- Thưa ông, những hình ảnh của vụ sạt lở ở An Giang vẫn đang gây xôn xao dư luận. Từ góc độ của một nhà khoa học, ông nhìn nhận như thế nào về hiện tượng này?
- Vụ sạt lở ở bờ sông Vàm Nao - An Giang là vụ sạt lở nghiêm trọng. Ngoài thiệt hại về kinh tế, thì vụ sạt lở đã gây tâm lý hoang mang, lo sợ cho những hộ dân sống ở khu vực ven sông. Cho đến nay đã có trên 100 hộ dân phải di dời đến nơi ở an toàn.
Không riêng gì An Giang, mà nguy cơ sạt lở có thể xảy ra ở những vùng khác như Ðồng Tháp, Cần Thơ, hay Sóc Trăng... cụ thể là những khu vực dọc theo các sông Tiền, sông Hậu. Hiện nay, vùng châu thổ có hơn 265 điểm sạt lở nghiêm trọng, trung bình mỗi năm mất hơn 500 ha vùng cửa sông, cửa biển và ven sông.
- Vậy theo ông, đâu là nguyên nhân dẫn đến hiện tượng sạt lở nghiêm trọng trên diện rộng này?
- Có nhiều nguyên nhân dẫn đến hiện tượng sạt lở ở các bờ sông của miền Tây, nhưng nguyên nhân đầu tiên theo tôi là do việc khai thác cát lòng sông và cửa biển quá mức cho xây dựng, san lấp và xuất khẩu. Hoạt động này của con người đã gây nên hậu quả nặng nề là khiến các lòng dẫn của nước bị đào sâu xuống.
Việc mở rộng xây dựng các công trình nhà ở, đặc biệt cơ sở hạ tầng như đường sá, cầu cống và gia tăng mật độ xe tải nặng, xe khách ở khu vực hay việc người dân đẩy mạnh khai thác nước ngầm phục vụ sinh hoạt, tưới tiêu cũng là những nguyên nhân làm cho đất đồng bằng lún sụt.
Một nguyên nhân sâu xa nữa, đó là do phía thượng nguồn hình thành chuỗi đập thủy điện, đã giữ lại lượng lớn phù sa tại hồ chứa. Ðặc biệt ở đoạn Lancang thuộc tỉnh Vân Nam - Trung Quốc đã giữ lại phần nhiều bùn cát ở các hồ chứa khổng lồ. Trước kia, dòng sông mang nặng phù sa nên tốc độ dòng chảy chậm, ôn hòa thì nay do ít vật liệu truyền dẫn hơn khiến gia tăng hiện tượng "nước đói phù sa", dòng chảy trở nên mạnh và hung dữ hơn, nước "đói" sẽ "ăn" dần đất ở hai bên bờ sông và lòng dẫn. Nếu so sánh hiện nay với 9-10 năm trước, cả đáy sông Tiền và sông Hậu đều sâu hơn gấp nhiều lần.
Nhiều nguyên nhân, song một số nhà khoa học quốc tế cũng như trong nước có chung nhận định: việc khai thác cát tràn lan là nguyên nhân chính gây sạt lở nghiêm trọng cả hai bên bờ sông và vùng ven biển ở miền Tây.
- Cần có những giải pháp gì để ngăn chặn hiện tượng sạt lở đang ngày càng nghiêm trọng ở miền Tây, thưa ông?
- Việc cần làm nhất hiện nay là chính quyền phải kiểm soát chặt chẽ việc khai thác cát. Tuyệt đối không cho khai thác cát và xây dựng các công trình dân cư ở vùng có nguy cơ sạt lở. Khu vực có nguy cơ sạt lở cần có những biển báo giảm tốc độ của tàu thuyền qua lại. Triển khai kè chống xói lở, trồng cây phù hợp như dừa nước, cây đước... ngăn chặn sạt lở. Tuy nhiên, lưu ý là việc làm kè chỉ hạn chế chứ không thể kiểm soát sạt lở hoàn toàn.
Các địa phương cần lập bản đồ những vùng có nguy cơ sạt lở. Theo đó, sẽ không bố trí dân cư mới, khu công nghiệp tại những khu vực này. Với người dân sống ở những "điểm đen" có nguy cơ sạt lở cần sớm có phương án di dời. Một giải pháp liên quan chính sách ngoại giao, cần đề nghị các quốc gia như Trung Quốc, Lào, Thái-lan không phát triển các dự án thủy điện ở thượng nguồn các dòng sông.
- Trân trọng cảm ơn ông!
| Mới đây, tỉnh An Giang kiến nghị Bộ Tài nguyên và Môi trường đề xuất Chính phủ có chính sách về nhà ở hỗ trợ di dời hơn 20.000 hộ ảnh hưởng sạt lở bờ sông trong vòng 5 năm tới. Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường Trần Hồng Hà cho biết, sẽ chỉ đạo Viện Khoa học địa chất phối hợp với các nhà khoa học quốc tế nghiên cứu, đánh giá cụ thể, bài bản về hiện trạng sạt lở ở sông Tiền, sông Hậu. Từ đó, đề xuất giải pháp đưa ra hướng xử lý căn cơ, ổn định dòng chảy những nơi nguy hiểm được cảnh báo. |
