Trụ cột an sinh mới từ quỹ hưu trí bổ sung

PV Thời Nay đã có cuộc trao đổi ý kiến với bà Phạm Thị Thanh Tâm (ảnh nhỏ), Phó Vụ trưởng Các định chế tài chính (Bộ Tài chính) về chính sách này.

Kênh tích lũy tài chính để có thu nhập cao hơn khi nghỉ hưu

Phóng viên (PV): Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 85/2026/NĐ-CP về bảo hiểm hưu trí bổ sung, xin bà cho biết những điểm mới đáng chú ý của Nghị định này?

Bà Phạm Thị Thanh Tâm: Để triển khai Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024, ngày 25/3/2026 Chính phủ đã ban hành Nghị định 85/2026/NĐ-CP về bảo hiểm hưu trí bổ sung (có hiệu lực từ ngày 10/5/2026) thay thế Nghị định 88/2016/NĐ-CP. Mục đích nhằm tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ pháp lý cho hoạt động của quỹ bảo hiểm hưu trí bổ sung, đồng thời góp phần đa dạng hóa hệ thống an sinh xã hội, giảm áp lực cho ngân sách nhà nước và thúc đẩy phát triển thị trường vốn theo thông lệ quốc tế.

Điểm mới của Nghị định 85/2026/NĐ-CP tập trung vào 3 nội dung chính, gồm cơ chế đóng góp - chi trả, hoạt động đầu tư vào quỹ, cơ chế vận hành và quản lý giám sát hoạt động quỹ. Theo đó, Nghị định quy định rõ nguyên tắc tham gia của người lao động và người sử dụng lao động, yêu cầu minh bạch thông tin để người tham gia nắm đầy đủ quyền lợi và nghĩa vụ trước khi quyết định tham gia; mở rộng và đa dạng hóa danh mục đầu tư của quỹ, cho phép đầu tư vào trái phiếu chính phủ, chứng khoán niêm yết, chứng chỉ quỹ đầu tư… để vừa tạo điều kiện gia tăng lợi nhuận cho người tham gia khi đến tuổi nghỉ hưu, vừa bảo đảm quỹ vận hành an toàn, bền vững và minh bạch. Cơ chế quản lý, giám sát cũng được hoàn thiện theo hướng kiểm soát rủi ro chặt chẽ hơn. Theo đó, cơ quan quản lý nhà nước tăng cường giám sát thông qua đổi mới cơ chế báo cáo, công bố thông tin, cho phép giám sát từ xa, giám sát định kỳ và kiểm tra trực tiếp định kỳ/đột xuất để kịp thời phát hiện vi phạm trong hoạt động của quỹ.

PV: Bảo hiểm hưu trí bổ sung khác gì so với chế độ hưu trí nhà nước và các sản phẩm bảo hiểm theo quy định của pháp luật kinh doanh bảo hiểm, thưa bà?

Bà Phạm Thị Thanh Tâm: Đây là loại hình bảo hiểm tự nguyện theo nguyên tắc thị trường, nhằm bổ sung cho chế độ hưu trí trong bảo hiểm xã hội bắt buộc, có cơ chế tạo lập quỹ từ đóng góp của người sử dụng lao động hoặc của người sử dụng lao động và người lao động. Khác với chế độ bảo hiểm xã hội cơ bản, việc tham gia và đóng góp vào quỹ bảo hiểm hưu trí bổ sung hoàn toàn do người lao động và người sử dụng lao động tự nguyện quyết định. Mức hưởng theo từng tài khoản hưu trí của cá nhân được tích lũy thông qua hoạt động đầu tư theo nguyên tắc thị trường. Về cơ chế vận hành, việc tạo lập quỹ bảo hiểm hưu trí bổ sung từ sự đóng góp tự nguyện của người tham gia quỹ và người sử dụng lao động. Người lao động tham gia quỹ được sở hữu tài khoản hưu trí cá nhân hình thành từ khoản đóng góp của mình và/hoặc khoản đóng góp của doanh nghiệp cho người lao động theo thỏa thuận và tiền sinh lời từ hoạt động đầu tư quỹ. Các quỹ hưu trí do các doanh nghiệp bảo hiểm hoặc công ty quản lý quỹ đầu tư chứng khoán được cấp phép quản lý.

Có thể hiểu, bảo hiểm hưu trí bổ sung là chương trình do doanh nghiệp quản lý quỹ và người sử dụng lao động xây dựng, tạo thêm kênh tích lũy thu nhập cho người lao động khi về già, được thực hiện trên nguyên tắc tự nguyện; không gắn với việc khen thưởng tuyển dụng, ký hợp đồng lao động; không gắn với thi đua.

Góp phần tham gia phát triển thị trường vốn

PV: Sau 10 năm triển khai, quy mô, độ bao phủ của hệ thống quỹ hưu trí bổ sung cũng như quy mô thị trường bảo hiểm hưu trí bổ sung của Việt Nam hiện nay ra sao và có bắt kịp xu hướng chung của quốc tế, thưa bà?

Bà Phạm Thị Thanh Tâm: Trên thế giới, các quỹ hưu trí bổ sung tự nguyện được hình thành từ rất lâu và đã chứng minh vai trò quan trọng trong việc đa dạng hóa hệ thống an sinh xã hội, nâng cao thu nhập cho người cao tuổi khi đến tuổi về hưu. Tại các nước châu Âu, Mỹ, Australia đã có những mô hình rất thành công về quỹ hưu trí, thu hút sự tham gia của các đối tượng là người lao động có thu nhập khá, thu nhập cao. Khi nguồn vốn của các quỹ tích lũy đến một mức đủ lớn sẽ tham gia đầu tư trở lại trên thị trường vốn bằng cách mua các sản phẩm như trái phiếu chính phủ, chứng khoán niêm yết, chứng chỉ quỹ. Vì vậy, quỹ hưu trí bổ sung ngoài việc là một trụ cột trong hệ thống an sinh xã hội, còn là định chế đầu tư có tiềm lực tài chính mạnh đóng vai trò chủ chốt trên thị trường vốn.

Còn tại Việt Nam, các doanh nghiệp quản lý quỹ hưu trí bắt đầu đi vào hoạt động từ năm 2021 và đến nay có 7 quỹ được thành lập. Tổng giá tài sản ròng của các quỹ tính đến hết năm 2025 đạt khoảng 2,2 nghìn tỷ đồng, tăng 53% so với cuối năm 2024, gấp 26 lần so với năm đầu tiên thành lập. Cơ cấu tổng tài sản của hệ thống quỹ bao gồm 49% là trái phiếu chính phủ; 26,6% là khoản phải thu từ lãi, cổ tức được nhận; 15% là chứng chỉ quỹ đầu tư chứng khoán; 8% là tiền và tương đương tiền.

Về cơ bản, có thể thấy rằng việc ra đời, vận hành hệ thống quỹ hưu trí bổ sung đã góp phần đa dạng hóa các chính sách an sinh, đáp ứng nhu cầu tích lũy dài hạn cho một bộ phận người lao động có thu nhập trung bình và cao như thông lệ quốc tế. Qua đó xây dựng được nền tảng quan trọng để phát triển một trụ cột an sinh mới bên cạnh hệ thống bảo hiểm xã hội cơ bản. Tuy nhiên, những con số này cũng cho thấy quỹ bảo hiểm hưu trí bổ sung vẫn còn nhiều dư địa phát triển.

PV: Bà có thể gợi mở thêm về định hướng chính sách phát triển hệ thống bảo hiểm hưu trí bổ sung trong thời gian tới?

Bà Phạm Thị Thanh Tâm: Phát triển hệ thống bảo hiểm hưu trí bổ sung không chỉ góp phần đa dạng hệ thống an sinh xã hội trong bối cảnh Việt Nam bước vào giai đoạn già hóa dân số mà còn là một kênh phát triển thị trường vốn, đặc biệt là vốn trung và dài hạn cho phát triển kinh tế, như định hướng tại Nghị quyết 68-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân. Thời gian gần đây, với sự tăng trưởng và phát triển của nền kinh tế, số lượng cá nhân có thu nhập cao đã tăng lên nhanh chóng. Do đó, ngoài kênh bảo hiểm xã hội cơ bản, việc triển khai bảo hiểm hưu trí bổ sung nhằm gia tăng mức hưởng thu nhập cho người tham gia là cần thiết. Bên cạnh đó, trước những tác động của quá trình già hóa dân số nhanh tại Việt Nam, hệ thống bảo hiểm xã hội đa tầng là xu hướng tất yếu, trong đó có chế độ bảo hiểm hưu trí bổ sung nhằm đa dạng hóa các chương trình an sinh xã hội, chủ động chuẩn bị cho thực trạng già hóa dân số.

Để hỗ trợ các chính sách an sinh xã hội, góp phần phát triển thị trường vốn, bổ sung nguồn lực đầu tư dài hạn cho tăng trưởng kinh tế, trong thời gian tới, Bộ Tài chính sẽ tiếp tục phát triển hệ thống quỹ bảo hiểm hưu trí bổ sung thông qua chính sách thuế để khuyến khích việc tham gia vào quỹ. Đồng thời tăng cường quản lý giám sát đối với các doanh nghiệp quản lý quỹ bảo hiểm hưu trí bổ sung và hoạt động của hệ thống quỹ để các quỹ hoạt động minh bạch, an toàn, hiệu quả.

Một vấn đề khác cũng đang được tính đến là nghiên cứu, đánh giá để kiến nghị sửa đổi quy định hiện hành theo hướng bổ sung phương thức cá nhân trực tiếp tham gia bảo hiểm hưu trí bổ sung thay vì phải thông qua doanh nghiệp sử dụng lao động để đáp ứng yêu cầu thực tiễn và phù hợp với thông lệ quốc tế.