Đóng góp ý kiến về Luật sửa đổi Luật DN, đa số các chuyên gia, DN cho rằng lần sửa đổi này phải ghi nhận tư cách pháp lý của HKD cá thể.
Theo Luật sư Lê Văn Hà, Công ty Luật Pathlaw, sau bốn năm có hiệu lực và triển khai thực hiện, bên cạnh những điểm đột phá tạo môi trường pháp lý thuận lợi hơn cho các DN gia nhập hoạt động kinh doanh, tổ chức quản lý, tổ chức lại, chấm dứt hoạt động, Luật DN năm 2014 vẫn còn một số bất cập cần hoàn thiện. Cụ thể, xét về đối tượng điều chỉnh, Luật DN không điều chỉnh hoạt động của đối tượng hộ gia đình có đăng ký kinh doanh (ĐKKD). Tuy vậy, Điều 212 trong Luật lại quy định: “HKD có quy mô nhỏ thực hiện ĐKKD và hoạt động theo quy định của Chính phủ”. Bản thân Nghị định 78/2015/NĐ-CP về Đăng ký DN cũng căn cứ vào Luật DN để hướng dẫn việc ĐKKD đối với HKD. Điều 212 cũng buộc HKD sử dụng thường xuyên hơn 10 lao động phải chuyển đổi thành mô hình DN. Quy định như luật hiện hành là không chuẩn xác về kỹ thuật lập pháp. Nội dung của luật quy định về tổ chức, hoạt động của những đối tượng nằm ngoài phạm vi đối tượng điều chỉnh của chính bản thân luật đó; quan niệm “DN” không bao gồm: hộ gia đình, cá nhân có ĐKKD cũng sai về nội hàm khái niệm DN. Cần phải hiểu bất kỳ ai lấy kinh doanh làm nghề nghiệp chính cũng là DN.
Xét từ góc độ chính sách, hiện nay không có văn bản pháp luật nào quy định về địa vị pháp lý, quyền và nghĩa vụ của hộ gia đình có ĐKKD; trong khi đây là đối tượng đông đảo nhất về số lượng, là khu vực tạo ra nhiều việc làm nhất trong nền kinh tế (gần 10 triệu việc làm). Ông Lê Văn Hà cho rằng, sự tồn tại và phát triển của DN “hộ gia đình”, DN một chủ là thực tế khách quan, ngay cả các nước phát triển cũng duy trì loại hình DN này với rất nhiều ưu đãi và hỗ trợ. Thế nhưng, hệ thống luật pháp Việt Nam gần như gạt ra ngoài việc công nhận và bảo đảm địa vị pháp lý, các quyền và nghĩa vụ của hộ gia đình có ĐKKD; Luật Hỗ trợ DN nhỏ và vừa 2017 cũng gạt đối tượng này ra khỏi các chính sách hỗ trợ.
Trong khi đó, hộ gia đình có ĐKKD là đối tượng dễ chịu tác động nhất từ các cam kết về mở cửa thị trường theo WTO, các hiệp định thương mại tự do (FTA), đặc biệt là các HKD trong lĩnh vực phân phối bán lẻ, dịch vụ.
Vì vậy, cần mở rộng đối tượng điều chỉnh của Luật DN, bao gồm cả hộ gia đình và cá nhân có ĐKKD; bổ sung một chương trong Luật quy định về địa vị pháp lý, quyền và nghĩa vụ của hộ gia đình có ĐKKD hoặc phải có một văn bản luật riêng quy định về hộ gia đình ĐKKD.
Chủ tịch Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) Vũ Tiến Lộc cho biết, hiện nay cả nước có đến gần 5 triệu HKD cá thể. Các HKD cá thể có đóng góp rất quan trọng đối với sự phát triển kinh tế của đất nước. Dù chiếm đến hơn 30% GDP nhưng khung khổ chính sách áp dụng đối với chủ thể kinh doanh này hiện còn rất thiếu, có sự chưa bình đẳng so các DN hoạt động chính thức. Nhiều chính sách hiện tại khiến các HKD cá thể ngần ngại chuyển đổi lên thành DN, mặc dù Luật đã có những quy định về việc chuyển đổi này. Liên quan vấn đề chuyển đổi HKD cá thể có nhiều văn bản khác (về thuế, kế toán, đất đai, lao động…), nhưng với tư cách là đạo luật gốc về DN, Luật DN cần tính đến giải pháp thúc đẩy sự chuyển đổi của HKD cá thể lên thành DN chính thức, tạo ra một môi trường kinh doanh thuận lợi và công bằng, tăng cường chất lượng quản trị để dần hình thành một thế hệ DN tư nhân đủ lớn, đủ mạnh.
Bên cạnh đó, Chủ tịch VCCI cho rằng, cần phải tháo bỏ các rào cản về thuế, về sổ sách kế toán… để hàng triệu HKD có động lực trở thành một cộng đồng DN tư nhân đủ mạnh. Giải pháp cần làm trong Luật DN sửa đổi lần này một mặt là giảm tối đa các điều kiện hoạt động cho nhóm DN chính thức nhỏ và siêu nhỏ, tạo tiền đề để sửa các Luật Thuế và Luật Kế toán thời gian tới, mặt khác tạo ra cơ chế để khuyến khích HKD chuyển đổi thành DN.
Theo ông Phan Đức Hiếu, Phó Viện trưởng Nghiên cứu quản lý kinh tế T.Ư (CIEM), mỗi lần sửa Luật DN, Luật Đầu tư, xã hội đều kỳ vọng tạo nên cú huých. Do vậy, chúng ta cần hết sức bình tĩnh vì mỗi luật có phạm vi và đối tượng điều chỉnh riêng. Tại sao HKD không đăng ký DN? Đơn giản là mở DN tốn kém hơn. Có thể thấy cái khó nhất là chúng ta rất muốn HKD phát triển chính quy để họ tạo ra nhiều lợi ích, nhưng vấn đề là làm như thế nào. Đây là điều mà Luật DN sửa đổi cần phải giải quyết trong thời gian tới.
