản không thiết yếu.
Đào từ vựa cây âm thầm chuyển về thành phố bằng xe tải trong đêm. Những nhà khung sắt dựng tạm, phủ nylon chứa đầy lan, bỗng chốc mọc lên trên nhiều tuyến phố. Cả thành phố rợp sắc hoa Tết xen lẫn ánh mắt mong mỏi của những chủ vườn. Xe chở hoa ra khỏi chợ vẫn thưa thớt.
Theo báo cáo của các hãng nghiên cứu thị trường, hơn 70% hộ gia đình vẫn tập trung chi tiêu cho các nhóm hàng thiết yếu như thực phẩm, đồ uống và quà biếu trong dịp Tết. Tuy nhiên, khoảng 60% người tham gia khảo sát cho biết, sẽ cắt giảm chi phí dành cho các sản phẩm không thật sự cần thiết.
Từ lâu, chợ hoa được coi là phong vũ biểu của tiêu dùng. Khi túi tiền rủng rỉnh, người ta không tiếc chi cho những cành hoa đẹp. Ở nghĩa rộng hơn, chợ hoa còn là thước đo cảm xúc xã hội, nơi phản chiếu niềm tin, sự an tâm và kỳ vọng của người dân vào tương lai gần.
Sự trầm lắng ở chợ hoa không phải hiện tượng đơn lẻ. Trong suốt năm qua, giá vàng tăng theo chiều gần như thẳng đứng, cho thấy nhu cầu trú ẩn tài sản gia tăng. Tâm lý phòng thủ lan rộng trong xã hội. Thắt chặt chi tiêu không chỉ diễn ra ở chợ hoa mà còn thể hiện rõ trong các siêu thị, trung tâm mua sắm. Người dân trì hoãn những khoản chi không thật sự cần thiết, giữ tiền mặt nhiều hơn để phòng ngừa rủi ro.
Nhìn riêng từng biểu hiện, mỗi hiện tượng đều có thể được lý giải bằng những nguyên nhân cụ thể. Nhưng khi đặt cạnh nhau, chúng cùng chỉ về một điểm chung: Dường như tăng trưởng phục hồi nhanh hơn khả năng tạo cảm giác an tâm cho một bộ phận người dân. Khi nhịp phát triển chủ yếu được kéo bởi đầu tư và xuất khẩu, trong khi tiêu dùng nội địa phục hồi chậm, khoảng trễ tâm lý là điều khó tránh khỏi. Nhịp tăng trưởng càng nhanh, cảm giác bất an trước những biến động phía trước càng dễ xuất hiện.
Có thể sẽ không bao giờ tìm ra một nguyên nhân duy nhất cho nghịch lý “GDP tăng cao - chợ hoa vắng khách”. Nhưng chừng đó cũng đủ để nhận diện một hiện tượng cần được điều chỉnh trong năm điều hành mới. Tăng trưởng không chỉ cần nhanh mà còn cần lan tỏa đủ sâu để người dân yên tâm chi tiêu.
Chợ hoa vắng người mua không thể phủ nhận một năm tăng trưởng ấn tượng. Nó chỉ nhắc nhở rằng, phía sau những con số đẹp, cảm xúc xã hội và mức độ an tâm tiêu dùng cần được đặt đúng vị trí. Nó trở thành một chỉ báo quan trọng cho chất lượng phát triển trong giai đoạn tiếp theo.
