Những ngày đen tối tại Mecca
Theo Arab News, Al-Masjid Al-Haram (còn được biết tới là Thánh đường Hồi giáo Mecca) là thánh đường lâu đời và có diện tích lớn bậc nhất thế giới. Địa điểm này hằng năm tiếp đón hơn ba triệu tín đồ Hồi giáo từ khắp nơi trên thế giới, cũng như khách du lịch nước ngoài viếng thăm. Tọa lạc ở chính giữa sân của thánh đường là Kaaba - ngôi đền linh thiêng nhất của đạo Hồi, được phủ vải đen dệt họa tiết vàng, chứa phiến đá thánh mà người Hồi giáo tin rằng nhà tiên tri Mohammed đã từng hôn lên đó.
Từ một quốc gia nghèo đói, nhờ phát hiện trữ lượng dầu mỏ lớn vào năm 1938, Saudi Arabia đã đổi đời. Ngay từ giữa thế kỷ 20, quốc gia Tây Á này đã trở thành một trong những nước khai thác dầu mỏ lớn nhất khu vực Trung Đông và trên thế giới. Dù vậy, phần lớn người dân Saudi Arabia lại không được hưởng lợi nhiều từ khoản doanh thu dầu mỏ khổng lồ. Sự bất bình đẳng xã hội nảy sinh trước lối sống xa hoa và phóng túng của các thành viên Hoàng gia, bất chấp nhiều điều khoản cấm đoán của đạo Hồi, trong đó có Quốc vương lúc bấy giờ Faisal bin Abdulaziz Al Saud (cầm quyền từ năm 1964). Dù Faisal bị sát hại năm 1975 và người kế vị ông là em trai cùng cha khác mẹ Khalid, có tư tưởng ôn hòa hơn và có công giúp nền kinh tế phát triển, nhưng sự bất bình của người dân về việc Hoàng gia thao túng tài sản, tài nguyên của đất nước lại chẳng hề thuyên giảm.
Chính những bức xúc tích tụ trong xã hội đó đã góp phần hình thành một nhóm phần tử cực đoan, trong đó có Juhayman Al-Otaybi (43 tuổi), từng phục vụ Lực lượng Vệ binh quốc gia Saudi Arabia từ năm 1955 đến 1973. Nhờ cuốn sách có tên “Bảy thông điệp” mang tư tưởng cực đoan của mình được phát hành năm 1978 tại một xưởng in tại Kuwait, Al-Otaybi đã thu hút được sự ủng hộ của nhiều người. Một trong số đó là Mohammed bin Abdullah Al-Qahtani, sau này trở thành em vợ của Al-Otaybi. Ít lâu sau, Al-Otaybi và Al-Qahtani thành lập nhóm Al-Jamaa Al-Salafiya Al-Muhtasiba (JSM) với mục tiêu “làm trong sạch đạo Hồi, giải phóng Saudi Arabia khỏi những kẻ không trung thành với đạo”. Họ công khai chỉ trích và buộc tội Hoàng gia Saudi Arabia đã phản bội các nguyên tắc của đạo Hồi, kêu gọi tiến công vũ trang lật đổ chính quyền đương nhiệm. Để thực hiện ý đồ, họ chọn địa điểm tiến công đầu tiên là Thánh đường Al-Masjid Al-Haram.
The Wall Street Journal cho biết, ngày 20-11-1979, tại Thánh đường Al-Masjid Al-Haram diễn ra buổi cầu nguyện nhân ngày lễ năm mới theo lịch Hồi giáo. Đây là một trong những lễ nghi linh thiêng nhất của đạo Hồi, trong đó quy định cấm sát sinh, gây xung đột quanh khu vực Mecca. Từ sáng sớm, thánh đường đã chật như nêm với sự có mặt của khoảng 50 nghìn tín đồ. Khi giáo sĩ điều hành buổi lễ mới đọc được vài lời cầu nguyện thì bất ngờ một loạt tiếng súng vang lên. Khoảng 300 tên khủng bố có vũ trang của nhóm JSM tràn vào. Chúng nhanh chóng lấy thêm vũ khí được cất giấu từ trước và tỏa ra chiếm giữ, bao vây thánh đường. Các tay súng bắn tỉa được bố trí phía trên các ngôi tháp để bảo đảm “nội bất xuất, ngoại bất nhập”.
Giật lấy micro từ tay giáo sĩ, Al-Otaybi lớn tiếng chỉ trích Hoàng gia Saudi Arabia, lên án điều gọi là sự suy đồi về truyền thống và tín ngưỡng đạo Hồi trong xã hội. Đơn vị cảnh sát đầu tiên được cử tới còn chưa kịp tiến sát ngôi đền đã phải hứng chịu nhiều phát đạn từ phía các tháp. Bọn khủng bố cũng sát hại các nhân viên bảo vệ tìm cách chống cự. Trước đó, hầu hết tín đồ đã chạy thoát ra ngoài. Số còn lại bị bọn khủng bố bắt làm con tin trong hai ngày, rồi được thả ra bởi chúng không có lương thực cung cấp cho họ. Chính quyền Saudi Arabia hết sức bất ngờ, bị động trước vụ khủng bố. Ban đầu, Riyadh không biết ai là kẻ tổ chức vụ khủng bố, thậm chí còn nghi ngờ Chính phủ Iran đứng sau chuyện này. Tình hình chỉ được làm rõ khi một giáo sĩ chạy thoát được ra ngoài báo lại.
Do nhà cầm quyền chưa nắm rõ được số kẻ tiến công cũng như lượng vũ khí của Al-Otaybi và đồng bọn, những nỗ lực đầu tiên nhằm chiếm lại Thánh đường Al-Masjid Al-Haram đều thất bại. Ngoài những bất đồng trong đội ngũ chỉ đạo, một phần cũng do chính các binh sĩ Saudi Arabia không muốn tham gia vụ giải cứu bởi họ sợ sẽ “không được lên thiên đường” nếu bắn giết tại địa điểm linh thiêng nhất của thế giới Hồi giáo. Cuối cùng, Riyadh quyết định sử dụng lực lượng đặc nhiệm.
Đêm 22-11-1979, một đơn vị đặc nhiệm tìm cách thâm nhập cửa phía bắc thánh đường nhưng nhanh chóng bị hỏa lực mạnh bắn chặn, chỉ còn sáu người sống sót. Tiếp đó, một đơn vị đặc nhiệm khác từng được huấn luyện tại Pháp đã lọt vào được bên trong, nhưng tất cả đều thiệt mạng do bị phục kích từ khắp các hướng. Không chùn bước, lệnh tổng tiến công được ban hành. Sáng sớm 24-11, hàng loạt tên lửa bắn thẳng vào các tòa tháp, những tên khủng bố còn lại đã chống trả hết sức quyết liệt nhưng sớm bị đẩy vào sâu bên trong thánh đường. Hôm đó cũng là ngày định mệnh của Al-Qahtani khi một quả lựu đạn nổ ngay dưới chân y. Đến chiều tối, chiến sự giảm dần. Những tên khủng bố đã rút vào khu hầm rộng lớn được mệnh danh là “thành phố ngầm” phía dưới thánh địa. Nhờ trước đó đã tích trữ khá nhiều lương thực và vũ khí, chúng yên tâm cố thủ ở đây.
Cuối cùng, phải nhờ đến sự giúp đỡ từ nhóm chuyên gia của đội đặc nhiệm chống khủng bố thuộc lực lượng Hiến binh Pháp (GIGN) vụ việc mới được giải quyết. Theo kế hoạch, sáng sớm 3-12-1979, binh sĩ Saudi Arabia sử dụng thuốc nổ tạo ra các lỗ hổng cách nhau 50 m ở sàn phía trên hầm ngầm rối bơm khí gas gây ngạt xuống. Chiến dịch kết thúc thành công vào ngày 5-12 khi quân đội Saudi Arabia đột nhập vào căn phòng nơi những tên khủng bố đang co cụm để tránh khí độc. Al-Otaybi và 63 tay súng khác bị bắt sống.
Sự lan rộng của chủ nghĩa Hồi giáo cực đoan
Theo Rusian7.ru, số liệu về thương vong trong vụ khủng bố tại Mecca không đồng nhất. Tuy nhiên, các chuyên gia tính toán, có gần 1.000 người đã thiệt mạng, trong đó có hơn 120 binh sĩ Saudi Arabia, 461 người khác bị thương. Tất cả những kẻ khủng bố còn lại đã bị xử tử hình ngày 9-1-1980. Thảm kịch trên đã thúc đẩy chính quyền Riyadh đẩy mạnh các biện pháp cải cách lực lượng hành pháp và Vệ binh quốc gia, đồng thời mở các cuộc vây ráp lớn để truy tìm và trục xuất các thành phần tình nghi có quan điểm cực đoan trong xã hội.
Dù vậy, tư tưởng của Al-Otaybi và Al-Qahtani vẫn lan rộng và là cảm hứng của nhiều kẻ cực đoan. Abbud Al-Zumar, một kẻ hành hương người Ai Cập, sau khi chứng kiến vụ đánh chiếm Thánh đường Al-Masjid Al-Haram đã mang hình mẫu của hai tên chỉ huy khủng bố trở về quê hương. Chính y sau này trở thành chủ mưu vụ sát hại Tổng thống Ai Cập Anwar Sadat vào ngày 6-10-1981. Đến nay, khủng bố Hồi giáo có thể được thực hiện bởi các cá nhân đơn độc hoặc các tổ chức chặt chẽ tồn tại ở nhiều nơi, từ Trung Đông, châu Phi, Trung Á, Kavkaz, Nam Á, đến Đông - Nam Á, nhưng chỉ có một số tổ chức khủng bố có sức ảnh hưởng với nhiều tín đồ cực đoan như Al-Qaeda và tổ chức tự xưng Nhà nước Hồi giáo (IS).
Osama bin Laden, từng được coi là một người luôn trung thành với Chính phủ Saudi Arabia, nhưng y thừa nhận niềm tin vào Hoàng gia của mình đã sụp đổ từ sau những ngày đen tối ở Mecca. Chẳng bao lâu sau, Osama bin Laden thành lập Al-Qaeda, một tổ chức khủng bố đã thực hiện loạt vụ tiến công đẫm máu vào ngày 11-9-2001 ở Mỹ, gây chấn động thế giới.
Sau sự kiện bi thảm này, Mỹ đã phát động cuộc chiến chống khủng bố toàn cầu và mở cuộc chiến tại Afghanistan. Trả lời phỏng vấn vào tháng 3-2018, Thái tử Saudi Arabia Mohammed bin Salman nhận định: “Người dân Saudi Arabia đã sống một cuộc sống bình thường như ở bao quốc gia vùng Vịnh khác, cho đến khi vụ khủng bố tại thánh đường Al-Masjid Al-Haram xảy ra. Nó thật sự đã làm thay đổi thế giới Hồi giáo, để lại quá nhiều hậu quả nghiêm trọng cho đến tận ngày nay”.
