Người Hà Nội

“Người Hà Nội” trong cơ chế thị trường và hội nhập

Hội thảo “60 năm giải phóng Thủ đô, thành tựu, thời cơ, thách thức và phát triển”, vừa diễn ra ở Hà Nội. Trong tham luận “Giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa “Người Hà Nội” trong cơ chế thị trường và hội nhập” PGS,TS Nguyễn Văn Nhật - Viện Sử học - Viện Hàn lâm KHXH Việt Nam đã thẳng thắn chỉ ra những phẩm chất tốt đẹp cũng như những hạn chế của Người Hà Nội. Cũng nhân dịp này, PGS, TS Nguyễn Văn Nhật đã có cuộc trao đổi với Nhân Dân hằng tháng về một số nội dung trong đề tài “Người Hà Nội trong cơ chế thị trường và hội nhập”:
Vì sao ông lại nghiên cứu về đề tài “Người Hà Nội trong cơ chế thị trường và hội nhập”?

Tôi cho rằng đề tài này cần thiết trong bối cảnh hiện nay. Bây giờ phải xây dựng người Hà Nội xứng đáng là công dân Thủ đô, bộ mặt của cả nước, cửa ngõ giao lưu quốc tế, vừa bảo tồn được cái cũ nhưng phải phù hợp với cái mới. Cái mới dưới tác động của cơ chế thị trường.
Khái niệm “người Hà Nội” mà ông đề cập đến là người Hà Nội xưa hay người Hà Nội nay?

Người Hà Nội mà tôi đề cập là cả người Hà Nội xưa và Hà Nội nay, những phẩm chất thường nghiêng về Hà Nội xưa và những hạn chế thì thường nghiêng về Hà Nội nay. Người Hà Nội nay có lẽ có 54 dân tộc, đa dân tộc, đa thành phần.
Những phẩm cách của người Hà Nội xưa là vô cùng quý giá, song để thích nghi và phù hợp yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế, tính cách hào hoa, thanh lịch là chưa đủ. Sự cần thiết và cấp bách phải xây dựng cho được người Hà Nội có tư duy và nếp sống đô thị, tư duy và phong cách công nghiệp. Có được những phẩm cách này, người Hà Nội mới hoàn thiện trong điều kiện mới, đó là người Hà Nội “Thanh lịch và Hiện đại”.

Theo ông những hạn chế của người Hà Nội ảnh hưởng gì tới công cuộc xây dựng Thủ đô văn minh giàu mạnh?

Đặc thù người Hà Nội nhất là tính hàn lâm. Tôi tham gia nhiều hội đồng khoa học ở Hà Nội thấy tranh luận về lý thuyết nhiều nhưng ít đi đến kết quả thực chất. Nhìn chung người Hà Nội học thức cao, uyên bác, giới khoa học cả nước rất tôn trọng trí thức Hà Nội. Nhưng nếu hàn lâm quá thì sẽ thiếu thực tế
Người Hà Nội thường cứ làm ăn đều đều, vừa phải, tính chừng mực vừa phải sẽ làm cản trở sự năng động, đột phá. Bây giờ đất nước đang cần đổi mới và tiến nhanh, thì những hạn chế của người Hà Nội sẽ hạn chế tính đột phá, tính sáng tạo.
Nhiều người ví Hà Nội như cái làng khổng lồ, trong đó vẫn duy trì nhiều nếp sống tiểu nông lạc hậu. Làm sao thay đổi được nếp sống đó, thưa ông?

Muốn thay đổi lại phải đột phá. Nhưng đột phá lại có thể vấp phải đặc tính chừng mực vừa phải, nên khó đột phá, đó là một mâu thuẫn... Nhưng theo tôi, quan trọng nhất là phải tuyên truyền pháp luật và vận động thực hiện pháp luật. Người Hà Nội phải hiểu pháp luật và thực thi theo pháp luật. Mà ý thức tuân thủ pháp luật là một trong những biểu hiện của thị dân có tác phong công nghiệp.
Với tư cách là Thủ đô “nghìn năm văn hiến”, người Hà Nội phải xây dựng đời sống văn hóa tiên tiến kết hợp với nét đẹp Thanh lịch vốn có của mình. Đời sống văn hóa tiên tiến biểu hiện ở cách ứng xử giữa con người với thiên nhiên, giữa con người với con người, giữa con người với xã hội. Cách ứng xử đó thể hiện trong từng gia đình, trong nhà trường, trong cơ quan, ngoài xã hội; ứng xử giữa người Hà Nội với người của các địa phương khác, người Hà Nội với khách nước ngoài...

Xin cảm ơn ông!