Cháy hết mình cho một tình yêu

Khát khao được làm điều mình nghĩ

Chuyển sang giảng dạy khi đang là một diễn viên solist gặt hái rất nhiều giải thưởng, thử sức làm biên đạo rồi gắn bó với Đoàn múa xã hội hóa Khám phá qua rất nhiều vở múa lớn... Dường như chị luôn không bằng lòng với chính mình, và cũng luôn đủ tự tin để dấn thân vào những trải nghiệm mới?

Tôi luôn tâm niệm: Không điều gì là không thể, chỉ cần kiên trì theo đuổi đam mê của mình, phải khổ công rèn luyện, luôn vượt qua chính mình và không ngừng sáng tạo. Niềm đam mê lớn của tôi là múa. Nhưng cũng có những người chọn biểu diễn đến khi hết thời xuân sắc, còn tôi chọn cách làm biên đạo vì nghĩ, ở vị trí đó, tôi có thể làm được nhiều điều hơn cho múa.

Thời gian được chọn theo học và thực tập biểu diễn tại đoàn ballet Atlantique - một đoàn múa xã hội hóa của nữ biên đạo Regine Chopinot (Pháp) năm 2002-2004 đã thay đổi toàn bộ nhận thức của tôi. Tôi bắt đầu đặt cho mình những câu hỏi: tại sao ở nước họ nghệ thuật lại phát triển? Và tôi nhận ra rằng: xã hội hóa nghệ thuật làm cho vũ công có đất sống. Sự cạnh tranh để được tuyển vào các dự án, vở diễn của các công ty khác nhau làm cho vũ công phải tự hoàn thiện mình, chất lượng về nguồn lực con người tự thân được nâng lên, đời sống nghệ sĩ được bảo đảm. Nhờ thế, người dân được hưởng thụ nhiều giá trị nghệ thuật đỉnh cao, từ chính tiền thuế mà họ đóng vì Nhà nước hỗ trợ một phần cho các dự án của mỗi công ty. Trong khi ở Việt Nam, rất nhiều tài năng trẻ khi ra trường phải “xếp hàng” để được vào biên chế, lớp sau phải chờ lớp trước, đến khi được cho là đủ cứng cáp để được giao vai diễn solist thì tuổi sung sức không còn, hình thể cũng đã xộc xệch đi nhiều vì thời gian.

Mô hình xã hội hóa có cái hay là có thể chiêu mộ được những người giỏi và trẻ, đáp ứng được yêu cầu về phong cách thể loại của từng vở diễn cụ thể theo mỗi dự án. Vì thế, tôi đã khởi xướng thành lập nhóm múa ballet trẻ (thuộc Nhà hát Thể nghiệm, Trường đại học Sân khấu Điện ảnh Hà Nội), tiền thân của Đoàn múa Khám phá bây giờ.

Ở thời điểm đó, chị đã gây nhiều thắc mắc cho bạn bè, đồng nghiệp, khi múa vốn là nghệ thuật không dễ tiếp cận khán giả, còn bản thân chị lại đang gặt hái rất nhiều thành công trên sàn diễn. Tại sao chị lại chọn con đường vất vả cho mình?

So với việc đứng trên sân khấu đón nhận những tràng pháo tay nồng nhiệt của khán giả, tôi thấy hạnh phúc hơn nhiều lần khi vở diễn của mình được đón nhận và càng hạnh phúc hơn nữa khi nhìn thấy học sinh của mình trưởng thành từ tác phẩm do mình biên đạo. Hạnh phúc lớn nhất là nghề múa được tôn trọng, nghệ thuật múa ngày càng phát triển và có chỗ đứng trong xã hội.

Ngay từ khi mới thành lập, đoàn múa Khám phá là điểm đến của những tâm hồn sống chết với nghề, mong mỏi sẽ cống hiến cho khán giả những vở diễn đích thực với nhiều phong cách, giới thiệu nhiều ngôn ngữ, tư duy mới mẻ đầy khám phá. Chính những vở diễn lớn, đầy tiếng vang như: Carmen, Quan Âm Thị Kính, Don Quyxote, Chiến thắng mùa hoa đào, Con tạo xoay, Tình yêu Hà Nội.... đã giúp đoàn hút được rất nhiều diễn viên giỏi thuộc các nhà hát và các vũ công tự do tài năng đến từ các studio. Nhiều nghệ sĩ đã thành danh ở nước ngoài, nhân dịp nghỉ hè, cũng về Việt Nam cùng tham gia biểu diễn. Tất cả chúng tôi luôn nghĩ đây là chỗ để “chơi nghề”, chứ không ai và cũng không bao giờ đặt nặng vấn đề thu nhập.

Đoàn múa Khám phá vừa kỷ niệm 10 năm ngày thành lập, với chương trình công diễn vở múa đương đại Tình yêu Hà Nội. Nhìn lại, chị thấy mình vẫn đủ đam mê theo đuổi “cuộc chơi” nghệ thuật, hay đã thấm sự nghiệt ngã của câu ngạn ngữ “cơm áo không đùa với khách thơ”?

Các bạn đồng nghiệp thường động viên tôi, người đi đầu thường phải chịu hy sinh, có thể sẽ gục ngã bởi con đường khai hoang luôn nhiều chướng ngại vật. Sức mạnh giúp tôi vững bước chính là niềm tin của bạn nghề. Đoàn múa Khám phá chính là nơi để các nghệ sĩ đam mê nghệ thuật múa như tôi được thỏa khát vọng thể hiện cá tính sáng tạo nghệ thuật trong thể nghiệm mới. Có khác chăng là đã đến lúc phải hiểu khán giả, để vẫn đưa được thông điệp nâng cao thẩm mỹ về nghệ thuật cho họ nhưng đồng thời cũng đáp ứng được yêu cầu giải trí và mang hơi thở của thời đại.

Tôi cũng mang một phần tư duy nhạy bén trong kinh doanh của mình để tính toán giúp đoàn có những bước đi phù hợp, hướng đến mục tiêu nghệ thuật nhưng vẫn tái đầu tư được vở diễn mới. Cho đến giờ, cái được lớn nhất vẫn là thành quả 12 vở diễn lớn đã ra mắt công chúng và nhận phản hồi tốt từ người xem, nhất là các bạn trẻ.

Cảnh trong vở múa Thời gian (Tham gia LH múa quốc tế 2014 tại Huế).

Vẫn đang tìm đường cho múa

Trở lại với câu chuyện về nghệ thuật múa. Cho đến bây giờ, tức là cách khá xa thời gian chị quyết định khởi lập Khám phá để tìm một hướng đi, những bất cập của môi trường nghệ thuật ở Việt Nam - như chị từng nhìn nhận liệu đã có sự thay đổi?

Thay đổi ư, có hai cái “chưa”. Thứ nhất là về tư duy và cơ chế. Định hướng xã hội hóa nghệ thuật của Đảng, Nhà nước đã có nhưng “chưa” được cụ thể hóa thành các quy định để tạo điều kiện thuận lợi cho các đơn vị nghệ thuật. Điều “chưa” thứ hai thuộc về cách đánh giá nghệ thuật. Nhiều năm qua, nghệ thuật bị gò khuôn theo tư duy thẩm định nghệ thuật chủ quan của một nhóm nghệ sĩ cố định. Múa trong các chương trình nghệ thuật nặng về số đông, thiếu tinh chất và chiều sâu, đầy ắp các hình thức “yểm trợ” nhưng không phải là vẻ đẹp của ngôn ngữ múa. Những điểm yếu đó, nếu đi thi ở các liên hoan nước ngoài sẽ tạo cảm giác mình lạc hậu so với họ cả vài chục năm. Đó là nguyên nhân khiến nghệ thuật múa dần xa với xu thế phát triển của lớp trẻ và trên thế giới.

Chị có chạnh lòng với thực trạng này?

Nghệ thuật múa không thể phát triển nhanh như âm nhạc hay hội họa đương đại... Việc vẫn chỉ có duy nhất Khám phá (thành lập từ năm 2003) và Arabesque tại TP Hồ Chí Minh (thành lập từ năm 2009) là hai đoàn múa xã hội hóa hoạt động tương đối đều đặn cho thấy, chưa có nhiều “sân chơi” cho nghệ thuật múa.

Con đường chúng tôi đi là một con đường độc lập, khác với nhiều người, nhưng đều theo định hướng xã hội hóa của Nhà nước, vì giới trẻ, vì sự phát triển của nghệ thuật múa. Tôi tin chúng tôi sẽ làm được - nếu đam mê là thực, tài năng là thực, sáng tạo là thực và quyết liệt đối đầu với khó khăn. Nhiều người cũng đau đáu với sự phát triển của môn nghệ thuật khắc nghiệt này, tôi tin mỗi người đều đang cố gắng, theo cách riêng của mình. Chắc chắn, tôi không hề cô đơn trên hành trình gian nan ấy.