1/Cả hai xóm Hải Minh trong và Hải Minh ngoài ngoài gồm sáu tổ dân phố. Trong đó, xóm Hải Minh trong có một tổ dân, xóm Hải Minh ngoài có năm tổ dân. Trước đây, cư dân của hai xóm này thuộc xã bãi ngang Nhơn Hải. Gần đây, TP Quy Nhơn nhập hai xóm này vào phường Hải Cảng.
Xem trên bản đồ, “hình thể” của phường Hải Cảng như bán đảo hình cánh cung nhô mạnh ra cửa đầm Thị Nại. Phía bên kia, núi Tam Hòa “uốn” vòng cung tạo thế đất mỏng dưới chân núi khiến cư dân chài lưới về đây lập làng. Lời khuyên dành cho khách khi đến Quy Nhơn là nên qua đây một lần và tiền đò cho cả đi lẫn về chỉ hết mười nghìn đồng. Đi để hiểu được cuộc sống của người dân ở hai “xóm phố”, trải nghiệm sóng nước cửa đầm, để thấy xóm Hải Minh mười mấy đời lập làng mà người dân vẫn từng ấy thời gian đi lại trên những chiếc thuyền của gia đình hoặc con đò của thôn.
Ông Thừa, cư dân xóm ngoài, ngồi dưới gốc cây bàng biển, cho biết: “Buổi này, xóm vắng. Nhiều người đi làm cá hay bốc xếp bên Hải Cảng. Một số khác theo tàu đánh cá ra khơi. Trẻ con thì đi học. Người khác lại ngủ trưa...”. Từng ấy thông tin của ông Thừa, cho thấy tôi qua đây không đúng thời điểm.
Nhìn vào địa hình, nếu không có mỏm đá nhô ra đầm Thị Nại, xóm ngoài, xóm trong hẳn sẽ thành một làng dài dưới chân núi. Ông Thừa không mong muốn điều này, ông lý luận: “Tôi thấy địa hình vậy mới hay. Xóm trong nằm sâu trong vòng cung núi, tránh gió, tránh bão, thích hợp nuôi thủy sản lồng bè. Kinh tế tốt hơn”.
Thuê chiếc đò chạy vào xóm trong, vòng vòng chân núi, rồi về Hải Cảng, anh Công chủ đò nhắn tôi cứ đi xem thoải mái xóm thôn còn anh sẽ chờ. Xóm trưa vắng người, không tiếng gà, vịt hay âm thanh của những máy móc, động cơ - dấu hiệu để nhận ra rằng đang có những ngành nghề hoạt động.
2/ Hải Minh, xóm dưới chân núi co cụm như một “ốc đảo” bên đầm. Xóm lên phố nhưng không có một con đường nào cụ thể mà chỉ là lối đi nhỏ, ngõ thôn. Đất chật, người đông, quay qua vướng núi, quay lại vướng cửa đầm Thị Nại. Với những người tuổi đã trên 50 luôn hình dung có một khoảng cách với một bên là xóm và bên kia là đô thị. Mặc dù đã nhập vào phường Hải Cảng nhưng nhiều người vẫn nghĩ mình là người của xã Nhơn Hải phía ngoài bờ biển.
Người dân xóm ngoài sống nghề chài lưới, câu mực. Người dân xóm trong nuôi lồng bè. Ông Tư Tạo, xóm ngoài, là người có căn nhà lớn nhất trong xóm Hải Minh. Căn nhà bề thế, vượt lên một tầm cao so các nhà trong xóm. Nhà ông Tư Tạo có ba người con ở nước ngoài, hai người sống trong xóm cũng thuộc diện khá giả. Họ đang xây mới hai căn nhà để nuôi chim yến. Ông Tư Tạo cho biết: “Tôi giàu lên không phải tiền nước ngoài của con cái gửi về. Tôi buôn bán tàu. Buôn bán xăng dầu trên biển”. Lý giải về sự giàu có của mình, ông Tạo đưa ra so sánh: “Bây giờ ở phố người ta buôn xe hơi, xe tải, xe khách thì ngày đó tôi buôn tàu. Tàu đánh cá, tàu vận tải nhỏ chạy ven biển, trong sông”. Nguồn tàu gỗ đánh cá được ông Tư Tạo mua từ làng mộc Kim Bồng (Quảng Nam), các ghe gỗ đánh cá lớn được ông mua từ Bà Rịa - Vũng Tàu đưa về. “Mình cứ tính toán trước một tí là mình giàu”, ông Tạo nói.
Trở lại câu chuyện với ông Thừa ở xóm ngoài, ông kể: “Trước ở đây buôn bán tấp nập lắm. Toàn hàng bãi nhập lậu từ tàu lớn về đây. Từ đây, ti-vi, đầu đĩa, thuốc lá, quần áo, giày dép... theo các thuyền nhỏ phân phối tiếp cho các cư dân buôn bán trong phố, trên các huyện lỵ”. Nhưng những ngày buôn bán đó không kéo dài, chỉ được mấy năm. Rồi nền kinh tế thay đổi, thói quen tiêu dùng cũng thay đổi, người dân ở đây lại trở về với nghề cũ là đánh cá. Chuyện buôn bán trước đây cũng chỉ là những người nơi khác tới làm chủ, người dân ở đây chỉ là “cửu vạn”.
“Dân ở đây không biết chữ, chỉ quen đi đánh cá thả lưới, đi câu, đi mò. Vốn liếng cũng không có nên cộng trừ, buôn bán chi. Xóm lên phố nhưng cuộc sống thì vẫn vậy, vẫn vắng lặng như cũ”, anh Liệu, một người dân ở xóm cho biết.
