Mù Là nên thơ
Trước đó, tình cờ tôi được gặp ông tại Công ty cổ phần In Bắc Cạn khi ông mang tập bản thảo sự tích Mù Là đến đặt vấn đề in, ông bảo, bà con đồng bào Mông và nhiều cán bộ rất muốn biết về sự tích Mù Là. Ông quyết định đem những gì đã sưu tầm, ghi chép được từ các cụ cao niên mấy mươi năm nay tại các vùng Mông… xâu chuỗi và viết lại thành một câu chuyện đem in thành những quyển nhỏ như quyển lịch cầm tay để hội xuân Mù Là phát cho đồng bào Mông tại đó.
Ngày bé, chừng đâu 9-10 tuổi gì đó, khi gia đình ông còn ở Trà Lĩnh của tỉnh Cao Bằng, chỉ biết Mù Là thuộc huyện Chợ Rã tỉnh Bắc Thái, ông đã được nghe người già kể về cái tên địa danh Mù Là. Năm 1980 gia đình ông chuyển về huyện Chợ Rã. Năm 1982 khi lên công tác tại các xã phía bắc của huyện Chợ Rã, ông đã có điều kiện để tìm hiểu kỹ hơn về phát nguyên tên gọi của địa danh này và đặc biệt được mắt thấy tai nghe, được trực tiếp leo lên tận đỉnh Mù Là để cảm nhận sự trong lành mát mẻ của khí hậu nơi đây và phóng tầm mắt về các thôn bản.
Lần đầu tiên có mặt trên đỉnh Mù Là, khi đó ông đang công tác trong ngành công an, ông đã cùng ông Hoàng Văn Linh cũng là người Mông đã lần theo những lối mòn nhỏ bốn bề cỏ cây um tùm rậm rạp từ Nặm Nhì vượt núi qua Nà Pùng của bản người Nùng mà tìm đến. Ông và người bạn đồng nghiệp lên đúng ngày mồng 5 Tết, cũng là thời điểm bà con đang vui xuân. Giữa những triền non bạt ngàn hoa cỏ, trong lãng đãng sương mờ là những chàng trai cô gái Mông ném pao, đánh yến, đốt lửa múa khèn và hát dân ca tình tứ. Có được chứng kiến, có được dự phần vào lễ hội Mù Là rồi mới thật sự cảm nhận được cái chất văn hóa của tộc người mình và cũng thực thấy một Mù Là nên thơ đến khôn cùng, ông hồi tưởng.
Một góc hội xuân Mù Là.
Hội mở từ trang tư liệu
Mù Là trải rộng từ khu vực phía tây xã Cổ Linh của tỉnh Bắc Cạn sang phía đông xã Hồng Thái của tỉnh Tuyên Quang. Do đó, ngày hội là dịp để đồng bào Mông ở hai vùng gặp gỡ chia sẻ về cuộc sống, mùa màng và tỏ bày tình cảm. Ấn tượng đó đã thôi thúc ông tìm hiểu về. Mỗi khi rảnh rỗi, ông lại tìm đến những cụ cao niên ở các vùng lân cận hỏi chuyện rồi tỉ mẩn ghi chép. Những tư liệu có được ấy ông gìn giữ như một thứ bảo vật bất ly thân. Mù Là theo tiếng Mông có nghĩa là nơi mát mẻ, ông Hồng cho biết.
Năm 2010 ông về làm Bí thư Huyện ủy huyện Pác Nặm. Những lần lên bản, bà con đều tỏ bày mong muốn với ông về việc tổ chức một lễ hội bài bản và ôn lại sự tích địa danh Mù Là. Ông cho biết: Lần nào lên, bà con cũng nhắc. Đến năm 2013 tôi đã quyết định phải khôi phục lễ hội này. Sau nhiều lần họp bàn, đến 3-2-2014, lễ hội Mù Là chính thức được tổ chức.
Lần đầu, ban tổ chức chỉ nghĩ chắc khoảng hơn chục nhóm người dự hội, thế nhưng thực tế đã vượt sức tưởng tượng khi mà đồng bào Mông, Tày, Nùng, Dao khắp nơi ùn ùn kéo về. Khi đó bà con mừng lắm, ai cũng xuýt xoa, hội Mù Là đông vui chưa từng có từ trước đến nay. Đến năm 2016, huyện Pác Nặm chính thức đầu tư về cơ sở vật chất cũng như chương trình lễ hội được xây dựng một cách bài bản hơn. Giờ Hội Mù Là đã trở thành ngày hội chung của các dân tộc anh em tỉnh Bắc Cạn và Tuyên Quang cũng như du khách thập phương. Những triền cỏ may đã được phủ lên bằng hoa tam giác mạch, bằng cúc bướm, sao nhái và cải vàng.
Ông Hoàng Kim Hồng không dấu nổi niềm vui khi nhắc đến lễ hội này. Tuy nhiên ông bảo, đa phần người ta đến Mù Là để vui xuân chứ chưa mấy ai thực biết về sự tích của địa danh này. Việc in ấn để giới thiệu về Mù Là hiện nay, thật như muối bỏ bể, ông hy vọng đảng bộ, chính quyền địa phương cùng các sở, ban, ngành liên quan chung tay góp sức để quảng bá tốt hơn nữa về hội xuân Mù Là.
