Chuyển mạnh từ tư duy “sản lượng” sang “giá trị”

Đồng bằng sông Cửu Long hiện duy trì ổn định diện tích nuôi khoảng hơn 6.000 ha, tập trung tại Đồng Tháp, An Giang, Cần Thơ và Vĩnh Long. Năm 2025, sản lượng toàn ngành ước đạt 1,67 triệu tấn, ghi nhận cột mốc lịch sử khi kim ngạch xuất khẩu cá tra vượt ngưỡng 2,2 tỷ USD, tăng 8% so năm 2024. Không chỉ dừng ở phi lê đông lạnh, tỷ trọng các sản phẩm qua chế biến, có giá trị gia tăng cao sang thị trường Mỹ tăng đột biến 21 lần so cùng kỳ năm trước.

Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), năm 2025, Trung Quốc tiếp tục là thị trường chủ lực của ngành cá tra với 27% thị phần. Khối Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) trở thành điểm sáng với mức tăng trưởng 17%, đạt 340 triệu USD, trong đó các thị trường Mexico và Malaysia tăng trưởng mạnh. EU duy trì ổn định ở mức 8%. Đáng chú ý, thị trường Nga và khối Á - Âu tăng trưởng tới 35%, mở ra dư địa khai thác mới. Dự báo năm 2026, xuất khẩu cá tra có thể đạt khoảng 2,3 tỷ USD, tăng 5% so năm 2025.

Dù đang phục hồi tích cực để tiến gần “thời hoàng kim” của sáu, bảy năm trước, ngành hàng cá tra vẫn còn những khó khăn nhất định. Nghề nuôi cá tra ở Đồng bằng sông Cửu Long chịu ảnh hưởng mạnh từ biến đổi khí hậu, chất lượng nước kém và xâm nhập mặn. Chất lượng con giống chưa bảo đảm khiến tỷ lệ sống thấp. Công tác kiểm soát kháng sinh và dịch bệnh chưa bền vững, chi phí sản xuất gần đây tăng lên 1,2-1,3 USD/kg, làm giảm sức cạnh tranh.

Bước sang năm 2026, mức thuế đối ứng 20% tại thị trường Mỹ được dự báo sẽ tiếp tục gây tác động bất lợi, làm giảm sức cạnh tranh của sản phẩm cá tra Việt Nam. Bên cạnh đó, sự cạnh tranh từ các quốc gia như Bangladesh, Indonesia và Trung Quốc gây áp lực lớn với doanh nghiệp xuất khẩu cá tra. Thách thức từ rào cản kỹ thuật như địa điểm nhận hàng, đạo luật nông trại và quy định về lao động, môi trường, tín chỉ xanh cũng ngày càng khắt khe.

Ông Phùng Đức Tiến, Thứ trưởng Nông nghiệp và Môi trường nhìn nhận, xuất khẩu thủy sản, trong đó có cá tra vẫn chưa tạo được đột phá tương xứng tiềm năng. Ông Tiến cho rằng, năm 2026, ngành hàng cá tra đứng trước yêu cầu chuyển dịch căn bản từ tư duy tăng sản lượng sang tư duy giá trị, hiệu quả và bền vững. Việc giải quyết điểm nghẽn về con giống, tổ chức lại sản xuất theo chuỗi, nâng cao chất lượng, giảm phát thải và chủ động thích ứng các tiêu chuẩn quốc tế được coi là nền tảng để ngành hàng cá tra Việt Nam nâng cao thương hiệu, khẳng định vị thế trên bản đồ thủy sản toàn cầu.