Nhưng thách thức luôn đi kèm cơ hội, mà muốn tận dụng thì phải đọc được và chấp nhận cách vận hành của thị trường.
VN-Index vẫn đang biến động trong vùng 1.800-1.900 điểm và phát đi những tín hiệu có thể chinh phục ngưỡng 1.900 điểm, thậm chí 2.000 điểm nhưng động lực chỉ đến từ một vài cổ phiếu (CP) có vốn hóa lớn, trong khi rất nhiều CP không tăng, thậm chí còn giảm. Tính từ ngày 23/3 đến nay, VN-Index đã tăng khoảng 300 điểm để từ ngưỡng 1.600 điểm vượt 1.900 điểm, sau đó điều chỉnh trở lại vùng 1.800 điểm. Về mặt tỷ lệ, điểm số của thị trường tăng xấp xỉ 20% nhưng rất khó mua trúng CP tăng giá. Ngược lại, chọn sai CP hoặc sai thời điểm thì thua lỗ thấy trước mắt.
Hiện tượng xanh vỏ, đỏ lòng, tức chỉ số chứng khoán tăng, nhưng nhiều CP giảm (đỏ) vẫn xuất hiện trong nhiều giai đoạn, nhưng ở những năm trước, khi diễn ra hiện tượng xanh vỏ đỏ lòng, VN-Index cũng hiếm khi tăng đến mức 20%. Nhưng nếu vẫn tham gia TTCK việc chỉ ra những điểm phi lý hay cảm giác ức chế tất nhiên sẽ không thể tạo ra thu nhập, và dữ liệu lịch sử cũng chỉ mang tính chất tham khảo. Hơn nữa, TTCK Việt Nam có thể đang phân hóa vô cùng khốc liệt nhưng không phải là trường hợp thiểu số hay hiếm hoi nếu nhìn trên bình diện của nhiều TTCK khác trên thế giới. Rất nhiều TTCK truyền thống, lâu đời hàng chục, hàng trăm năm vẫn có hiện tượng dòng tiền tập trung quanh một nhóm CP. Nghĩa là sẽ có những sự khác biệt của diễn biến TTCK Việt Nam hiện nay so với lịch sử, nhưng khác biệt này lại là bình thường nếu so với nhiều thị trường khác.
Ở đây cần nhấn mạnh tới hai yếu tố quan trọng là tính xu hướng và tuổi đời của các nhà đầu tư (NĐT). TTCK đang ghi nhận tốc độ trẻ hóa NĐT rất nhanh khi số lượng tài khoản mở mới tăng và các NĐT dưới 30 tuổi áp dụng công nghệ trong giao dịch có thể nói là triệt để hơn thế hệ trước rất nhiều. Một thí dụ đơn giản là nếu những NĐT có thâm niên tính từ chục năm trở lên có thể cân nhắc các phương án như “gồng lỗ” hay “để đó” với những CP sụt giảm thì các NĐT trẻ tuổi có thể chọn cắt lỗ ngay lập tức nếu các chỉ báo trên hệ thống phát ra tín hiệu bán mà không cần phải “lăn tăn” quá nhiều. Chính việc sử dụng triệt để công nghệ đã tác động đến biến động giá CP, có thể ví von như hiện tượng “coin hóa” CP. Trước đây giá CP thường biến động tăng giảm tầm 2 lần/phiên đã được xem là mạnh, khiến NĐT xây xẩm mặt mày thì hiện giờ có thể tăng lên 3-5 lần/phiên.
Nhìn rộng hơn, nếu việc ứng dụng công nghệ đánh giá CP có xu thế (trend) tăng thì NĐT có thể sẽ đặt lệnh mua ngay và bỏ qua những yếu tố như đánh giá chỉ số P/E (thị giá trên thu nhập) hay P/B (thị giá trên giá trị sổ sách)… Cộng với tâm lý FOMO (sợ bị bỏ lỡ), nếu đồng loạt NĐT hành động như vậy thì giá CP dù có cao vẫn có thể cao hơn và việc tăng giá vẫn diễn ra. Ở đây sẽ không bàn đến tính hợp lý hay không, vì xu hướng ngắn hạn có thể diễn ra rất dồn dập và nếu mục tiêu là tìm kiếm lợi nhuận thì phải nhìn ra “trend” và tận dụng. Còn việc bảo vệ lợi nhuận như thế nào sẽ do tính toán và sự cân nhắc của mỗi NĐT. Việc tăng giá của CP nói riêng hay TTCK nói chung vốn luôn có cái lý của nó. Lịch sử của thị trường cũng có thể lặp lại, nhưng cũng có thể tạo ra một giai đoạn mới, để rồi giai đoạn mới của TTCK sau đó sẽ lại trở thành lịch sử. Đây là giai đoạn mà sự linh hoạt, chấp nhận rủi ro và mạo hiểm có thể sẽ được ưu tiên hơn sự cứng nhắc và bảo thủ, nếu muốn tìm kiếm lợi nhuận.