Tín hiệu vui từ cây đa Hàng Trống

Buổi sáng hôm ấy, dù chưa đến giờ đọc báo tập thể nhưng bên chiếc điếu cày, chén chè đặc ở phòng bảo vệ các bộ, ngành, từ các bác công chức già ít nói, đến mấy anh viên chức trẻ sôi nổi, hay mấy bác cựu chiến binh ngồi ở hàng nước trong ngõ Văn Chương trên phố Khâm Thiên, anh bạn Việt kiều từ Đức về trong quán phở nổi tiếng ven Bờ Hồ… đều gặp nhau ở một điểm chung về một bài báo. Còn ở thành phố mang tên Bác, buổi sáng có chút xôn xao nhưng đến chiều dư luận mới thật sự sôi động. Từ những quán cóc vỉa hè ở miệt Gò Vấp, Bình Thạnh, Hàng Xanh đến các nhà hàng máy lạnh ở Quận 1, Quận 3, bên ly rượu mạnh, người ta hồ hởi bàn tán, suy luận, dự đoán chung quanh một bài báo in trên trang nhất Báo Nhân Dân số ra ngày hôm ấy. Nói chung, trừ một số người muốn khư khư giữ mãi cái mặt trái của quan điểm “phụ mẫu chi dân”, ôm chặt cái bầu sữa bao cấp, không dám vượt qua lằn ranh hạch toán kinh tế… dị ứng với hai từ “đổi mới” là không được vui, còn lại tất cả đều vui mừng đón nhận nội dung bài báo ngắn gọn của tác giả N.V.L.

Mà, có lẽ người vui nhất là các nhà báo, trước hết là những người làm Báo Nhân Dân. Họ vui như người nông dân Việt Nam từng vui khi đón nhận Chỉ thị 100, nhất là Khoán 10 (chính sách mà Báo Nhân Dân từng nỗ lực ủng hộ) có tác dụng giải phóng sức sản xuất trong nông nghiệp. Lần này, cả nước vui vì tín hiệu được phát ra từ cây đa Hàng Trống báo hiệu rồi đây nguồn năng lượng thông tin, truyền thông sẽ được khơi thông, thúc đẩy dòng chảy đổi mới sẽ ngày càng gia tăng lưu tốc, cuốn phăng các hòn đá bảo thủ, trì trệ, các “cục máu đông” quan liêu bao cấp, làm cho dòng chảy đổi mới trong trẻo, thông thoáng.

Tín hiệu gì mà nhân dân vui đến thế? Đó là một bài báo, hay nói đúng hơn là một chuyên mục mới được đăng trang trọng trên trang nhất của Báo Nhân Dân, cơ quan Trung ương của Đảng Cộng sản Việt Nam, có tiêu đề rất ấn tượng: “Những việc cần làm ngay”. Tác giả của bài báo ngắn gọn, dễ hiểu, giàu chất liệu thông tin, đầy tính chiến đấu này ký tên là N.V.L. Trong tâm trạng phấn khởi, người ta suy luận “đoán già đoán non”: N.V.L nghĩa là Nói và Làm; N.V.L là ông Mười Cúc, là ông Nguyễn Văn Linh (Mười Cúc là bí danh của đồng chí Nguyễn Văn Linh).

Nhà báo Hữu Thọ nhớ lại và kể: Tối 24/5/1987, lúc ấy ông đang trực báo thì bác bảo vệ chuyển cho phong thư và cho hay có một người đàn ông trung niên đi xe La Dalat đến gửi thư này cho Ban Biên tập. Sau khi xem nội dung, ông vội báo cáo với Tổng Biên tập Hà Đăng và hội ý Ban Biên tập và họ quyết định đăng (cũng là mở chuyên mục) bài báo “Những việc cần làm ngay” của cộng tác viên N.V.L trên trang nhất Báo Nhân Dân.

Quyết định này thể hiện trí tuệ, bản lĩnh chính trị, sự mẫn cảm nghề nghiệp và tinh thần dũng cảm, quyết đoán của lãnh đạo Báo Nhân Dân. Khi quyết định đăng bài của cộng tác viên N.V.L, hẳn Ban Biên tập cũng không ngờ bài báo đã gây ra hiệu ứng mạnh và sức lan tỏa nhanh đến vậy.

Chuyên mục “Những việc cần làm ngay” với sự đóng góp bài báo giàu chất lửa, đầy ắp tính nhân văn của cộng tác viên N.V.L đã “bấm trúng huyệt” của đất nước vừa qua cơn vật vã của thất bại giá-lương-tiền làm giá cả tăng phi mã, lạm phát ở mức 774% làm lòng dân đau đáu nỗi niềm.

Từ thực tiễn kết quả đổi mới đất nước, mở đường cho báo chí đổi mới và báo chí đổi mới đã dấn thân phụng sự đất nước đổi mới, chúng ta có thể khẳng định: Ngày 25/5/1987 - ngày mở đầu chuyên mục “Những việc cần làm ngay” là ngày mở đầu của sự nghiệp đổi mới báo chí cách mạng Việt Nam. Sẽ có nhiều bài học kinh nghiệm quý báu được rút ra từ 40 năm đổi mới báo chí bắt đầu từ tín hiệu vui phát ra từ cây đa Hàng Trống, không những cho báo chí cách mạng Việt Nam mà cho cả báo chí cách mạng của thế giới, tôi nghĩ như vậy.