Nhà báo kể chuyện viết sách

Khi sách - báo song hành

Nhà báo, nhà văn Huỳnh Dũng Nhân, nguyên Phó ban Nghiệp vụ Hội Nhà báo Việt Nam vừa ra mắt hồi ký “40 năm đi, yêu và viết”, góp phần làm dày thêm bộ sưu tập sách đủ thể loại của mình. Đến nay, ông đã cho ra mắt 30 cuốn, từ sách chuyên ngành báo chí, sách tập hợp các bài phóng - ký sự, tản văn, sách cho thiếu nhi đến hồi ký… Với nhà báo, nhà văn Huỳnh Dũng Nhân, việc được sống cùng lúc trong thế giới của báo chí và văn chương là điều vô cùng thú vị. Nghề báo tạo ra kho dữ liệu phong phú để ông thoải mái viết lách và triển khai ý tưởng trong “khu vườn” văn chương khi cần.

Ông cho rằng, người có khả năng viết báo, khi chuyển sang viết sách sẽ gặp khá nhiều thuận lợi. Đi khắp nơi, gặp gỡ nhiều người, nghề nghiệp luôn yêu cầu bám sát các vấn đề thời sự đã tạo tác phong thu thập thông tin sâu, viết nhanh, thể hiện nội dung không cập nhật liên tục của người làm báo. “Nhờ vậy, sách của nhà báo viết ít khi bị lạc hậu. Người làm báo có thế mạnh về tư liệu, thể hiện, bám sát người thật - việc thật nên không tốn quá nhiều công sức cho khâu sáng tạo, hư cấu. Bài báo có thể sẽ mất đi theo thời gian, nhưng khi in thành sách thì lưu giữ được. Khi đó, các bài báo sống bằng đời sống của quyển sách với tuổi thọ kéo dài. Điều này mang đúng tính chất “nhà báo là thư ký của thời đại”. Với tôi, viết sách đem lại nhiều niềm vui và cũng đóng góp thông tin cho bạn đọc nhiều hơn, lâu dài hơn một bài báo”, nhà báo, nhà văn Huỳnh Dũng Nhân cho biết thêm.

Nhà báo Dương Thành Truyền, nguyên Phó Tổng Biên tập báo Tuổi trẻ cho rằng, việc được sống cùng thời cuộc với rất nhiều thông tin thú vị, mới mẻ mở ra cho người làm báo rất nhiều chất liệu của cuộc sống. Từ kho chất liệu thu thập về, có nội dung được người làm báo tạo thành tác phẩm báo chí, nhưng có nội dung lại gợi ra cho người viết xúc cảm sáng tác. Khi ấy, nhà báo biến câu chuyện có tính thời sự thành chất liệu của sách bằng cách gợi ra, kể thêm những chi tiết giúp nội dung sách có sức sống bền bỉ hơn.

Nhà báo có nhiều lợi thế trong viết sách nhưng nếu các tòa soạn cùng đơn vị xuất bản có cái “bắt tay” chặt chẽ hơn thì nhiều tác phẩm báo chí chất lượng sẽ chọn để “chuyển thể” thành sách với diện mạo dày dặn, đầy đủ hơn. Theo ông Truyền, thay vì bỏ qua kho chất liệu sống động này, các nhà xuất bản có thể chủ động liên kết, chọn lọc và cùng chuyển các tác phẩm báo chí đặc sắc thành sách, phục vụ đa dạng nhu cầu thưởng thức của độc giả: “Dĩ nhiên, không phải tác phẩm báo chí nào có thể chuyển cũng thành sách. Nhưng đó là một nguồn tài nguyên đáng chú ý và các nhà xuất bản hoàn toàn có thể tổ chức một đội ngũ biên tập viên gắn với các tờ báo để khai thác hiệu quả các nội dung phù hợp. Ở đây cần sự phối hợp, đồng hành, cộng tác giữa các nhà xuất bản và cơ quan báo chí”.

Cùng nâng đỡ nhau

Hơn 20 năm làm nghề, nhà báo Trung Nghĩa đã đặt chân đến 50 quốc gia và tham gia tác nghiệp tại sáu kỳ World Cup. Những chuyến đi dài ngày tới các đất nước xa xôi không chỉ mang lại chất liệu hấp dẫn cho các bài phóng, ký sự anh đăng trên báo mà còn được chọn đưa vào nhiều đầu sách du ký thú vị. Anh cho rằng, thế mạnh về kỹ năng viết và thu thập thông tin sẽ giúp người làm báo giảm phần nào áp lực khi bắt tay vào hành trình viết sách. Khi viết một quyển sách, nhà báo có nhiều thời gian thực hiện. Điều này thuận lợi hơn cho việc đào sâu câu chuyện, khai thác và nới rộng đề tài, vượt qua khuôn khổ một bài báo.

Với những quyển sách viết từ sự kiện người thật - việc thật, nhà báo bao giờ cũng có tư liệu dồi dào. Việc còn lại là đào sâu, gửi thêm nhiều thông điệp thông qua dữ liệu, những câu chuyện hay người mình gặp gỡ. “Viết một quyển sách như tái tạo nội dung tư liệu, thông tin, giúp cho những điều mình đã viết ra sống lại một lần nữa. Một quyển sách thì luôn có giá trị bền lâu trong lòng độc giả, cũng như giúp cho người viết luôn nhớ về những câu chuyện, con người, bài học mà mình đã tiếp cận. Thế nhưng, khi viết sách, người làm báo cần thêm tư duy tổng hợp tư liệu và sự kiên nhẫn để chỉnh sửa nhiều lần, biến mọi thứ thành một vấn đề cô đọng, súc tích, hấp dẫn người đọc”, anh Nghĩa cho biết thêm.

Làm thơ, viết văn trước khi bước vào lĩnh vực báo chí, đến nay, nhà báo, nhà thơ Hồ Huy Sơn (phóng viên báo Sài Gòn giải phóng) đã cho ra đời 14 quyển sách, chủ yếu là thơ và tản văn. Hiện tại, ngoài công việc sáng tác, anh còn là phóng viên theo dõi tình hình xuất bản trong nước. Hồ Huy Sơn cho rằng, công việc làm báo thật sự hữu ích với một người viết văn bởi để viết văn, ngoài vốn sống, trải nghiệm thì một yếu tố quan trọng không kém là đọc, thu thập thông tin. Nghề báo cho anh cơ hội được đọc đa dạng văn bản, gặp gỡ nhiều người, có biết bao chuyến đi bất ngờ. Nhờ đó, ngoài việc có thêm cơ hội sống trong môi trường văn chương, được truyền cảm hứng, nghề báo còn là môi trường giúp dưỡng nuôi nhiều ý tưởng cho những trang viết sau này của Hồ Huy Sơn.