Nhiều doanh nghiệp đã chủ động tái cấu trúc hoạt động, kiểm soát chi phí, xây dựng các kịch bản dự phòng nhằm duy trì sản xuất, giữ vững thị trường và bảo đảm việc làm, thu nhập cho người lao động.
Nhiều sức ép
Biến động giá xăng, dầu những ngày qua làm gia tăng mạnh chi phí logistics. Theo ông Bùi Mạnh Toàn, Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Vietnox - doanh nghiệp kinh doanh xuất khẩu đóng trên địa bàn Hà Nội, chi phí vận chuyển đã tăng từ 30-60%, bao gồm cả vận tải nội địa, cước tàu biển và chi phí container. Nếu trước đây, chi phí vận chuyển một container hàng từ Long An cũ (nay là tỉnh Tây Ninh) đến Lạng Sơn có cước khoảng 70 triệu đồng thì nay đã vượt 100 triệu đồng.
Đối với các doanh nghiệp có tỷ trọng chi phí logistics lớn trong cơ cấu giá thành, áp lực tác động trực tiếp đến khả năng cạnh tranh. Công ty Vietnox Agri, đơn vị xuất khẩu nông sản (thành viên của Công ty Vietnox) cho biết, chi phí vận chuyển tăng khiến giá thành bị “đội” lên đáng kể, trong khi khả năng điều chỉnh giá bán lại hạn chế do phụ thuộc vào thị trường quốc tế. Sự gián đoạn chuỗi cung ứng khiến thời gian giao hàng kéo dài, phát sinh thêm chi phí lưu kho, lưu container. Với các mặt hàng nông sản tươi, giao hàng chậm còn ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng sản phẩm, kéo theo nguy cơ mất uy tín với đối tác.
Trong ngành dệt may, ông Trần Minh Hiếu, Giám đốc Công ty cổ phần Đầu tư và Thương mại TNG - doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên, chuyên xuất khẩu hàng may mặc cho biết, chi phí vận chuyển nguyên, phụ liệu và sản phẩm đều tăng theo giá xăng, dầu. Các đối tác vận tải đã đề nghị tăng giá khoảng 10% so với thời điểm trước cuộc xung đột tại Trung Đông; khách hàng tại Hoa Kỳ và các nước châu Âu đều yêu cầu đẩy nhanh tiến độ giao hàng để hạn chế rủi ro.
Giá nguyên liệu cũng có xu hướng tăng theo chi phí năng lượng và vận chuyển, làm biên lợi nhuận của doanh nghiệp bị thu hẹp. Trong bối cảnh thị trường tiêu thụ còn khó khăn, nhiều đối tác nước ngoài có xu hướng giãn tiến độ đặt hàng hoặc giảm đơn hàng.
Ông Dương Quang Trung, Giám đốc Công ty TNHH Dịch vụ-Xuất nhập khẩu Thiên Lộc Thanh (Thành phố Hồ Chí Minh) cho biết, từ đầu tháng 3/2026 đến nay, khi giá nhiên liệu tăng, các doanh nghiệp xuất khẩu giảm khá nhiều đơn hàng. Trước đây, trung bình mỗi tháng, công ty vận chuyển và làm thủ tục xuất khẩu cho các doanh nghiệp khoảng 2.000-3.000 container, nhưng nay lượng hàng xuất khẩu giảm hơn 50%. Các doanh nghiệp chỉ duy trì nhịp độ xuất khẩu những mặt hàng thiết yếu như lương thực, thực phẩm; còn hàng gỗ, hàng dệt may... đang tạm chững lại.
Theo Ban Quản lý các Khu chế xuất và công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh (HEPZA), qua khảo sát 231 doanh nghiệp tại Thành phố Hồ Chí Minh cho thấy, 52 doanh nghiệp (tương đương khoảng 22%) đã phải điều chỉnh kế hoạch sản xuất để thích ứng với chi phí đầu vào gia tăng, gần 12% số doanh nghiệp phải kéo dài thời gian giao hàng do chi phí vận chuyển tăng và hành trình logistics thay đổi.
Chủ động điều chỉnh, linh hoạt ứng phó
Trước tình hình trên, các doanh nghiệp đã nhanh chóng triển khai nhiều giải pháp nhằm giảm thiểu tác động và duy trì hoạt động sản xuất, trong đó, trọng tâm là kiểm soát và tối ưu chi phí nội bộ. Công ty Vietnox Agri đã rà soát toàn bộ quy trình từ thu mua nguyên liệu, sản xuất đến vận hành nhằm giảm hao hụt, nâng cao hiệu suất và giữ giá thành ở mức hợp lý. Doanh nghiệp chủ động làm việc với nhiều đối tác vận chuyển, linh hoạt lựa chọn tuyến đường, đàm phán lại điều khoản giao hàng với khách để chia sẻ rủi ro. Công ty cũng cơ cấu lại thị trường theo hướng tập trung vào các đơn hàng có hiệu quả cao, tìm kiếm thêm thị trường mới. Đơn vị duy trì ổn định nguồn nhân lực thông qua các chính sách hỗ trợ, phúc lợi phù hợp và khuyến khích bộ phận kinh doanh mở rộng khách hàng.
Đối với Công ty cổ phần Đầu tư và Thương mại TNG, cùng với việc đàm phán với các hãng vận chuyển để giữ mức giá hợp lý, doanh nghiệp còn chủ động bảo đảm nguồn cung nguyên, phụ liệu phục vụ sản xuất. Công ty đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, tự động hóa dây chuyền may. Doanh nghiệp này đã triển khai điện mặt trời áp mái tại nhiều nhà máy, giảm đáng kể chi phí điện năng. Những ngày nắng, lượng điện tiêu thụ từ lưới quốc gia có thể giảm tới 50%.
Nhiều doanh nghiệp đã xây dựng các kịch bản tài chính khác nhau, chủ động dòng tiền và phương án dự phòng nhằm bảo đảm hoạt động không bị gián đoạn trong mọi tình huống; thậm chí chấp nhận lợi nhuận thấp trong ngắn hạn để giữ đơn hàng, duy trì sản xuất và ổn định việc làm cho người lao động.
Để tăng sức chống chịu, Tiến sĩ Mạc Quốc Anh, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Thành phố Hà Nội cho rằng, các doanh nghiệp cần nhanh chóng tái cấu trúc quản trị chi phí và hợp đồng xuất khẩu theo hướng linh hoạt hơn. Trong đó, đàm phán điều khoản chia sẻ rủi ro biến động chi phí với đối tác, đa dạng hóa tuyến vận chuyển và thị trường là yêu cầu cấp thiết. Ngoài ra, doanh nghiệp cần đẩy mạnh tiết kiệm năng lượng, tối ưu logistics nội bộ, ứng dụng công nghệ trong quản lý vận tải, giảm thời gian lưu kho…
Trong bối cảnh thị trường còn nhiều bất định, các chuyên gia nhận định, năng lực chống chịu của doanh nghiệp không chỉ phụ thuộc vào quy mô vốn, mà còn ở chất lượng quản trị và khả năng thích ứng linh hoạt.
