Vụ kiện tập thể
Theo AP, theo thỏa thuận của 3M, công ty này sẽ bồi thường cho các nhà cung cấp nước chịu ảnh hưởng vì ô nhiễm với các hợp chất được gọi chung là PFAS. Đây là một nhóm hóa chất được sản xuất để sử dụng trong công nghiệp và các sản phẩm tiêu dùng từ những năm 1940. Có hàng nghìn hợp chất khác nhau thuộc nhóm PFAS, nhưng chỉ một vài trong số đó được nghiên cứu rộng rãi. PFAS được gọi là “hóa chất vĩnh cửu” vì chúng gần như không phân hủy trong môi trường, khiến nồng độ có thể tích tụ trong người, động vật và môi trường tăng dần theo thời gian.
Có nhiều nghiên cứu kết luận rằng, tiếp xúc với PFAS có thể dẫn đến những ảnh hưởng tiêu cực với sức khỏe. Khi một người ăn phải PFAS, nó sẽ hấp thụ và bắt đầu tích tụ trong cơ thể. PFAS ở trong cơ thể người thời gian dài và nồng độ PFAS trong cơ thể có thể tăng lên đến mức gây ra những ảnh hưởng xấu. Là nhà sản xuất chính loại hóa chất này, sản phẩm của 3M đã được sử dụng rộng rãi trong các sản phẩm chống dính, chống thấm như bọt chữa cháy, phụ gia sơn xây dựng hay dụng cụ nấu nướng (chảo chống dính, bếp, lò nướng…). Các nhà khoa học đã tiến hành nhiều nghiên cứu cho thấy, PFAS có thể gây tổn thương gan, làm suy giảm hệ miễn dịch và dẫn đến một số bệnh ung thư.
Tại Mỹ, các hợp chất nhóm PFAS đã được phát hiện trong nước uống trên toàn quốc, với mức độ nhiễm khác nhau. Cơ quan Bảo vệ môi trường (EPA) của Mỹ vào tháng 3 đã đề xuất một loạt quy định giới hạn nghiêm ngặt đối với hai loại phổ biến là PFOA và PFOS, đồng thời yêu cầu các nhà cung cấp nước sạch chịu trách nhiệm giám sát hệ thống lọc nước đối với bốn loại khác. Bất kỳ khu vực nào phát hiện nước uống nhiễm các hợp chất này đều phải dừng sử dụng và báo cáo lại chính quyền.
Theo CNBC, từ cuối năm 2022 đến nay, khoảng 300 nhà cung cấp nước uống từ nhiều bang của Mỹ gửi đơn kiện nhằm vào các công ty có sản phẩm chứa PFAS như công ty hóa chất 3M, hãng sơn DuPont và các công ty con của tập đoàn này. Ngoài ra, còn có hàng trăm vụ kiện của các cá nhân, cộng đồng dân cư hoặc các sân bay, cơ sở đào tạo lính cứu hỏa… cũng đã khởi kiện chống lại các tập đoàn này với lý do tương tự. Các đơn kiện cho rằng, hóa chất gây hại bắt nguồn từ các bài tập huấn cứu hỏa tại các sân bay, căn cứ quân sự và các địa điểm khác trên khắp nước Mỹ đã sử dụng nhiều lần bình chữa cháy dùng loại bọt có tẩm PFAS nồng độ cao. Bên cạnh đó, còn nhiều hoạt động gây ra ô nhiễm nguồn nước hoặc ô nhiễm đất trong quá trình sản xuất, thử nghiệm hoặc sử dụng sản phẩm của những doanh nghiệp này.
Đầu tháng 6, DuPont và hai công ty con của tập đoàn đã đạt được thỏa thuận 1,18 tỷ USD để giải quyết khiếu nại liên quan PFAS. Tương tự, động thái của 3M tham gia thỏa thuận dàn xếp cần được tòa án phê duyệt sau khi xem xét các chi phí liên quan. Theo ông Scott Summy, một trong những luật sư chính của bên nguyên đơn kiện 3M và các nhà sản xuất khác, khoản thanh toán sẽ được chi trả trong vòng 13 năm và có thể lên tới 12,5 tỷ USD, tùy thuộc số lượng cơ sở cung cấp nước phát hiện PFAS trong quá trình thử nghiệm. Ông Summy cho biết, EPA đã yêu cầu thử nghiệm PFAS trên toàn bộ hệ thống nước uống trong vòng ba năm tới. Khoản thanh toán này sẽ dùng để trả chi phí lọc nước và kiểm tra PFAS trên toàn quốc. Tuy nhiên, luật sư cũng nhận định rằng, chi phí làm sạch PFAS trong nước cuối cùng có thể cao hơn nhiều so số tiền đã nêu trong các thỏa thuận dàn xếp.
Trước đây, Tập đoàn 3M từng phải đối mặt nhiều vấn đề pháp lý liên quan việc sản xuất PFAS. Tháng 10/2021, tập đoàn này đã chấp nhận trả 99 triệu USD để giải quyết vụ kiện liên quan việc sản xuất PFAS ở bang Alabama. Công ty cho biết doanh thu ròng từ PFAS đạt khoảng 1,3 tỷ USD/năm. Song trước sức ép ngày càng lớn, tháng 12/2022, 3M đã phát đi thông cáo cho biết sẽ ngừng sản xuất hợp chất PFAS nhằm tuân thủ các quy định liên quan an toàn sức khỏe của người tiêu dùng. Chủ tịch 3M Mike Roman cho biết sẽ loại bỏ dần một số hóa chất họ PFAS, cũng như đầu tư vào “công nghệ lọc nước tiên tiến nhất trong các hoạt động sản xuất hóa chất”. Theo lộ trình, 3M sẽ ngừng sản xuất một số sản phẩm chứa PFAS và loại hóa chất này khỏi danh mục sản phẩm vào cuối năm 2025. Công ty này ước tính thiệt hại khoảng 1,3 tỷ USD đến 2,3 tỷ USD doanh thu trước thuế từ PFAS.
 |
| EPA yêu cầu xét nghiệm mẫu nước chứa PFAS trên toàn quốc. Ảnh: GETTY |
Mối đe dọa hóa học lớn nhất
Theo Hội đồng Hóa học Mỹ, PFAS có liên kết cacbon-flo rất chặt chẽ nên khó bị tan rã hoặc phân hủy sinh học. Do có độ bền cao, tính ổn định và khả năng chống chịu, hóa chất này còn được sử dụng rộng rãi trong chế tạo điện thoại di động, máy bay và các sản phẩm công nghiệp khác. Nhưng theo thời gian, mối lo ngại về hóa chất này dần tăng lên. EPA đã cập nhật hàng loạt quy định liên quan các hóa chất tổng hợp không bị phân hủy trong môi trường và gây ra những rủi ro sức khỏe nghiêm trọng. Song, chỉ có một phần rất nhỏ trong số các hợp chất nhóm PFAS được nghiên cứu.
Theo một nghiên cứu của Trung tâm Kiểm soát và phòng ngừa dịch bệnh (CDC) Mỹ, trong các kết quả xét nghiệm máu của 10.000 người được thực hiện vào khoảng thời gian từ năm 2003 đến năm 2014, có 5 chất PFAS được tìm thấy trong máu của hơn 70% người được thử máu.
Nhiều tổ chức phi chính phủ, các nhà hoạt động môi trường và tổ chức y tế, đã kêu gọi hạn chế sản xuất PFAS, với lý do việc sử dụng các sản phẩm chứa hóa chất này có thể dẫn đến tăng nguy cơ ung thư, giảm phản ứng với vaccine ở trẻ em và nhiều căn bệnh khác. Tháng 10/2018, EPA đã đưa ra lộ trình chiến lược để hạn chế phát thải PFAS ra môi trường, làm sạch các địa điểm bị ô nhiễm và đẩy mạnh đầu tư vào nghiên cứu. Giám đốc EPA Michael Regan cho biết, lộ trình này nhằm bảo vệ những người đang bị tổn thương do phơi nhiễm với PFAS, đặc biệt trong các cộng đồng chưa được quan tâm đúng mức. Hiện hóa chất này đã có mặt khắp mọi nơi, trong đất, nước và không khí cũng như ở người, cá và các loài động vật hoang dã.
Còn tại châu Âu, một báo cáo nghiên cứu đã yêu cầu sửa đổi các mục tiêu trong Quy định Reach của Liên minh châu Âu (EU) về Luật Hóa chất. Quy định Reach ban hành ngày 13/1 và sẽ thông qua điều khoản sửa đổi vào cuối năm nay. Theo bản báo cáo, các cơ quan quản lý của EU phát hiện 17% trẻ em châu Âu có nguy cơ tiếp xúc với các hợp chất nhóm PFAS, gây ra các bệnh về phát triển và sinh sản. Theo số liệu trong một cuộc khảo sát về máu và nước tiểu của 13.000 công dân EU vào năm ngoái, dấu vết của chất gây rối loạn nội tiết sinh sản được tìm thấy ở 92% người trưởng thành.
Điều phối viên của nghiên cứu, TS Marike Kolossa-Gehring cho biết, hơn 34 triệu tấn chất gây ung thư, gây đột biến và ức chế sinh sản đã được tiêu thụ ở châu Âu vào năm 2020. Dù vậy lệnh cấm các hợp chất gây hại này đang vấp phải sự phản đối từ ngành công nghiệp hóa chất và các tập đoàn công nghiệp lớn ở “lục địa già”.
