Sự kiện quy tụ các quan chức cấp cao và chuyên gia đến từ các thể chế, tổ chức kinh tế và cơ quan an ninh khu vực, thể hiện quyết tâm chung trong việc đối phó một trong những thách thức nghiêm trọng nhất đối với châu lục này.
Quốc vụ khanh phụ trách các vấn đề về châu Phi của Algeria, bà Selma Bakhta Mansouri, cảnh báo khủng bố tại châu Phi không còn là hiện tượng tạm thời hay mang tính cục bộ, mà đã trở thành mối đe dọa xuyên biên giới, biến chuyển nhanh, được nuôi dưỡng bởi các nhóm tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia, hoạt động kinh tế phi pháp, khai thác tài nguyên trái phép và lạm dụng các công nghệ hiện đại trong bối cảnh nhiều quốc gia còn tồn tại những điểm yếu mang tính cơ cấu.
Lục địa đen đã vượt qua Trung Đông để trở thành điểm nóng khủng bố nghiêm trọng nhất của thế giới, một danh hiệu vốn chẳng đáng tự hào. Bà Mansouri nhấn mạnh, hiện hơn 70% tổng số nạn nhân của các vụ tấn công khủng bố trên toàn cầu là ở châu Phi. Trong đó, vùng Sahel ở trung tâm Tây Phi và châu Phi cận Sahara là tâm điểm của các cuộc tấn công khủng bố, chiếm gần một nửa số người thiệt mạng do khủng bố trên toàn thế giới trong những năm gần đây.
Các nhóm cực đoan gây bạo lực khủng bố tại châu Phi đáng chú ý nhất là các nhóm liên kết với Al-Qaeda như JNIM hoạt động mạnh ở vùng Sahel, các nhóm liên kết với tổ chức tự xưng Nhà nước Hồi giáo (IS) như ISWAP tại Tây Phi, nhóm Boko Haram vẫn hoạt động mạnh ở Nigeria và các nước láng giềng là Chad, Cameroon và Niger, nhóm Al-Shabaab vẫn là thách thức nghiêm trọng tại Somalia và Kenya.
Nguyên nhân khiến chủ nghĩa khủng bố gia tăng ở châu Phi rất đa dạng và phức tạp. Lục địa đen triền miên trong bất ổn chính trị, các cuộc đảo chính và xung đột vũ trang tạo khoảng trống an ninh. Châu Phi có hơn 30 quốc gia đang trải qua các hình thức xung đột vũ trang khác nhau, chiếm gần một nửa trong tổng số cuộc xung đột vũ trang trên toàn cầu, số vụ bạo lực chính trị tăng khoảng 20% mỗi năm trong hai năm qua.
Bên cạnh đó, thiếu vốn đầu tư, nghèo đói cùng cực và thiếu cơ hội phát triển là mảnh đất màu mỡ cho các nhóm khủng bố tuyển mộ. Ước tính hơn 438 triệu người tại châu Phi sống trong cảnh nghèo cùng cực với thu nhập dưới 2,15 USD/ngày. Hơn 1 tỷ người, chiếm gần 2/3 dân số châu lục, không đủ khả năng chi trả cho một chế độ ăn uống lành mạnh. Riêng Nigeria và CHDC Congo chiếm tới 23% tổng số người nghèo cùng cực trên toàn thế giới. Những vùng nghèo nhất cũng là nơi diễn ra các cuộc khủng bố đẫm máu nhất, như vụ sát hại 71 người vào tháng 9/2025 tại CHDC Congo.
Góp phần làm gia tăng khủng bố ở châu Phi còn có các tác nhân như tội phạm có tổ chức, kết hợp giữa khủng bố và các hoạt động tội phạm xuyên quốc gia như buôn bán ma túy, bắt cóc đòi tiền chuộc, trộm cắp gia súc... tạo nguồn tài chính cho các nhóm vũ trang, sự xâm nhập qua các đường biên giới lỏng lẻo của các tay súng nước ngoài từ các cuộc xung đột khác như ở Libya, Iraq, Syria...
Chủ nghĩa khủng bố gia tăng ở châu Phi không chỉ làm suy yếu quyền lực nhà nước, cản trở tiến trình phát triển mà còn khiến vòng xoáy bất ổn kéo dài. Châu lục nghèo đói nhất thế giới chìm trong vòng luẩn quẩn của biến đổi khí hậu, đảo chính, khủng hoảng nhân đạo, khủng bố và xung đột vũ trang. Khoảng 64 triệu người tại vùng Sừng châu Phi vì thế cần tới viện trợ nhân đạo khẩn cấp trong năm 2025.
Tại hội thảo vừa khai mạc tại Algeria, quan chức đại diện nước chủ nhà nhắc lại việc tại Hội nghị thượng đỉnh đặc biệt của Liên minh châu Phi ở Guinea Xích đạo năm 2022, các nhà lãnh đạo đã kêu gọi tiến hành rà soát toàn diện và huy động ý chí chính trị ở cấp cao nhất nhằm tăng cường các chiến lược chống khủng bố của châu lục này. Bà Mansouri nêu bật sự cần thiết phải hình thành cách tiếp cận thống nhất, đồng bộ và toàn diện hơn của châu lục, qua đó khẳng định vai trò của châu Phi như một chủ thể chiến lược trong nỗ lực chống khủng bố toàn cầu. Kế hoạch hành động chiến lược đang được rà soát sẽ là khung tham chiếu trung tâm đối với hợp tác ở cấp châu lục, quốc tế và song phương.
Nỗ lực nhổ rễ khủng bố ở châu Phi cần giải pháp toàn diện, không chỉ tập trung vào quân sự mà còn bao gồm giải quyết các vấn đề gốc rễ như nghèo đói, bất bình đẳng, thiếu quản trị tốt..., tăng cường hợp tác khu vực và chia sẻ thông tin tình báo, thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội ở các khu vực bị ảnh hưởng và hỗ trợ nhân đạo cho hàng triệu người phải di cư tị nạn.
