“Xào nấu” nhiều đến mức… bình thường
Ngành thời trang đang có những chuyển mình rõ rệt, dần khẳng định sự quan trọng và tầm ảnh hưởng ngày một lớn trong cả kinh tế lẫn đời sống. Đi cùng sự phát triển cũng kéo theo nhiều thách thức, đặc biệt là đối với những nhà thiết kế trẻ.
Với hàng loạt trường đào tạo chuyên ngành thiết kế thời trang trên cả nước như các trường đại học Văn Lang, Tôn Đức Thắng, Công nghiệp dệt may Hà Nội…, mỗi năm có rất nhiều nhà thiết kế được đào tạo, có nhiều tác phẩm thời trang được công chúng đón nhận. Cũng chính vì mức độ cạnh tranh khá lớn, “mảnh đất” ngành thời trang còn nhiều mầu mỡ để khai thác khiến ranh giới giữa việc lấy cảm hứng và đạo nhái rất mong manh. Không những vậy, việc đạo nhái còn diễn ra với cả những nhà thiết kế, người mẫu đã có nhiều tên tuổi.
Nhà thiết kế trẻ Nguyễn Hiền Nhi (TP Hồ Chí Minh) chia sẻ: “Một thiết kế có thể mang phong cách giống một thiết kế khác, điều đó hoàn toàn bình thường. Nhưng nếu tất cả mọi thứ từ kiểu dáng, mầu sắc đến chất liệu và cách sắp đặt đều trông rất rõ ràng giống nhau đến hơn 90% thì khả năng cao là đạo nhái”.
Xu thế thời trang nhanh đang là một trong những tác động đến việc đạo nhái tác phẩm, khiến cho nhiều tài năng của nhà thiết kế trẻ không được công nhận hoặc được biết đến dưới một tác phẩm mang tên… người khác. Đối với những thương hiệu lớn, khi sản phẩm của họ bị đạo nhái, họ có thể dùng tiềm lực tài chính, tiếng nói có sẵn để khẳng định bản quyền qua truyền thông hoặc những buổi kiện tụng. Nhưng với những nhà thiết kế trẻ thì điều đó gần như là không thể.
“Việc này xảy ra nhiều đến mức nó trở thành điều bình thường với các bạn. Khoảng 8 năm trước, khi còn là một sinh viên bên Anh, mình đã biết chuyện chị sinh viên mới tốt nghiệp của trường bị một tạp chí lớn “mượn ý tưởng” hình ảnh, tức là họ chụp một bộ ảnh với phong cách gần như y hệt đồ án tốt nghiệp của mình. Không ai có thể làm được gì cả và chị ấy cũng quá hiền lành để lên tiếng”, Hiền Nhi nói.
Nhà thiết kế trẻ “tự vệ” khó khăn
Đối với một nhà thiết kế thời trang, ở thị trường nào hay phân khúc sản phẩm nào cũng có nhiều những khó khăn riêng. Đặc biệt những tác phẩm thời trang mang tính giá trị và cá nhân thì sự khó khăn, vất vả thường gấp nhiều lần thời trang nhanh vì nó đáp ứng tiêu chí bền bỉ và an toàn với môi trường hơn, sự đầu tư và lựa chọn giữa các chất liệu, mầu sắc cho đến đường kim mũi chỉ mang dấu ấn riêng của từng cá nhân. Vậy nên, mỗi tác phẩm có thể được coi là thành quả của một quá trình lao động, tư duy và sáng tạo. Thế nhưng nếu sự sáng tạo ấy không được bảo vệ thì sẽ là một rào cản rất lớn về tinh thần, khiến cho khả năng sáng tạo bị giới hạn. Việc đăng ký bản quyền thiết kế là điều hoàn toàn có thể làm được nhưng sẽ tốn nhiều thời gian, công sức và tiền bạc. Nguyễn Trúc Linh, sinh viên năm cuối Trường đại học Kiến trúc Hà Nội chia sẻ: “Để nói đến đăng ký bản quyền thì em không biết bao nhiêu là đủ vì sản phẩm nào cũng muốn. Em nghĩ việc bị lấy ý tưởng là không thể tránh khỏi, mình đành phải chịu thôi mặc dù không cam lòng”.
“Em chưa nghĩ đến việc đăng ký bản quyền. Mặc dù các tác phẩm hoàn toàn do em thực hiện từ đầu đến cuối. Nhưng em chưa bao giờ nghĩ đến việc đăng ký bản quyền cho nó vì em nghĩ đó là một điều gì đó rất xa vời và chỉ dành cho những tên tuổi”, bạn Nguyễn Huyền My (21 tuổi, khoa Thiết kế thời trang Trường đại học Mỹ thuật công nghiệp) tỏ ra bất ngờ khi đề cập đến vấn đề bản quyền cho những bản vẽ của mình.
Mỗi một tác phẩm, một thiết kế thời trang là kết quả của cả một quá trình sự tìm tòi, suy nghĩ và sáng tạo công phu, tỉ mỉ. Vì vậy, bảo vệ những tác phẩm nói chung và các nhà thiết kế trẻ là một việc rất quan trọng và rất cần sự quan tâm về phía các ban, ngành chuyên môn. Bên cạnh đó, các tác giả cũng phải biết tận dụng cơ sở pháp luật, sức mạnh của mạng xã hội, internet để bảo vệ chất xám của mình.
