Tuy nhiên, khi đối chiếu với văn bản đăng trên báo Cứu Quốc ngày 27/3/1946, có thể nhận thấy một thực tế đáng chú ý là nhiều trích dẫn hiện nay không đúng như nguyên bản. Việc sai khác một số câu chữ hoặc trích dẫn thiếu đang đặt ra yêu cầu ngành thể dục thể thao cần xem xét và chỉnh lý một cách nghiêm túc đối với một văn bản có ý nghĩa lịch sử đặc biệt.
Sai lệch kéo dài
Khi đọc dòng chú thích “Tự tôi ngày nào tôi cũng tập” phía dưới bức ảnh Bác Hồ hai tay nâng quả tạ trong cuốn sách “Chủ tịch Hồ Chí Minh với thể dục thể thao” (NXB Thể dục thể thao xuất bản năm 2007), tôi đã nghĩ chú thích sai nhưng nhà báo lão thành Trương Xuân Hùng, nguyên phóng viên, thư ký tòa soạn báo Thể thao Việt Nam (trước đây) từ năm 1961 đến 2001 khẳng định đây chính là câu cuối cùng Bác Hồ viết trong bài “Sức khỏe và thể dục” mà lâu nay ngành thể dục thể thao coi đó là lời kêu gọi của Người. Bài viết này được đăng ở số 199 ra ngày 27/3/1946 của báo Cứu Quốc, cơ quan tuyên truyền, tranh đấu của Tổng bộ Việt Minh.
Có điều, nhiều năm qua, sự sai khác trong văn bản Lời kêu gọi toàn dân tập thể dục lại không phải là chuyện nhất thời, mà đã tồn tại trong một thời gian dài, trong đó dễ thấy nhất là câu “Dân cường thì quốc thịnh” được sửa thành “Dân cường thì nước thịnh” hay câu “Tự tôi, ngày nào tôi cũng tập” bị sửa thành “Tự tôi ngày nào cũng tập”.
Để tìm hiểu rõ hơn, tôi đã tra cứu bài “Sức khỏe và thể dục” trên tờ Cứu Quốc số ra ngày 27/3/1946 tại Thư viện Quốc gia Việt Nam. Và đây là văn bản gốc:
Hồ Chủ-tịch hô hào đồng bào tập thể-dục
Sức khỏe và thể dục
Giữ gìn dân chủ, xây dựng nước nhà, gây đời sống mới, việc gì cũng cần có sức khỏe mới làm thành công. Mỗi một người dân yếu ớt, tức là cả nước yếu ớt, mỗi một người dân mạnh khỏe, tức là cả nước mạnh khỏe.
Vậy nên luyện tập thể dục, bồi bổ sức khỏe là bổn phận của mỗi một người yêu nước. Việc đó không tốn kém khó khăn gì. Gái trai, già trẻ ai cũng nên làm và ai cũng làm được. Mỗi ngày lúc ngủ dậy, tập một ít thể dục. Ngày nào cũng tập thì khí huyết lưu thông, tinh thần đầy đủ, như vậy là sức khỏe.
Bộ giáo dục có nha thể dục, mục đích là để khuyên và giậy cho đồng bào tập thể dục, đặng giữ gìn và bồi đắp sức khỏe.
Dân cường thì quốc thịnh. Tôi mong đồng bào ta ai cũng gắng tập thể dục. Tự tôi, ngày nào tôi cũng tập.
Hồ-Chí-Minh.
Điều đáng nói là ba ngày sau, trên số 1 ngày 30/3/1946, tờ Việt Nam Khỏe, cơ quan vận động phổ thông thể dục thể thao của Nha Thể dục Trung ương Việt Nam đã đăng lại bài “Sức khỏe và thể dục” trong tuyên bố của Nha Thể dục Trung ương về phong trào thể dục Việt Nam. Và bài “Sức khỏe và thể dục” cũng có trong “Hồ Chí Minh: Toàn tập, Tập 4 (1945-1946)”, tr.241, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội 2025.
Câu hỏi đặt ra là tại sao việc trích dẫn Lời kêu gọi toàn dân tập thể dục của Chủ tịch Hồ Chí Minh lại có những lần không đầy đủ, sai lệch so với văn bản đã đăng nêu trên? Chẳng hạn như trong cuốn “60 năm thể dục thể thao Việt Nam dưới sự lãnh đạo của Đảng và nước” của Ủy ban Thể dục thể thao (trước đây), chưa nói đến các câu bị cắt, thêm từ, thêm câu, Lời kêu gọi toàn dân tập thể dục của Chủ tịch Hồ Chí Minh thiếu hẳn câu “Bộ giáo dục có nha thể dục, mục đích là để khuyên và giậy cho đồng bào tập thể dục, đặng giữ gìn và bồi đắp sức khỏe” so với bản gốc.
Từ văn bản gốc đến những mốc lịch sử của ngành
Ngay sau khi nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký ban hành các văn bản quan trọng nhằm tổ chức và phát triển phong trào thể dục thể thao trong cả nước, trong đó có các Sắc lệnh số 14 và 38 về việc thành lập cơ quan phụ trách công tác này. Đây là những văn bản đặt nền móng về mặt tổ chức cho nền thể dục thể thao cách mạng.
Còn vì sao có đến hai sắc lệnh như vậy thì vào thời điểm ban hành Sắc lệnh số 14 ngày 30/1/1946, khi đó Chính phủ lâm thời mới thành lập, với 14 bộ, trong khi vào thời điểm ban hành Sắc lệnh số 38 ngày 27/3/1946, Quốc hội họp kỳ thứ nhất thành lập chính mới chỉ còn 10 bộ. Sắc lệnh số 38 mục đích là để chuyển đổi về tổ chức, hợp nhất cơ quan Thanh niên với cơ quan Thể dục thể thao trong Bộ Quốc gia Giáo dục. Do vậy, Sắc lệnh số 38 tiếp tục việc thực hiện những mục tiêu, nhiệm vụ đề ra trong Sắc lệnh số 14. Và cùng thời gian, Chủ tịch Hồ Chí Minh có lời hô hào toàn dân tập thể dục đăng trên báo Cứu Quốc mang ý nghĩa định hướng tư tưởng và phong trào nên ngày 29/1/1991, Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng quyết định lấy ngày 27/3 hằng năm là Ngày Thể thao Việt Nam hay Ngay truyền thống của ngành thể dục thể thao Việt Nam.
Từ thực tế đó, theo nhiều ý kiến trong ngành, đã đến lúc cần đối chiếu, công bố và thống nhất sử dụng nguyên văn bài “Sức khỏe và thể dục” đăng trên báo Cứu Quốc ngày 27/3/1946 trong các tài liệu chính thức, đồng thời rà soát lại những nội dung đang được sử dụng trong công tác tuyên truyền. Theo nhà báo Trương Xuân Hùng, chỉ khi từng câu chữ được trả lại đúng với bản gốc, những giá trị tư tưởng và lịch sử mà Chủ tịch Hồ Chí Minh để lại mới được hiểu đầy đủ và truyền tải một cách trọn vẹn.
Theo lời kể của nhà báo lão thành 86 tuổi đã có 70 năm hoạt động trong ngành thể dục thể thao, sau khi về công tác ở báo Thể thao Việt Nam năm 1961 thì năm 1964, trước Ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh (19/5), ông nhận được thông báo của lãnh đạo báo về việc tìm hiểu thông tin có liên quan đến Lời kêu gọi toàn dân tập thể dục của Người. Xin giấy giới thiệu của cơ quan xong, ông đã tới Thư viện Quốc gia Việt Nam và mất hai ngày mới tìm được bài viết đó trên trang 1 số 199 của tờ Cứu Quốc, ra ngày 27/3/1946.
Do không có máy ảnh nên ông chỉ có thể chép lại bài viết. Điều đáng nói là lãnh đạo báo Thể thao Việt Nam sau đó đã sửa bài viết này để đăng dịp 19/5. Đây có thể được xem là khởi nguồn cho những sai lệch sau này dù trên tờ Việt Nam Khỏe, lời kêu gọi đã được sửa ba chỗ là “Bộ giáo dục” thành “Bộ Giáo dục”, “nha thể dục” thành “Nha Thể dục”, và “giậy” thành “dậy” hay trong “Hồ Chí Minh: Toàn tập, Tập 4 (1945-1946)”, tr.241, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội 2025, “giậy” được sửa thành “dạy”.
Những khác biệt trong cách hiểu và sử dụng tư liệu lịch sử đó cho thấy một yêu cầu quan trọng là mọi văn bản quan trọng của ngành, đặc biệt là các văn bản của Chủ tịch Hồ Chí Minh, cần được xác định và sử dụng một cách chính xác, thống nhất, nhất là khi năm nay, ngành thể dục thể thao kỷ niệm 80 năm truyền thống và 80 năm Chủ tịch Hồ Chí Minh hô hào toàn dân tập thể dục. Lời kêu gọi của Người như kim chỉ nam dẫn đường, chỉ lối cho công tác thể dục thể thao cách mạng khi đó và bây giờ, bởi “Giữ gìn dân chủ, xây dựng nước nhà, gây đời sống mới, việc gì cũng cần có sức khỏe mới làm thành công” hay “Dân cường thì quốc thịnh”.
Theo Cục trưởng Thể dục thể thao Nguyễn Danh Hoàng Việt, để hạn chế, khắc phục triệt để việc trích dẫn sai sau này, tinh thần của ngành là khi sử dụng những tài liệu liên quan lịch sử, họ sẽ sử dụng tài liệu gốc, thay vì chỉ đưa theo tài liệu đã công bố vào các dịp kỷ niệm trước đây. Điều này nhằm bảo đảm sự tôn trọng đối văn bản chỉ đạo của lãnh đạo Đảng, Nhà nước, cũng như giúp tất cả hiểu rõ hơn tư tưởng, mong muốn của Người và lịch sử hình thành phong trào thể dục thể thao cách mạng 80 năm qua.
