Hội nhập quốc tế được triển khai chủ động và tích cực hơn
Với cương vị Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Ngoại giao, ông đánh giá thế nào về công tác đối ngoại của Việt Nam trong năm qua?
Chúng ta vừa được chứng kiến một năm 2015 đi qua với nhiều diễn biến phức tạp, khó lường trong tình hình thế giới và khu vực, tác động trực tiếp tới nước ta. Mặc dù vậy, công tác đối ngoại đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ giữ vững môi trường hòa bình, thuận lợi cho phát triển; bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ; nâng cao vị thế của đất nước trên trường quốc tế.
Chúng ta đã tiếp tục đưa quan hệ với các đối tác đi vào chiều sâu. Quan hệ đặc biệt với Lào có những phát triển mới. Hai bên hoàn thành dự án tăng dày tôn tạo hệ thống mốc giới, đạt được nhiều thỏa thuận trong việc phát triển đường biên giới hòa bình, hữu nghị. Quan hệ với Campuchia phát triển ổn định trên tất cả các lĩnh vực. Hai bên tiếp tục triển khai các thỏa thuận liên quan người Việt Nam sinh sống và làm việc tại Campuchia, nỗ lực thúc đẩy giải quyết những vấn đề còn tồn tại để hoàn thành việc phân giới và cắm mốc trên bộ.
Với những hoạt động đối ngoại cấp cao quan trọng, quan hệ với Trung Quốc trong năm nay đã đi vào quỹ đạo phát triển và có bước phát triển mới trên nhiều lĩnh vực. Hai bên đã hoàn tất đàm phán và ký Hiệp định quy chế tàu thuyền đi lại tại khu vực tự do đi lại ở cửa sông Bắc Luân và Hiệp định khai thác và bảo vệ tài nguyên du lịch khu vực thác Bản Giốc. Ngày 19-12-2015, hai bên đã khởi động khảo sát chung tại một số khu vực thỏa thuận ngoài cửa Vịnh Bắc Bộ. Với Hoa Kỳ, chuyến thăm lịch sử của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng tạo nên những cơ sở mới cho việc tiếp tục hiện thực hóa quan hệ đối tác toàn diện giữa hai bên. Quan hệ đối tác chiến lược toàn diện với Nga tiếp tục có những phát triển thực chất, hợp tác chính trị - an ninh, kinh tế - thương mại, văn hóa - giáo dục đạt được nhiều bước tiến quan trọng. Quan hệ với Nhật Bản, Ấn Độ và các đối tác khác đều có những phát triển mới theo hướng đi vào những kế hoạch, dự án cụ thể để thúc đẩy mọi mặt, trước hết là kinh tế, chính trị, quốc phòng, an ninh.
Quá trình hội nhập quốc tế của đất nước được triển khai chủ động và tích cực hơn. Trong lĩnh vực chính trị, quốc phòng, an ninh, song song với việc đưa quan hệ đi vào chiều sâu, chúng ta đã đẩy mạnh hoạt động tại các diễn đàn đa phương. Quan hệ với các nước ASEAN được đẩy mạnh. Trong năm nay, ta đã thiết lập quan hệ đối tác chiến lược với Malaysia và Philippines, củng cố và phát triển quan hệ với tất cả các thành viên khác. Bước đi này có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh ASEAN trở thành Cộng đồng và đứng trước nhiều thách thức mới. Trong các nước ASEAN, Việt Nam là một trong những thành viên hoàn thành sớm và ở mức cao nhất các kế hoạch xây dựng Cộng đồng, đóng góp tích cực cho mục tiêu tăng cường đoàn kết, duy trì vai trò trung tâm của ASEAN và nâng cao mức độ liên kết nội khối.
Năm 2015, công tác đối ngoại đã đóng góp tích cực vào việc bảo vệ an ninh Tổ quốc. Năm nay, chúng ta kỷ niệm nhiều sự kiện quan trọng, đặc biệt là năm chuẩn bị cho Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XII, lợi dụng các vấn đề dân chủ, nhân quyền, tôn giáo, các thế lực thù địch tiến hành nhiều hoạt động chống phá tinh vi hơn và nguy hiểm hơn. Chúng ta cũng đã vận dụng linh hoạt giữa đấu tranh và đối thoại; kết hợp đồng bộ các biện pháp từ chính trị, ngoại giao tới văn hóa, tư tưởng, thông tin tuyên truyền đối ngoại, bác bỏ những luận điệu xuyên tạc, làm rõ bản chất từng vấn đề, nâng cao hình ảnh đất nước. Với những diễn biến phức tạp ở Biển Đông, chúng ta đã giữ vững lập trường nguyên tắc, kiên quyết đấu tranh bảo vệ chủ quyền biển, đảo bằng các biện pháp phù hợp với luật quốc tế.
Ngoại giao đồng hành cùng doanh nghiệp mở rộng giao thương
Xin Phó Thủ tướng cho biết công tác ngoại giao kinh tế năm 2015 và ngành ngoại giao đã hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam hội nhập như thế nào?
Năm 2015, chúng ta đã hoàn tất đàm phán Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP), ký Hiệp định thương mại tự do Việt Nam-EU, Hiệp định thương mại tự do với Liên minh kinh tế Á - Âu và tích cực tham gia đàm phán một số hiệp định khác, nhất là Đối tác kinh tế toàn diện khu vực (RCEP). Chúng ta cũng có nhiều nỗ lực trong việc cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh, mở rộng và đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, tăng cường thu hút đầu tư, ODA, đấu tranh chống những hành động gian lận thương mại, áp đặt các rào cản thương mại làm tổn hại tới lợi ích chính đáng của doanh nghiệp và nhà nước ta. Trong các lĩnh vực văn hóa, giáo dục, y tế và các lĩnh vực khác, các hoạt động hội nhập cũng được đẩy mạnh. Chúng ta nghiêm chỉnh tuân thủ các cam kết quốc tế đồng thời chủ động áp dụng các tiêu chuẩn, tiêu chí phù hợp để nâng cao mức độ công nhận lẫn nhau giữa nước ta với các đối tác, góp phần gia tăng sức cạnh tranh của hàng hóa và lao động Việt Nam ở khu vực và thế giới.
Ngoại giao kinh tế là một trong ba trụ cột của ngoại giao, bên cạnh ngoại giao chính trị và ngoại giao văn hóa. Bộ Ngoại giao thông qua các cơ quan đại diện ở nước ngoài luôn đồng hành cùng với doanh nghiệp, cùng với các tỉnh, thành phố trong việc mở rộng quan hệ giao thương với các nước. Một trong những thí dụ điển hình là hết sức hỗ trợ cho tập đoàn viễn thông quân đội Viettel ra đầu tư nhiều nước trên thế giới, trong đó có các nước ở châu Phi. Ngoài ra, thông qua các chuyến thăm nước ngoài, lãnh đạo cấp cao đã trực tiếp đề cập các nội dung cụ thể để các nước nhập khẩu hàng hóa Việt Nam. Các cơ quan đại diện của ta ở nước ngoài cũng hết sức tích cực quảng bá các sản phẩm của Việt Nam như Đại sứ của ta ở Nhật đã mang trái xoài sang giới thiệu để nước bạn nhập khẩu xoài, Đại sứ ở Ô-xtrây-li-a giới thiệu thanh long và vải...
Bước vào năm 2016 này, ngành ngoại giao sẽ tiếp tục thúc đẩy quan hệ chính trị với các nước để tạo điều kiện phát triển kinh tế thương mại, tích cực khuyến khích đầu tư bên ngoài vào Việt Nam, tích cực vận động các nguồn hỗ trợ ODA cho Việt Nam cũng như tích cực thúc đẩy mở rộng thị trường xuất khẩu cho Việt Nam; đồng thời tích cực hỗ trợ cho các doanh nghiệp mở rộng cơ hội với các đối tác ở bên ngoài.
Ngày 31-12-2015, Cộng đồng ASEAN chính thức hình thành. Phó Thủ tướng đánh giá thế nào về cơ hội và thách thức khi Việt Nam trở thành thành viên của cộng đồng ASEAN?
Thuận lợi lớn nhất của Cộng đồng ASEAN là tạo ra một môi trường hòa bình, ổn định cho 10 nước thành viên.
Về kinh tế, Cộng đồng ASEAN tạo ra môi trường hay một khu vực kinh tế, thương mại, cơ sở sản xuất chung rộng lớn. Người tiêu dùng có cơ hội tiếp cận hàng hóa với giá cả hợp lý hơn nhờ hàng hóa lưu thông tự do với việc gỡ bỏ thuế quan gần như hoàn toàn trong cộng đồng, các dòng thuế quan giảm còn 0% - 5%. Bên cạnh đó là các thủ tục tạo thuận lợi cho hàng hóa lưu thông, thí dụ: hài hòa hóa về hải quan, tạo cơ sở đánh giá chung về chất lượng sản phẩm thông quan cùng cơ chế tự động chứng nhận xuất xứ.
Về lao động, theo cam kết của các nước ASEAN, người lao động có tay nghề sẽ được tự do di chuyển, tạo ra cơ hội việc làm mới.
Về y tế, giáo dục, người dân có cơ hội hưởng thụ ở tiêu chuẩn cao hơn, từ đó có thể cảm nhận được lợi ích thiết thực, cụ thể do cộng đồng ASEAN mang lại.
Tất nhiên, bên cạnh cơ hội, thách thức cũng rất nhiều. Thí dụ, những lao động có tay nghề cao của Việt Nam có thêm cơ hội đi làm việc tại các nước ASEAN khác; đồng thời các doanh nghiệp, cơ sở sản xuất tại Việt Nam cũng có thể tuyển dụng lao động có tay nghề cao từ các nước ASEAN khác. Điều đó sẽ tác động đến vấn đề công ăn, việc làm của người dân chúng ta.
Theo số liệu thống kê mới nhất, 63% số doanh nghiệp Việt Nam được hỏi cho rằng mình không bị tác động nhiều khi Cộng đồng kinh tế Asean được thành lập. Phó Thủ tướng nghĩ sao về con số này ?
Đó là con số rất đáng suy nghĩ vì cộng đồng ASEAN đem lại nhiều lợi ích lớn. Nếu như các doanh nghiệp của các nước ASEAN tận dụng được cơ hội đó thì sẽ tạo ra cạnh tranh hết sức lớn cho doanh nghiệp của chúng ta. Nếu chúng ta không mở rộng được sản xuất và thương mại với các nước ASEAN mà ngược lại thì chúng ta sẽ bị thách thức ngay chính trên “sân nhà”. Hiện nay mức độ nhận thức của người dân và doanh nghiệp Việt Nam về cộng đồng ASEAN không phải ở top đầu.
Tập trung quan hệ với một số đối tác chủ chốt
Xin Phó Thủ tướng cho biết những dự cảm về tình hình thế giới năm 2016?
Chưa có nhiều cơ sở để lạc quan về tình hình năm 2016. Kinh tế thế giới vẫn khó khăn, chưa phục hồi hoàn toàn. Nợ công, thất nghiệp, giá dầu thấp và nhiều vấn đề khác vẫn tác động tiêu cực tới kinh tế của nhiều nước. Tình hình chính trị, an ninh ở nhiều khu vực có thể diễn biến xấu hơn năm qua. Cuộc chiến chống IS chưa có hồi kết, khủng bố có thể lan rộng ra nhiều nước. Các vấn đề an ninh phi truyền thống, đặc biệt là an ninh mạng, có thể nổi lên gay gắt hơn. Tranh chấp lãnh thổ, biển, đảo diễn ra căng thẳng hơn.
Nhưng cũng có một số tín hiệu sáng sủa. Các nước lớn đang điều chỉnh chính sách, gia tăng nhiều mặt hợp tác. Năm 2016, các nước, nhất là các nước lớn có thể hợp tác nhiều hơn trong đối phó với những vấn đề toàn cầu.
Ở khu vực châu Á - Thái Bình Dương, sự ra đời của Cộng đồng ASEAN vào cuối năm 2015, sự hình thành các hiệp định thương mại tự do có tầm ảnh hưởng toàn cầu như TPP, RCEP... thúc đẩy sự đan xen lợi ích chặt chẽ giữa các quốc gia. Tuy nhiên, cạnh tranh ảnh hưởng giữa các nước lớn sẽ diễn ra căng thẳng, tranh chấp biển, đảo, nhất là trên Biển Đông có thể phức tạp hơn. Năm 2016 cũng là năm diễn ra bầu cử ở một số nước liên quan đến ta như Mỹ, Philippines...
Nói gọn lại, tôi dự cảm tình hình thế giới và khu vực năm 2016 với một sự lạc quan thận trọng và tin rằng chúng ta có thể đạt được những thành tựu đối ngoại lớn hơn.
Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Ngoại giao Phạm Bình Minh tham dự Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN tại Malaysia.
Trước những vấn đề về chính trị, an ninh trong khu vực diễn biến ngày càng phức tạp, khó lường, ngành ngoại giao có những đối sách gì để tranh thủ được sự ủng hộ của bạn bè quốc tế, tiếp tục đưa nước ta hội nhập sâu rộng hơn nữa?
Đúng là tình hình khu vực và thế giới khiến cho chúng ta luôn phải tỉnh táo ứng biến để đạt được mục tiêu lớn nhất là giữ vững môi trường hòa bình, ổn định để phục vụ phát triển đất nước. Chúng tôi đề ra cho mình năm nhiệm vụ lớn cho năm 2016, đó là:
Thứ nhất, khẩn trương quán triệt Nghị quyết Đại hội toàn quốc lần thứ XII tới toàn thể cán bộ, công chức, viên chức ở trong nước và tại tất cả các cơ quan đại diện; cụ thể hóa các định hướng đối ngoại được Đại hội thông qua thành các đề án, chương trình, kế hoạch hành động cho năm 2016 và các năm sau.
Thứ hai, đẩy mạnh việc thực hiện định hướng đưa các quan hệ đã được thiết lập đi vào chiều sâu trong đó tập trung vào quan hệ với một số đối tác chủ chốt để tạo được sự tùy thuộc lợi ích chiến lược, kể cả trong lĩnh vực quốc phòng, an ninh.
Thứ ba, đưa quá trình hội nhập quốc tế đi vào thực chất, hiệu quả, phục vụ các mục tiêu phát triển và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa; triển khai Chiến lược Hội nhập quốc tế đến 2020, tầm nhìn 2030, tập trung thực hiện các thỏa thuận đã ký kết; chủ động, tích cực hoạt động tại các tổ chức, diễn đàn đa phương.
Thứ tư, tăng cường hơn nữa sự phối hợp giữa ngoại giao với quốc phòng, an ninh trong tất cả các khâu, từ nghiên cứu, đánh giá tình hình đến tham mưu, hoạch định chính sách và kiến nghị xử lý những vấn đề đối ngoại lớn.
Thứ năm, triển khai các kế hoạch tăng cường năng lực cán bộ đối ngoại; đẩy mạnh việc triển khai cải cách hành chính, nâng cao tính chuyên nghiệp của đội ngũ cán bộ đối ngoại.
Nhân dịp Năm mới Bính Thân, tôi xin chúc độc giả của Nhân Dân hằng tháng một năm mới thành công và hạnh phúc.
Xin cảm ơn Phó Thủ tướng!
Công tác đối ngoại đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ giữ vững môi trường hòa bình, thuận lợi cho phát triển; bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ; nâng cao vị thế của đất nước trên trường quốc tế.
Tôi dự cảm tình hình thế giới và khu vực năm 2016 với một sự lạc quan thận trọng và tin rằng chúng ta có thể đạt được những thành tựu đối ngoại lớn hơn.
