Phóng viên (PV): Số liệu của Bộ Tài chính cho thấy giải ngân vốn đầu tư công đang có sự bứt tốc mạnh mẽ. Tuy nhiên tính đến ngày 14/5/2026, tỷ lệ giải ngân của cả nước mới đạt 16,4% kế hoạch Thủ tướng giao. Ông có nhận định gì về tình hình giải ngân vốn đầu tư công những tháng vừa qua?
GS, TS Ngô Trí Long: Những tháng đầu năm 2026, giải ngân vốn đầu tư công tiếp tục là một phép thử quan trọng đối với năng lực điều hành kinh tế vĩ mô và kỷ luật thực thi ở các bộ, ngành, địa phương. Theo Bộ Tài chính, lũy kế đến hết ngày 14/5/2026, số vốn giải ngân của cả nước đạt hơn 166 nghìn tỷ đồng, tương đương 16,4% kế hoạch Thủ tướng giao và có sự bứt tốc mạnh mẽ khi số vốn giải ngân tuần từ ngày 8 đến ngày 14/5/2026 tăng gấp 1,3 lần so với tuần trước đó.
Cả nước có 8 bộ, cơ quan và 17 địa phương có tỷ lệ giải ngân đạt từ mức bình quân chung trở lên nhưng vẫn còn 27 bộ, cơ quan và 20 địa phương có tỷ lệ giải ngân dưới mức bình quân chung của cả nước.
Nhìn ở mặt tích cực, dòng vốn đầu tư từ ngân sách nhà nước đã có chuyển động, cho thấy nhiều công trình, dự án đã bắt đầu vào guồng sau giai đoạn chuẩn bị đầu năm. Tuy nhiên, nếu đặt trong yêu cầu tăng trưởng cao của năm 2026, kết quả này vẫn chưa thể tạo sự yên tâm.
PV: Cùng một cơ chế nhưng vì sao những năm qua vẫn có sự phân hóa khá rõ rệt về tiến độ thực hiện giải ngân vốn đầu tư công giữa các đơn vị, thưa ông?
GS, TS Ngô Trí Long: Sự quyết liệt của địa phương là biến số rất quan trọng. Thực tế từ đầu năm đến nay cho thấy, nơi nào cấp ủy, chính quyền địa phương vào cuộc sớm, giao việc rõ, kiểm điểm tiến độ thường xuyên, trực tiếp tháo gỡ mặt bằng, thủ tục, vật liệu, thanh toán, thì nơi đó giải ngân có chuyển biến tốt hơn. Điều này khẳng định một điểm rất quan trọng: Cùng một cơ chế chung, nhưng kết quả giải ngân khác nhau phụ thuộc rất lớn vào tinh thần trách nhiệm, năng lực điều hành và sự quyết liệt của từng địa phương.
Hà Nội là một thí dụ đáng chú ý. Đến ngày 28/4/2026, Hà Nội đã giải ngân hơn 32.250 tỷ đồng, đạt 26,88% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao; lũy kế đến ngày 6/5/2026 đạt hơn 36.201 tỷ đồng, tương đương 30,17% kế hoạch được giao trong khi tỷ lệ giải ngân chung của cả nước tính đến cuối tháng 4 chỉ đạt 14,2% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao.
Kết quả này cho thấy nỗ lực rất lớn của Hà Nội trong bối cảnh khối lượng vốn đầu tư công lớn, nhiều dự án hạ tầng trọng điểm, nhiều vướng mắc về mặt bằng, thủ tục, vật liệu và phối hợp liên ngành. Từ trường hợp Hà Nội có thể rút ra một bài học rộng hơn: Giải ngân đầu tư công không thể chỉ thúc bằng văn bản chung, mà phải được tổ chức như một chiến dịch điều hành cụ thể. Nếu chỉ yêu cầu “đẩy nhanh tiến độ” mà không chỉ rõ ai làm, làm việc gì, xong khi nào, xử lý ra sao khi chậm, thì rất khó có kết quả cao.
Đầu tư công không chỉ là một chỉ tiêu ngân sách. Đó là công cụ dẫn dắt phát triển, mở đường cho đầu tư tư nhân, tạo việc làm, kích hoạt tổng cầu và nâng cấp hạ tầng quốc gia. Trong bối cảnh nền kinh tế cần duy trì nhịp phục hồi mạnh, mỗi đồng vốn đầu tư công bị chậm lại đều kéo theo chi phí cơ hội rất lớn. Bài toán đầu tư công hiện nay không chỉ nằm ở “có bao nhiêu vốn”, mà nằm ở năng lực tổ chức thực hiện.
PV: Từ kết quả thực hiện những tháng đầu năm, có thể nhận thấy áp lực dồn về các quý cuối năm vẫn còn rất lớn. Đâu là những điểm nghẽn cần xử lý để tăng tốc giải ngân trong ba quý còn lại, thưa ông?
GS, TS Ngô Trí Long: Ba quý còn lại của năm 2026 phải là giai đoạn tăng tốc thực chất. Trước hết, cần điều hành đầu tư công theo tinh thần “rõ người, rõ việc, rõ tiến độ, rõ trách nhiệm”. Mỗi dự án trọng điểm phải có mốc tiến độ cụ thể theo tháng, thậm chí theo tuần đối với các hạng mục quan trọng. Vướng ở đâu phải xác định ngay cơ quan chịu trách nhiệm xử lý ở đó. Đồng thời phải phân loại dự án để xử lý đúng điểm nghẽn; coi giải phóng mặt bằng là khâu then chốt.
Thực tế cho thấy, nhiều dự án hạ tầng không chậm vì thiếu tiền, mà chậm vì chưa có mặt bằng sạch. Muốn làm nhanh, địa phương phải đi trước một bước trong công tác bồi thường, tái định cư, đối thoại với người dân, công khai phương án và bảo đảm sinh kế sau di dời. Mặt bằng không chỉ là vấn đề kỹ thuật, mà còn là vấn đề dân vận, quản trị và niềm tin. Nơi nào làm tốt công khai, minh bạch, hài hòa lợi ích, nơi đó dự án đi nhanh hơn và ít phát sinh khiếu kiện hơn.
Bên cạnh đó, cần rút ngắn quy trình nghiệm thu, thanh toán nhưng không buông lỏng kiểm soát; tăng tốc giải ngân phải đi liền với bảo đảm chất lượng dự án công trình. Tiến độ giải ngân gắn với trách nhiệm giải trình và đầu tư công phải dẫn dắt đầu tư tư nhân. Nhà nước không thể làm thay thị trường, nhưng Nhà nước có thể mở đường cho thị trường. Vì vậy, vốn đầu tư công trong ba quý còn lại cần tập trung vào các công trình có sức lan tỏa lớn như giao thông liên vùng, cảng biển, sân bay, đường vành đai, hạ tầng logistics, hạ tầng năng lượng, hạ tầng số, y tế, giáo dục, ứng phó biến đổi khí hậu và các dự án kết nối vùng động lực. Khi hạ tầng tốt hơn, chi phí thấp hơn, rủi ro giảm xuống, khu vực tư nhân sẽ có thêm niềm tin để mở rộng đầu tư.
PV: Từ thực tiễn này có thể rút ra bài học kinh nghiệm gì để đầu tư công thật sự mở đường cho tăng trưởng 2 con số, thưa ông?
GS, TS Ngô Trí Long: Bài học lớn nhất của giải ngân đầu tư công là không thể chỉ thúc bằng mệnh lệnh hành chính vào cuối năm. Muốn giải ngân nhanh, phải chuẩn bị tốt từ đầu; muốn công trình về đích đúng hạn, phải tháo gỡ từng điểm nghẽn ngay khi phát sinh; muốn vốn ngân sách phát huy hiệu quả, phải gắn trách nhiệm người đứng đầu với kết quả cụ thể. Đầu tư công càng lớn, kỷ luật thực thi càng phải nghiêm. Càng cần tăng trưởng nhanh, càng phải chống lãng phí, thất thoát và đầu tư dàn trải.
Từ nay đến cuối năm, câu hỏi quan trọng không chỉ là giải ngân được bao nhiêu phần trăm kế hoạch, mà là nền kinh tế nhận được gì từ mỗi đồng vốn ngân sách. Nếu vốn đầu tư công được đưa đúng nơi, đúng lúc, đúng tiến độ và đúng chất lượng, đó sẽ là lực kéo mạnh mẽ cho tăng trưởng, tạo thêm việc làm, mở rộng không gian phát triển và củng cố niềm tin xã hội. Ngược lại, nếu vốn chậm đi vào thực tế, cơ hội tăng trưởng sẽ bị bỏ lỡ, trong khi chi phí thời gian và chi phí cơ hội tiếp tục gia tăng.
PV: Xin trân trọng cảm ơn ông!
