Hiện thực hóa mục tiêu phòng bệnh, giảm tải bệnh viện

Theo Nghị quyết số 72-NQ/TW, ngày 9/9/2025 về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân của Bộ Chính trị, từ năm 2026, người dân được khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí ít nhất mỗi năm một lần. Đến năm 2030, người dân được miễn viện phí ở mức cơ bản trong phạm vi quyền lợi bảo hiểm y tế theo lộ trình. Bộ trưởng Y tế Đào Hồng Lan cho biết: Trước mắt, sẽ ưu tiên triển khai đến các đối tượng chính sách xã hội, người yếu thế, người thu nhập thấp.

Hiện thực hóa mục tiêu phòng bệnh

Việt Nam hiện đối mặt gánh nặng bệnh tật kép, vừa phải kiểm soát các bệnh truyền nhiễm mới nổi và tái nổi, vừa ứng phó với sự gia tăng nhanh chóng của các bệnh không lây nhiễm. Các bệnh không lây nhiễm như tăng huyết áp, đái tháo đường, ung thư, rối loạn lipid máu, bệnh tim mạch… chiếm trên 70% tổng gánh nặng bệnh tật và tử vong. Tỷ lệ phát hiện bệnh ở giai đoạn muộn còn cao, dẫn đến chi phí điều trị lớn, gây quá tải hệ thống khám, chữa bệnh và ảnh hưởng tiêu cực đến chất lượng dân số.

Vì vậy, Bộ Y tế đánh giá "phòng bệnh hơn chữa bệnh" là yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh chi phí điều trị các bệnh không lây nhiễm, đặc biệt bệnh tim mạch, ung thư, đái tháo đường, rối loạn chuyển hóa… cao gấp nhiều lần so với chi phí phòng bệnh.

Tại Hà Nội, Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Vũ Đại Thắng vừa ban hành Kế hoạch số 71/KH-UBND nhằm thực hiện Chương trình hành động số 06-CTr/TU của Ban Thường vụ Thành ủy về việc thực hiện Nghị quyết số 72-NQ/TW. Đáng chú ý, ở quý II/2026, Hà Nội giao Sở Y tế chủ trì, phối hợp Sở Tài chính, Bảo hiểm xã hội thành phố Hà Nội và các cơ quan liên quan có kế hoạch thực hiện khám sức khỏe định kỳ, hoặc khám sàng lọc miễn phí mỗi năm một lần cho người dân. Hà Nội yêu cầu Sở Y tế từng bước thực hiện chính sách miễn viện phí ở mức cơ bản, trước hết là với đối tượng chính sách xã hội, người yếu thế, người có thu nhập thấp và một số đối tượng cần ưu tiên khác trong phạm vi quyền lợi bảo hiểm y tế. Thời gian thực hiện từ quý III/2026.

Ông Nguyễn Trọng Diện - Giám đốc Sở Y tế Hà Nội thông tin thêm: "Thành phố đang thí điểm mô hình trạm y tế số, gắn hoạt động khám, chữa bệnh ban đầu với quản lý sức khỏe người dân thông qua hồ sơ sức khỏe điện tử, kết nối dữ liệu với hệ thống y tế các tuyến. Đây được xem là nền tảng quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả chăm sóc sức khỏe ban đầu, đặc biệt trong quản lý các bệnh mạn tính, bệnh không lây nhiễm ngay tại cộng đồng".

Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh cũng vừa ban hành Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết số 72-NQ/TW. Cụ thể, thành phố đặt mục tiêu đến năm 2030 chiều cao trung bình của trẻ em và thanh thiếu niên (dưới 18 tuổi) tăng tối thiểu 1,5 cm. Tuổi thọ trung bình của người dân đạt khoảng 77 tuổi, trong đó thời gian sống khỏe mạnh tối thiểu 68 năm.

Với thành phố hơn 13 triệu dân, việc khám sức khỏe miễn phí ít nhất một lần mỗi năm là thách thức lớn. Thành phố Hồ Chí Minh đề ra sáu nhóm giải pháp. Trong đó, tập trung hoàn thiện cơ chế, chính sách y tế; nâng cao năng lực hệ thống y tế dự phòng và y tế cơ sở; nâng cao chất lượng nguồn nhân lực; cải cách tài chính y tế; đột phá phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số toàn diện và đẩy mạnh phát triển y tế tư nhân, huy động các nguồn lực cho phát triển y tế.

Bác sĩ Phạm Văn Tuấn - Giám đốc Trạm Y tế xã Tân Vĩnh Lộc (Thành phố Hồ Chí Minh) cho biết: "Hiện nay, trạm đang triển khai khám sức khỏe miễn phí cho người dân trên 60 tuổi theo kế hoạch của Thành phố. Thời gian tới, khi mở rộng tất cả người dân đều được khám sức khỏe miễn phí theo chính sách của Nhà nước, trạm y tế sẽ cần chuẩn bị thêm trang thiết bị như máy siêu âm, máy xét nghiệm. Đồng thời, bảo đảm nhân lực đủ chuyên môn để thực hiện các dịch vụ cận lâm sàng cũng như chủ động dự trù kinh phí cho hoạt động này".

Bị rối loạn giấc ngủ nặng kèm theo bệnh thoái hóa khớp, bà Thiên Thủy (62 tuổi, ngụ Thành phố Hồ Chí Minh) thường xuyên phải tái khám tại cơ sở y tế. Theo bà Thủy, trong bối cảnh kinh tế còn nhiều khó khăn, không phải ai cũng có đủ kinh tế để tự chi trả cho việc khám sức khỏe định kỳ. Do vậy, bà hết sức chờ đợi chính sách khám miễn phí sắp tới đây.

Đầu tư nâng cấp cơ sở vật chất, trang thiết bị

“Gói khám sức khỏe định kỳ miễn phí dựa trên quy định hiện hành. Mỗi người dân được khám các chuyên khoa cơ bản: tai - mũi - họng, răng - hàm - mặt, mắt, da liễu, hô hấp và nội tổng quát. Ngoài ra còn được làm xét nghiệm máu, sinh hóa, siêu âm, X-quang, điện tim tùy nhóm tuổi và yếu tố nguy cơ. Các chỉ tiêu này do bác sĩ chỉ định, kết quả sẽ được cập nhật vào sổ sức khỏe điện tử để quản lý thống nhất. Trước mắt tập trung vào sàng lọc cơ bản, ưu tiên bệnh phổ biến có thể phát hiện sớm và can thiệp kịp thời. Các sàng lọc chuyên sâu, kỹ thuật cao sẽ triển khai dần theo lộ trình, tùy khả năng cân đối Quỹ Bảo hiểm y tế.

Hiện nhân lực ở trạm y tế xã tại các địa phương còn thiếu bác sĩ chuyên khoa. Vì vậy theo dự kiến, các địa phương sẽ chỉ đạo các bệnh viện tuyến trên cử bác sĩ, mang thiết bị, máy móc về xã khám theo đợt. Cách làm này vừa bảo đảm chất lượng, vừa giúp đào tạo, chuyển giao kỹ năng cho tuyến dưới. Đồng thời địa phương cần đầu tư nâng cấp cơ sở vật chất, trang thiết bị để năm 2026 trạm y tế có thể đáp ứng yêu cầu cơ bản và từng bước chủ động hơn những năm sau”.

Bà Trần Thị Trang - Vụ trưởng Vụ Bảo hiểm y tế, Bộ Y tế

Sổ sức khỏe điện tử trên VNeID đã được thực hiện ở 34/34 tỉnh, thành phố

Bảo đảm thực hiện hiệu quả ba trụ cột

Theo PGS, BS Nguyễn Lân Hiếu - Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, với người dân, khám định kỳ giúp phát hiện sớm bệnh tật, giảm chi phí điều trị, hạn chế biến chứng. Với chính quyền, đây là cơ hội xây dựng cơ sở dữ liệu sức khỏe toàn diện - nền tảng cho hoạch định chính sách dựa trên bằng chứng. Tuy nhiên, làm thế nào để mỗi năm thực hiện hàng chục triệu lượt khám có chất lượng, đúng chuẩn chuyên môn và được ghi nhận minh bạch, đòi hỏi ngành Y tế và các địa phương cần đồng bộ các giải pháp trong thực thi.

Theo quan điểm của Ths, BS Bùi Văn Hào, Giám đốc Trung tâm Kiểm soát bệnh tật thành phố Hà Nội, để thực hiện tốt mục tiêu khám sức khỏe định kỳ hằng năm cho người dân, cần bảo đảm thực hiện hiệu quả ba trụ cột. Trong đó, trụ cột thứ nhất là chuyển đổi số y tế. Việc xây dựng trung tâm dữ liệu số và hoàn thiện hồ sơ sức khỏe điện tử cho từng người dân là điều kiện tiên quyết. Khi mỗi công dân có một mã định danh y tế thống nhất, việc theo dõi lịch khám, cập nhật kết quả và đánh giá nguy cơ bệnh tật sẽ lên hệ thống, tránh trùng lặp và hạn chế tình trạng “đếm số lượt thay vì quản lý chất lượng”.

Trụ cột thứ hai, đó là cần huy động sự vào cuộc của toàn bộ hệ thống chính trị. Nói cách khác, công tác khám sức khỏe định kỳ không thể chỉ giao cho ngành Y tế. Vai trò của chính quyền cơ sở, tổ dân phố, đoàn thể là rất quan trọng trong vận động người dân tham gia, tổ chức lịch khám theo nhóm đối tượng, đặc biệt với người cao tuổi, lao động tự do và người tạm trú.

Trụ cột thứ ba, là yêu cầu bảo đảm nguồn lực tài chính. Chương trình xác định kinh phí từ ngân sách nhà nước kết hợp xã hội hóa. Điều này đòi hỏi phân bổ hợp lý cho y tế cơ sở, đầu tư trang thiết bị, xe khám lưu động, đồng thời khuyến khích hợp tác công - tư tại các cơ sở khám, chữa bệnh. Nếu được thiết kế tốt, chi phí khám định kỳ sẽ thấp hơn rất nhiều so với chi phí điều trị bệnh ở giai đoạn muộn.

Việc tổ chức khám sức khỏe định kỳ và sàng lọc sớm triển khai hiệu quả sẽ có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao thể trạng, cải thiện chất lượng sống và tăng tuổi thọ của người dân. Khi bệnh được phát hiện sớm và được điều trị kịp thời, sẽ góp phần giảm gánh nặng bệnh tật cho gia đình và xã hội ■