Bảo đảm quyền lợi cho người học

Nhiều học sinh chưa tận dụng hết cơ hội để xét tuyển

Nguyễn Quang M. (quê Hà Nam) học năm thứ nhất tại Khoa Cầu đường, Trường đại học Xây dựng Hà Nội sau đó lại bỏ bê để chạy xe ôm công nghệ. Lý do M. đưa ra là do em chọn nhầm ngành học nên rất khó kiên trì học các môn đại cương. “Em học đều ba môn Toán-Lý-Hóa, nên nghe theo mấy bạn trong lớp rủ học ngành này chứ chưa có hình dung gì về nghề nghiệp. Khi bắt đầu học năm thứ nhất, em thấy lựa chọn của mình sai mà bản thân lại hứng thú với ngành điện- điện tử”. Hiện nay, M. lại ôn thi vào Đại học Bách khoa Hà Nội. Vì gia đình ở quê khó khăn nên em không thông báo với bố mẹ mà tự xoay xở kiếm tiền trang trải cuộc sống và học thêm để theo đuổi ngành học mình yêu thích.

Tại Ngày hội tư vấn tuyển sinh, hướng nghiệp năm 2023 (ngày 19/3), những trường hợp như M. không phải là cá biệt. Nghe lời bố mẹ, Mai Thị H. (quê Thanh Hóa) theo học ngành luật. Học chưa đến một học kỳ, tâm lý của H. chán nản, thậm chí nhiều hôm em không lên giảng đường vì phải học quá nhiều môn lý luận khô khan. “Em có ước muốn trở thành cô giáo tiểu học nhưng bố mẹ lại muốn theo nghề luật của gia đình. Em nhận thấy mình không có đam mê với ngành học này, nên sau một năm học, em thuyết phục bố mẹ để thay đổi ngành học”, H. tâm sự.

Cách đây hơn hai năm, Trung tâm Dự báo nhân lực ở TP Hồ Chí Minh đã có khảo sát về tỷ lệ học sinh chọn ngành, chọn trường. Kết quả, tỷ lệ học sinh chọn sai ngành học chiếm khoảng 60%. Đáng chú ý, chỉ có 5% số học sinh có hiểu biết về ngành mình chọn học; 20% có hiểu biết tương đối đầy đủ; 75% thiếu hiểu biết về nghề bản thân chọn học.

PGS, TS Nguyễn Xuân Thạch, Trưởng ban Quản lý đào tạo (Học viện Tài chính) cho hay, trung bình mỗi năm có khoảng hơn 200 sinh viên ra trường không đúng hạn. Có nhiều nguyên nhân dẫn đến thực trạng này: Sinh viên muốn cải thiện điểm, xếp loại bằng tốt nghiệp của mình nên xin hoãn xét tốt nghiệp. Có em chưa đạt chuẩn đầu ra về trình độ ngoại ngữ. Tuy nhiên, cũng không ít sinh viên chọn sai ngành, trường dẫn đến mất động lực học tập nên nợ môn...

Tại Ngày hội tư vấn tuyển sinh, hướng nghiệp năm 2023, Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn cho biết, mỗi năm có hơn 600.000 học sinh đứng trước ngưỡng cửa bước vào các trường cao đẳng, đại học. Sau năm thứ nhất, nhiều em nhận ra ngành học, trường học mà mình lựa chọn chưa phù hợp với bản thân.

Theo Thứ trưởng Hoàng Minh Sơn, nhiều học sinh chưa biết tận dụng hết cơ hội để xét tuyển vào trường cao đẳng, đại học, ngành học, trường học mà mình mong muốn. Thông qua hoạt động tư vấn tuyển sinh, ông hy vọng học sinh sẽ xác định đúng năng lực, sở trường, sở thích và điều kiện thực tế. Trên cơ sở đó lựa chọn cho mình ngành học và ngôi trường phù hợp nhất, định hướng cho nghề nghiệp sau này. “Tôi mong các bậc phụ huynh cùng tham gia tư vấn để đồng hành, củng cố niềm tin, giúp các em có lựa chọn đúng đắn”, Thứ trưởng nhấn mạnh.

Thí sinh cần xác định đúng năng lực, sở trường, sở thích và điều kiện thực tế để lựa chọn ngành học phù hợp. Ảnh: BẮC SƠN

Tạo điều kiện cho sinh viên chọn lại ngành học

GS, TSKH Nguyễn Đình Đức, Trưởng ban Đào tạo (Đại học Quốc gia Hà Nội) cho hay: Mới đây, Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội đã ký Quyết định ban hành Quy chế đào tạo bậc đại học tại Đại học Quốc gia Hà Nội. Quy chế này có hiệu lực thi hành kể từ ngày 21/10/2022 và áp dụng cho các khóa tuyển sinh từ năm 2022 trở đi. Theo đó, Đại học Quốc gia Hà Nội cho phép sinh viên có thể chuyển ngành học. Cụ thể, sinh viên hoàn thành năm học thứ nhất được xem xét chuyển sang học một ngành học khác nếu có đủ điều kiện như:

Đáp ứng điều kiện trúng tuyển của ngành muốn chuyển sang học. Có số tín chỉ tích lũy tối thiểu bằng khối lượng thiết kế theo kế hoạch học tập chuẩn của chương trình đào tạo. Điểm trung bình chung các học phần tính đến thời điểm xét đạt từ 2,50 trở lên. Không bị cảnh báo học tập hoặc bị xét thi hành kỷ luật. Đơn vị đào tạo còn chỉ tiêu đối với ngành sinh viên muốn chuyển đến. Được sự đồng ý của chủ nhiệm khoa/bộ môn (đơn vị chuyên môn phụ trách ngành đào tạo) và thủ trưởng đơn vị đào tạo (đối với các trường thành viên), Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội (đối với các đơn vị đào tạo trực thuộc).

Ông Nguyễn Đình Đức lưu ý, Quy chế mới ban hành không xem xét chuyển ngành học đối với sinh viên đã học từ năm thứ hai. Kết quả học tập của các học phần đã tích lũy của sinh viên chuyển ngành hoặc chuyển hình thức đào tạo sẽ được xem xét để bảo lưu và công nhận tương đương theo học phần trong ngành mới. Ngoài ra, Quy chế tiếp tục tạo điều kiện và cho phép sinh viên học cùng lúc hai chương trình đào tạo theo hình thức chính quy. Tuy nhiên, điều kiện để học ngành thứ hai được bổ sung chặt chẽ hơn.

Cụ thể, sinh viên đã học ít nhất hai học kỳ của chương trình đào tạo thứ nhất. Nếu điểm trung bình chung tất các học phần tính từ đầu khóa học đến thời điểm đăng ký học chương trình đào tạo thứ hai đạt từ 2,0 trở lên, sinh viên phải đáp ứng điều kiện trúng tuyển của chương trình thứ hai trong năm tuyển sinh. Còn nếu đạt từ 2,5 trở lên, sinh viên chỉ phải đáp ứng ngưỡng bảo đảm chất lượng đầu vào của chương trình thứ hai trong năm tuyển sinh.

Về vấn đề này, PGS, TS Nguyễn Thu Thủy, Vụ trưởng Giáo dục đại học (Bộ Giáo dục và Đào tạo) viện dẫn, Bộ đã ban hành Quy chế đào tạo trình độ đại học kèm theo Thông tư số 08/2021/TT-BGDĐT ngày 18/3/2021 của Bộ trưởng Giáo dục và Đào tạo. Theo Quy chế, sinh viên được xem xét chuyển sang học một chương trình, ngành đào tạo khác, hoặc phân hiệu khác của cơ sở đào tạo, hoặc từ phân hiệu về trụ sở chính khi có đủ các điều kiện.

Theo đó, sinh viên được xem xét chuyển khi có đủ các điều kiện sau: Không là sinh viên trình độ năm thứ nhất hoặc năm cuối khóa; không thuộc diện bị xem xét buộc thôi học và còn đủ thời gian học tập theo quy định. Sinh viên đạt điều kiện trúng tuyển của chương trình, ngành đào tạo, trụ sở chính (hoặc phân hiệu) trong cùng khóa tuyển sinh.

Cơ sở đào tạo, trụ sở chính (hoặc phân hiệu) có đủ điều kiện bảo đảm chất lượng, chưa vượt quá năng lực đào tạo đối với chương trình, ngành đào tạo đó theo quy định hiện hành của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Được sự đồng ý của thủ trưởng các đơn vị chuyên môn phụ trách chương trình, ngành đào tạo, người phụ trách phân hiệu (nơi chuyển đi và chuyển đến) và của hiệu trưởng cơ sở đào tạo.

Còn khi chuyển cơ sở đào tạo, sinh viên được xem xét nếu có đủ các điều kiện: Không đang là sinh viên trình độ năm thứ nhất hoặc năm cuối; không thuộc diện bị xem xét buộc thôi học và còn đủ thời gian học tập theo quy định tại Khoản 5 Điều 2 của Quy chế này. Sinh viên đạt điều kiện trúng tuyển của chương trình, ngành đào tạo cùng khóa tuyển sinh tại nơi chuyển đến. Nơi chuyển đến có đủ điều kiện bảo đảm chất lượng, chưa vượt quá năng lực đào tạo đối với chương trình, ngành đào tạo đó theo quy định hiện hành của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Được sự đồng ý của hiệu trưởng cơ sở đào tạo xin chuyển đi và cơ sở đào tạo xin chuyển đến.