Liên minh châu Âu (EU) bước vào năm mới 2026 với ngổn ngang thách thức từ cuộc khủng hoảng đa tầng của năm 2025: Những rạn nứt nội bộ, gánh nặng hỗ trợ tài chính và quân sự cho Ukraine, áp lực an ninh… Trong bối cảnh năm 2026 diễn ra nhiều cuộc bầu cử lớn, được cho là định hình vị thế địa chính trị của châu Âu, khu vực này đang đề cao củng cố sức mạnh nội tại, tự chủ chiến lược.
Không khó để hiểu lý do Cộng hòa Cyprus, nước giữ chức Chủ tịch luân phiên Hội đồng EU trong nửa đầu năm 2026, ưu tiên thúc đẩy sự tự chủ trong chương trình nghị sự EU thời gian tới. Thừa nhận rằng hơn lúc nào hết, những thách thức địa chính trị gay gắt đang thử thách của khả năng phục hồi, sự gắn kết và thống nhất của Liên minh cờ xanh, Tổng thống Cộng hòa Cyprus Nikos Christodoulides nhấn mạnh, Cyprus sẽ dẫn dắt con tàu EU hướng đến mục tiêu trở thành “một liên minh tự chủ cởi mở với thế giới”.
Năm 2025 đã chứng kiến sự suy yếu đáng kể vị thế của liên minh này. Trong quá khứ, EU từng nhiều lần gồng mình vượt khó khăn, như cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008 hay cuộc chia ly ồn ào giữa Anh và EU mang tên Brexit hồi năm 2016 - cú sốc lớn với nỗ lực hội nhập châu Âu. Nhưng thách thức của năm 2025 không đến từ các sự kiện đơn lẻ, mà là cộng hưởng của hàng loạt vấn đề trong và ngoài khu vực, trên nhiều lĩnh vực. Châu Âu bị “kẹt giữa các làn đạn”, loay hoay tìm hướng đi để vừa gắn kết nội khối, vừa cân bằng chiến lược, định vị chỗ đứng trên trường quốc tế.
Sự lệch pha trong quan hệ với Mỹ, đồng minh bên kia bờ Đại Tây Dương, khiến EU ý thức rõ hơn bao giờ hết những rủi ro của sự phụ thuộc. Mối quan hệ đồng minh ít nhiều rạn nứt do việc hai bên duy trì quan điểm khác biệt về hàng loạt vấn đề, từ thuế quan, ngân sách quốc phòng cho đến di cư, biến đổi khí hậu, xung đột tại Ukraine.
Mới đây, trong Chiến lược An ninh quốc gia công bố tháng 12/2025, Mỹ đã phê phán các đồng minh châu Âu “thiếu tự tin” trong nhiều vấn đề. Giới chuyên gia nhận định, mối quan hệ xuyên Đại Tây Dương đang trải qua một cuộc tái cấu trúc sâu sắc, mà ở đó, Washington rút dần sự ưu tiên cho châu Âu để tập trung vào các lợi ích quốc gia. Trước sức ép của Mỹ, các nước châu Âu trong Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) nhất trí tăng chi tiêu quốc phòng lên mức 5% GDP vào năm 2035. Tuy vậy, từ cam kết đến thực tế là một khoảng cách xa.
Vị thế, tiếng nói của châu Âu trong các vấn đề quốc tế cũng trở nên mờ nhạt, ngay cả trong cuộc xung đột tại Ukraine - cuộc xung đột ảnh hưởng trực tiếp đến tình hình an ninh, chính trị của Lục địa già. Trong năm 2025, Mỹ và Nga từng có nhiều động thái ngoại giao riêng liên quan tình hình Ukraine mà bỏ qua EU. Dấu ấn của châu Âu với tiến trình tìm kiếm hòa bình cho Dải Gaza cũng nhạt nhòa. Liên quan hồ sơ hạt nhân Iran, giới truyền thông cho biết, hồi tháng 4/2025, Mỹ quyết định tiến hành đàm phán hạt nhân với Iran ở Oman mà không thông báo trước với các đồng minh châu Âu.
Năm 2026 sẽ diễn ra các cuộc bầu cử được cho là định hình tương lai châu Âu, như cuộc bầu cử quốc hội ở Hungary, các cuộc bầu cử địa phương ở Đức, Pháp, bầu cử giữa nhiệm kỳ ở Mỹ… Năm mới cũng được dự báo sẽ chứng kiến căng thẳng xã hội gia tăng tại khu vực khi các chính phủ phải cân đối giữa ngân sách quốc phòng đang phình to và chi tiêu cho phúc lợi xã hội. Việc tăng chi tiêu quốc phòng có thể khó được dư luận nội khối ủng hộ, bởi châu Âu có tỷ lệ dân số già ở mức cao. Sự chia rẽ nội bộ cũng là một vấn đề cần được giải quyết. Mâu thuẫn dai dẳng trong EU liên quan câu chuyện sử dụng tài sản Nga bị đóng băng là một thí dụ.
Trong tổng thể bức tranh ảm đạm của châu Âu năm 2025 vẫn có những gam màu sáng, như chính sách phục hồi kinh tế phát huy hiệu quả, bước tiến trong công cuộc chuyển đổi xanh… Tự chủ chiến lược là lựa chọn tất yếu của EU nói riêng và châu Âu nói chung trong bối cảnh tình hình thế giới nhiều biến động, song đây là con đường chông gai, đòi hỏi sự nhất trí cao của các nước để củng cố sức mạnh nội tại.
