Chuẩn mực mới của thị trường chứng khoán

Thị trường chứng khoán Việt Nam đang đứng trước ngưỡng cửa nâng hạng lên nhóm thị trường mới nổi theo tiêu chuẩn MSCI với kỳ rà soát quan trọng vào tháng 3 để chính thức được nâng hạng vào tháng 9/2026. Tiêu chuẩn MSCI là bộ tiêu chí của Morgan Stanley Capital International dùng để phân loại thị trường chứng khoán (Phát triển, Mới nổi, Cận biên) và đánh giá bền vững doanh nghiệp (ESG). Đây cũng là hệ thống đánh giá khắt khe hơn nhiều so FTSE, với 18 tiêu chí thay vì 9.

Chú trọng quản trị doanh nghiệp

Những thay đổi mang tính bước ngoặt trên thị trường chứng khoán được thúc đẩy từ nền tảng khung pháp lý mới. Đó là việc Ủy ban Chứng khoán Nhà nước chính thức công bố Bộ Nguyên tắc Quản trị công ty Việt Nam (VNCG Code 2026), gồm 9 nguyên tắc mới tập trung vào các trụ cột cốt lõi: Đặt hội đồng quản trị ở vị trí trung tâm; tăng cường kiểm soát và quản trị rủi ro; nâng cao chất lượng công bố thông tin và minh bạch; bảo vệ quyền lợi cổ đông; lồng ghép yếu tố phát triển bền vững (ESG).

Đáng lưu ý, VNCG Code 2026 được triển khai theo phương thức “Tuân thủ hoặc Giải thích”. Với quy định này, các doanh nghiệp niêm yết được khuyến khích áp dụng các chuẩn mực cao hơn yêu cầu tối thiểu của luật pháp. Trong trường hợp chưa thể tuân thủ, doanh nghiệp cần đưa ra lời giải thích hợp lý, minh bạch trong báo cáo định kỳ hằng năm. Như vậy vừa bảo đảm nâng cao tính minh bạch, vừa tạo sự linh hoạt, phù hợp với đặc thù của từng doanh nghiệp và là thông lệ được áp dụng rộng rãi tại nhiều quốc gia trên thế giới và trong khu vực ASEAN.

Trước đó, nhiều quy định pháp lý mới cũng đã được ban hành nhằm nâng cao chất lượng quản trị công ty, như Luật số 76/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Doanh nghiệp; Nghị định 245/2025/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 155/2020/NĐ-CP của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Chứng khoán.

Chia sẻ tại Diễn đàn “Mùa đại hội đồng cổ đông 2026: Tuân thủ hay bứt phá - Hiệu quả hay bền vững” mới đây, ông Nguyễn Hoàng Dương, Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cho biết, khi dòng vốn quốc tế bắt đầu quan tâm đến một thị trường mới nổi, nhà đầu tư không chỉ nhìn vào tốc độ tăng trưởng và các chỉ số tài chính. Những người nắm trong tay dòng vốn có xu hướng đánh giá rất kỹ vấn đề quản trị doanh nghiệp. Do đó, đại hội đồng cổ đông trở thành diễn đàn quan trọng để doanh nghiệp thể hiện năng lực quản trị, mức độ minh bạch thông tin, chất lượng giải trình của hội đồng quản trị, tầm nhìn và cam kết phát triển bền vững của doanh nghiệp.

Tuân thủ là nền tảng quan trọng nhưng nếu chỉ dừng ở mức độ tuân thủ, doanh nghiệp sẽ khó tạo sự khác biệt trong đánh giá của nhà đầu tư quốc tế. Ngược lại, những doanh nghiệp chủ động tiên phong nâng chuẩn quản trị, áp dụng các nguyên tắc của VNCG Code, coi đại hội đồng cổ đông là cơ hội đối thoại thực chất với cổ đông sẽ tạo dựng được niềm tin và uy tín trên thị trường.

Đây cũng là yếu tố rất quan trọng trong bối cảnh Trung tâm Tài chính quốc tế tại Thành phố Hồ Chí Minh và Đà Nẵng đã đi vào hoạt động. Từ đó mở ra kỳ vọng mới cho việc thu hút dòng vốn đầu tư quốc tế chất lượng cao.

Lấy cổ đông làm trung tâm

Theo ông Lê Trung Hải, Phó Trưởng ban Giám sát công ty đại chúng, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, doanh nghiệp cần chú ý đến những thay đổi pháp lý trong mùa đại hội đồng cổ đông 2026. Luật Doanh nghiệp sửa đổi đã bổ sung khái niệm “chủ sở hữu hưởng lợi” và quy định phải cập nhật, lưu trữ thông tin liên quan nhằm nhận diện cá nhân kiểm soát thật sự trong cấu trúc sở hữu doanh nghiệp cũng như hỗ trợ cơ quan quản lý trong việc giám sát cấu trúc sở hữu, giảm rủi ro liên quan đến quản trị.

Đối với công ty đại chúng, Nghị định số 245/2025/NĐ-CP đã giới hạn số lượng công ty mà thành viên hội đồng quản trị có thể đồng thời tham gia, điều chỉnh quy định về số lượng thành viên hội đồng quản trị không điều hành… Điều chỉnh này nhằm hạn chế xung đột lợi ích, bảo đảm tính độc lập và tăng cường bảo vệ quyền lợi của cổ đông và nhà đầu tư… Đặc biệt, chúng sẽ góp phần hạn chế tình trạng sở hữu chéo hoặc che giấu quyền kiểm soát.

Dữ liệu đánh giá hơn 500 doanh nghiệp trên sàn HoSE cho thấy có 75% doanh nghiệp tổ chức đại hội đồng cổ đông đúng hạn trong bốn tháng đầu năm. Tuy nhiên tỷ lệ doanh nghiệp công bố tài liệu họp đầy đủ, đúng hạn chỉ đạt 67% và doanh nghiệp tuyên bố tuân thủ hoàn toàn theo VNCG Code 2026 chỉ đạt 29%. Những con số này cho thấy trong thực tế vẫn có khoảng cách giữa việc “tuân thủ tối thiểu” và “thực hành tốt nhất”.

Để tổ chức đại hội đồng cổ đông hiệu quả, ông Phan Lê Thành Long, Tổng Giám đốc Viện Thành viên Hội đồng quản trị Việt Nam (VIOD) cho rằng cần thay đổi từ tư duy tổ chức. Hội đồng quản trị không nên chỉ tập trung trình bày về những kết quả đã thực hiện mà cần đưa vào chương trình nghị sự các vấn đề như quản trị rủi ro địa chính trị, biến động giá nguyên vật liệu, kịch bản ứng phó rủi ro khẩn cấp.

Một kỳ đại hội đồng cổ đông được tổ chức minh bạch, công khai và tôn trọng quyền lợi của cổ đông không chỉ mang giá trị riêng đối với doanh nghiệp. Đó còn là thông điệp quan trọng gửi đến cộng đồng đầu tư quốc tế, là minh chứng cho thấy thị trường chứng khoán Việt Nam đang vận hành theo các chuẩn mực quản trị tốt với chất lượng doanh nghiệp đáp ứng yêu cầu của thông lệ quốc tế.

Thời gian gửi thông báo mời họp và tài liệu liên quan theo quy định là ít nhất trước 21 ngày nhưng doanh nghiệp nên công bố tài liệu trước 28 ngày theo khuyến nghị của VNCG Code 2026. Sự chuẩn bị sớm sẽ giúp cổ đông có đủ thời gian nghiên cứu, phản hồi hiệu quả và giúp doanh nghiệp đạt điểm tối đa khi tham gia đánh giá Thẻ điểm Quản trị công ty ASEAN.

Hình thức tổ chức họp đại hội đồng cổ đông cũng được khuyến nghị kết hợp giữa trực tiếp và trực tuyến nhằm bảo đảm không gian tương tác, đối thoại với cổ đông nhưng vẫn tạo điều kiện tối đa cho dòng vốn nước ngoài và các cổ đông ở nước ngoài có thể biểu quyết thông qua hệ thống biểu quyết điện tử.