Du khách tham quan xưởng của nghệ nhân Lưu Hoàng Quý.1/Đã đôi lần hẹn với ông nghệ nhân vui tính, hài hước nhưng đa cảm mà chưa được đến xưởng đàn của ông. Chợt trên Facebook của họa sĩ Lê Vũ có khoe ảnh “Quý Đàn” đã hội quân mở xưởng làm đàn tại Làng nghề Trường Sơn-Nơi hội tụ nhiều những nghệ nhân nổi tiếng như: Nghệ nhân tranh cát-Kỷ lục gia Việt Nam Trần Thị Thu, họa sĩ thư pháp-Kỷ lục gia Việt Nam Lê Vũ, nhà điêu khắc kỷ lục gia Đoàn Xuân Hùng…, tôi đã tới để gặp nghệ nhân làm đàn tài hoa của miền đất này!
Lưu Hoàng Quý, quê gốc ở đất Hải Phòng, vào Nha Trang năm 1954. Con đường lập nghiệp làm đàn Tây bán cầm thật như trò chơi. Đó là năm 1980, nghe nói ở xưởng gỗ xuất khẩu Điện Biên-ngoại ô Nha Trang có tuyển thợ mộc, ba anh em nhà họ Lưu lò dò xuống xin làm công nhân mộc nhưng thấy không hợp nên bỏ về. Ngồi buồn chợt thấy cây đàn guitar thùng bị đứt dây treo, người em của Lưu Hoàng Quý liền nảy ra ý định rất lạ: Gỡ đàn ra thành từng mảnh và chi tiết để xem làm đàn có khó không? Thấy không khó, thế là cả ba anh em hì hụi chế ra cây đàn theo mẫu. Tất nhiên cây đàn mộc thô sơ đó âm thanh và hình dáng mỹ thuật không ổn lắm! Tuy nhiên, anh em tay mộc khẳng định có thể làm được nếu có đồ nghề chuẩn cùng kỹ năng của dân chuyên nghiệp.
Ông Quý quyết định vào Sài Gòn học thêm một thời gian sắm đồ nghề chuyên dụng làm đàn ở xưởng mộc làm đàn nổi tiếng có tên Đức Vinh ở quận 3, TP Hồ Chí Minh. Trở lại phố biển, ba anh em bảo nhau cùng mở tổ hợp làm đàn. Sau hàng chục ngày đẽo gọt, chế tác, cây đàn đầu tiên ra đời trong hồi hộp. Phút giây gắn bộ dây căn chỉnh và đánh những nốt nhạc thẩm âm đầu, Lưu Hoàng Quý nói, lúc đó ba anh em nín thở nghe tôi đánh nốt nhạc đầu tiên của bài “Nha Trang ngày về”... rồi cùng reo lên sung sướng vì âm thanh rất chuẩn, nốt nào đúng nốt đó, không bị phô hay biến dạng âm thanh.
Từ đó, xưởng đàn số 23 Lê Thánh Tôn của ba anh em họ Lưu trở lên nổi tiếng đất Nha Trang. Ngoài chế tác đàn để bán, tại đây còn sửa đàn cùng các nhạc cụ. Người em của Lưu Hoàng Quý sau này đi định cư ở Mỹ cũng đem theo nghề làm đàn và có thể kiếm sống ở xứ người. Riêng với Lưu Hoàng Quý, thêm cái tên nghệ danh đáng yêu “Quý Đàn” trong giới nghệ nhân và văn nghệ xứ biển. Ngoài ra ông còn là tay đàn tương đối khá để tham gia các hoạt động văn nghệ với bạn bè.
2/Tuy nhiên thời hoàng kim của cây guitar cũng qua mau khi có nhiều nhạc cụ khác, nhất là nhạc cụ điện tử. Nghề chế tác guitar dần mai một. Tiệm đàn của “Quý Đàn” cũng thưa vắng cho đến khi ông rời trung tâm thành phố ra vùng ngoại ô sinh sống thì âm hưởng về tiếng đàn guitar cũng thưa dần như một kỷ niệm dĩ vãng. Nhưng danh tiếng của nghệ nhân làm đàn thì vẫn ngân mãi đến mức nhiều người vẫn săn lùng để đặt nghệ nhân làm cho mình một cây đàn xứng đáng là tác phẩm nghệ thuật âm thanh. Nhiều người trước khi xa thành phố biển đi xa hay định cư ở nước ngoài đều muốn có trong hành trang của mình một cây guitar “Nha Trang” do nghệ nhân “Quý Đàn” chế tác, coi đó như món quà của quê hương xa nhớ.
Để có một cây đàn chất lượng và đạt đẳng cấp theo thương hiệu “Quý Đàn” phải có những yếu tố rất “gia truyền”: chất lượng chọn loại gỗ, sấy tẩm chọn miếng gỗ gốc hay ngọn hoặc thân hay cành… Theo nghệ nhân “Quý Đàn”, hiện nay đàn guitar có thể làm các loại gỗ phổ biến như thông, tếch, hồng đào... Tuy nhiên, không phải cứ cưa cắt mà thành vì cũng miếng gỗ đó nhưng chọn đoạn nào, độ tuổi của gỗ và cả thời điểm chế tác tiếp tới, nghệ nhân sẽ chọn lựa đoạn gỗ để chế. Trước hết, làm thùng đàn, làm vỏ mặt, lưng đàn, chạy chỉ, cần đàn, lắp phím, dán ngựa... khóa lắp dây tùy theo loại guitar classsis, acoustic mà theo làm cần đàn dài hay ngắn, thon hay rộng, dây kim loại hay nylon... Làm xong nghệ nhân sẽ thành nghệ sĩ chơi đàn để thẩm âm từng nốt nhạc và giai điệu mình đánh. Để hoàn thành một cây đàn mất chừng tuần lễ. Nhưng theo nghệ nhân thì cũng như làm bánh chưng hay bánh Trung thu, cây đàn phải chờ một thời gian “lên nước”, tức là các phiến gỗ hòa hợp với nhau, quyện với nhau thành thể thống nhất để cho âm thanh “thẩm thấu” tạo mầu. Càng có thời gian, đàn càng hay hơn, như thể sẽ tạo “độ nhuyễn” ra hương vị sắc thái của thanh âm.
Năm nay đã 70 tuổi nhưng nghệ nhân “Quý Đàn” vẫn chưa có truyền nhân. Bởi nếu kiếm tiền bằng nghề chế đàn thì rất khó nên nhiều người không có say mê của tâm hồn nghệ sĩ thì không theo được. Được tin ông xuống Làng nghề Trường Sơn để mở xưởng chế tác, giới văn nghệ rất vui bởi đây là cơ hội lan tỏa nguồn cảm hứng về sự sáng tạo của những bàn tay vàng khéo léo với công chúng và biết đâu sẽ có một nghệ nhân tương lai sẽ tiếp nối.
