Mua bán dễ dàng
Sáng thứ ba, 6-6, có mặt tại Trung tâm dược phẩm Hapulico (Chợ thuốc lớn nhất miền bắc) trên phố Ngụy Như Kon Tum (Hà Nội), chúng tôi thử đặt mua một số lượng lớn thuốc trị cảm cúm TIFFY tại quầy hàng của hai công ty dược phẩm lớn. Tuy nhiên, phía công ty từ chối khách lạ và chỉ có thể bán với số lượng… vừa phải.
Quay ra một cửa hiệu tư nhân, chủ cửa hàng đồng ý ngay và cho biết có thể xuất bán 10.000 viên và hẹn chờ đến sáng thứ bảy (ngày 10-6) sẽ có hàng. Chủ cửa hàng còn giới thiệu một loạt các nhãn thuốc không phải TIFFY nhưng có hoạt chất tương tự là Dolirhume,Trianacin… đang có sẵn hàng để bán.
Điều đáng nói, TIFFY và một số loại thuốc cảm cúm, trị ho đang có bán trên thị trường có tiền chất Pseudoephedrin (PSE). Tiền chất này và Ephedrin là hai thành phần quan trọng dùng để điều chế ma túy tổng hợp (ma túy đá). Dĩ nhiên, hai tiền chất này không có bán trên thị trường, được Bộ Y tế quản lý chặt chẽ. Thế nhưng, cũng theo quy định của Bộ Y tế, các loại thuốc cảm cúm nếu có chứa thành phần PSE hàm lượng dưới từ 120mg trở xuống không nằm trong danh mục thuốc bán theo đơn. Có nghĩa là việc mua bán loại tân dược này với số lượng lớn cũng không mấy khó khăn.
Lợi dụng việc mua bán tân dược dễ dàng này, tội phạm ma túy đã thu mua và bóc tách hai tiền chất này có trong thuốc chữa ho, cảm cúm dùng để sản xuất ma túy. Phổ biến như các loại thuốc: Tiffy-Fu, Decolgen, Ame-Flu, Dotoux, Glotadol, Glotifed, Dolirhume, Denausal, Partamol... Các cơ quan chức năng đã thống kê, có khoảng 200 biệt dược có tiền chất Pseudoephedrin và Ephedrin.
Theo tính toán của Ủy ban Kiểm soát ma túy quốc tế của LHQ (INCB) thì cứ 1kg tiền chất PSE kết hợp với một vài loại hóa chất dung môi có thể điều chế ra 0,6kg ma túy đá. Thông thường, 1kg tiền chất PSE nhập về Việt Nam có giá khoảng trên dưới 100 USD, nhưng khi vận chuyển trót lọt sang Australia thì có giá lên đến 50.000 USD. Lợi nhuận của sản xuất, mua bán ma túy tổng hợp dạng đá rất lớn (giá 1 tỷ đồng/1 kg), nếu mua tiền chất sản xuất thì lãi khoảng gấp năm lần, nếu mua thuốc tân dược để sản xuất thì lãi khoảng 10 lần.
Thượng tá Bùi Đức Thiêm, Phó trưởng Phòng 5, Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy (C47 Bộ Công an), cho biết, tính đến tháng 6-2017, đơn vị ghi nhận lực lượng công an toàn quốc phát hiện, bắt giữ 26 vụ sản xuất trái phép chất ma túy. Cảnh sát thu giữ tang vật đều là ma túy dạng đá.
Cục C47 và đơn vị chức năng thuộc Bộ Y tế từng phát hiện một số cá nhân nhập nhiều thuốc chứa tiền chất về Việt Nam rồi lập hồ sơ khống, hóa đơn khống để bán ra thị trường. Tuy nhiên, số thuốc bán đi đâu, cho ai họ không biết. “Tội phạm ma túy có thể đã gom lại để sản xuất ra ma túy tổng hợp”, ông Thiêm nhận định.
Đầu ra thả nổi
Theo cơ quan chức năng, năm 2016, cả nước có 200.334 người nghiện ma túy có hồ sơ quản lý, trong số đó có đến 50% số người nghiện sử dụng ma túy tổng hợp. Đây là nguồn “cầu” lớn, tác động tới nguồn “cung”. Một trong những lý do khiến ma túy tổng hợp ngày càng tăng là do ưu điểm về giá cả. Giá ma túy tổng hợp ngày càng rẻ. Nếu như những năm đầu mới xuất hiện tại Việt Nam (2010), giá 1kg ma túy tổng hợp dao động trong khoảng 1 tỷ đồng thì đến nay giá chỉ còn từ 200 – 350 triệu đồng.
Để sản xuất ma túy tổng hợp, ngoài các tiền chất được tách từ dược phẩm, bọn tội phạm còn sử dụng tiền chất công nghiệp trôi nổi trên thị trường. Các loại hóa chất này cũng dễ dàng mua được tại các cửa hàng hóa chất, phần lớn có nguồn gốc từ Trung Quốc. Theo quy định hiện hành về quản lý tiền chất, Bộ Y tế quản lý chín tiền chất, Bộ Công thương quản lý 31 tiền chất. Thế nhưng, theo lãnh đạo Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy, công tác quản lý tiền chất, thuốc tân dược gây nghiện hoặc thuốc tân dược có chứa chất gây nghiện chưa thống nhất, còn lỏng lẻo, chồng chéo, chủ yếu quản lý đầu vào (nhập khẩu), đầu ra (tiêu thụ) không quản lý được, để tiền chất, thuốc tân dược gây nghiện trôi nổi nhiều trên thị trường, các đối tượng phạm tội lợi dụng, mua bán để sản xuất ma túy tổng hợp nói chung, ma túy “đá” nói riêng.
Số liệu thống kê của Bộ Công thương cho biết, trong năm 2015, đơn vị đã cấp 2.562 giấy phép cho hơn 500 đơn vị có hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu tiền chất. Trong đó, số lượng tiền chất và hợp chất có chứa tiền chất được nhập khẩu 318.620,672 tấn và 1.749.940 lít, chủ yếu là toluene, acetone, methyl ethyl ketone, hydrochloric acid, sulphuric acid. Trong số 34 loại tiền chất thuộc lĩnh vực công nghiệp chỉ có 14 loại được nhập khẩu về Việt Nam, hai loại tiền chất được sản xuất trong nước là acid sunfuric và hydrochloric (có bốn công ty sản xuất). Về xuất khẩu, Bộ Công thương đã cấp 31 giấy phép xuất khẩu tiền chất công nghiệp với số lượng 7.008 lít, 857.087 kg sang các thị trường Campuchia, Lào, Brunei, Trung Quốc; Đài Loan, Hồng Công (Trung Quốc). Qua theo dõi, kiểm soát cho thấy, số lượng tiền chất công nghiệp được làm thủ tục thông quan tại các cửa khẩu đạt dưới 50% số lượng được cấp phép. Trong lĩnh vực y tế, Bộ Y tế đã cấp năm giấy phép nhập khẩu tiền chất ephedrine (9,15kg).
Trên thực tế, việc quản lý khâu xuất nhập khẩu tiền chất ở các công ty, đại lý cấp 1 được các đơn vị chức năng kiểm soát khá chặt chẽ. Sơ hở của công tác quản lý từ chuỗi phân phối tiếp theo và có thể nói rằng hầu như không kiểm soát được... Đây chính là kẽ hở mà các đối tượng tội phạm triệt để sử dụng.
Một sơ hở nữa là, một số doanh nghiệp được phép nhập khẩu tiền chất công nghiệp lớn (hơn 500 doanh nghiệp) sử dụng một giấy phép cho nhiều lần nhập khẩu; một số trường hợp chậm có các báo cáo về tình hình phân phối, sử dụng, tồn kho. Trường hợp khác, hàng hóa khi nhập khẩu được khai báo theo tên thương mại, không ghi chính xác hàm lượng, nồng độ tiền chất trong sản phẩm, gây khó khăn trong công tác kiểm soát...
Siết chặt quản lý
Thứ trưởng Y tế Nguyễn Viết Tiến cho biết, tiền chất rất quan trọng trong khám, chữa bệnh. Nếu không có tiền chất thì không thể sản xuất thuốc chữa bệnh. Đại diện ngành y tế cũng mong muốn có sự phối hợp chặt chẽ với Bộ Công an, Bộ Công thương và cả người dân để phát hiện ra các tổ chức phi nhân đạo sử dụng sai mục đích của các chất tiền chế.
Đại tá Nguyễn Đình Khu, Trưởng phòng Phòng ngừa, đấu tranh chống tội phạm về tiền chất và ma túy tổng hợp (Phòng 4), C47, Bộ Công An có ý kiến, kiểm soát tiền chất không phải là cấm sử dụng các chất đó mà đòi hỏi phải có cơ chế thích hợp, biện pháp kiểm soát nghiêm ngặt nhằm chống thất thoát tiền chất từ các nguồn hợp pháp để sản xuất trái phép các chất ma túy.
Qua khám phá các vụ án thời gian qua cho thấy, trong tổng số các vụ án liên quan ma túy, có tới 80% án là liên quan ma túy tổng hợp. Theo Đại tá Nguyễn Đình Khu, khi công tác quản lý tiền chất có hiệu quả sẽ góp phần hạn chế sự bùng nổ việc sử dụng ma túy tổng hợp hiện nay.
Thời gian tới, các cơ quan quản lý nhà nước được Chính phủ phân công về kiểm soát tiền chất và các doanh nghiệp kinh doanh, sản xuất, sử dụng, xuất nhập khẩu hóa chất cần có sự trao đổi thông tin về những hoạt động, thủ đoạn mà bọn tội phạm sử dụng, tình hình buôn lậu hóa chất để sản xuất ma túy; phối hợp chặt chẽ để kịp thời ngăn chặn, sửa đổi, bổ sung nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật về quản lý, kiểm soát các loại thuốc tân dược chứa tiền chất tạo điều kiện thuận lợi cho công tác phòng, chống ma túy. Cụ thể, với những loại thuốc này cần thiết phải bán theo đơn, khống chế số lượng.
Đối với các đơn vị sản xuất, xuất nhập khẩu, mua bán và sử dụng tiền chất cần tích cực kiểm tra, giám sát các loại thuốc này, tránh việc bán ra thị trường với số lượng lớn để tội phạm lợi dụng mua về điều chế, sản xuất ma túy. Đồng thời đẩy mạnh công tác đào tạo cán bộ về chuyên môn quản lý tiền chất, thông tin kịp thời các nghi vấn về thất thoát tiền chất giữa các cơ quan chức năng của Việt Nam với các cơ quan kiểm soát ma túy của các nước.
