Bắt nguồn từ bang Kelantan nhưng trải qua thời gian dài mai một, hiện nay di sản này đang được các thế hệ nghệ nhân tìm cách phục dựng và đưa trở lại đời sống đương đại.
Theo Malaysiakini, với hơn 25 năm gắn bó, nghệ sĩ Rosnan Abdul Rahman (49 tuổi) là một tên tuổi lớn của bộ môn này, từng đưa Mak Yong đi biểu diễn khắp thế giới. Để ghi nhận sự đóng góp của Rosnan, người ta đã in chân dung của ông trên tem bưu chính Malaysia vào năm 2014. Rosnan cho biết: “Nghệ thuật Mak Yong gắn liền với những câu chuyện sử thi, bi kịch hoàng gia và đời sống thường nhật của người dân qua 12 kịch bản chính được truyền lại từ thế hệ này sang thế hệ khác”.
“Bà tôi cũng là một nghệ sĩ múa Mak Yong. Vì vậy, tôi được thừa hưởng tài năng của bà. Người ta tin rằng Mak Yong đã tồn tại khoảng 400 năm, lâu hơn nhiều so một số loại hình kịch sân khấu đang hiện hữu trên thế giới”, ông chia sẻ. Tuy nhiên, số phận của loại hình nghệ thuật này tại quê nhà Kelantan lại đầy thăng trầm khi trải qua một thời gian dài lãng quên và mai một. Ông Rosnan đã dành nhiều năm kêu gọi sự ủng hộ của cộng đồng địa phương chấp thuận, nhờ đó đưa Mak Yong chính thức được trở lại sân khấu vào năm 2019.
Rosnan hiện là Giám đốc Sở Văn hóa và Nghệ thuật bang Kelantan (JKKN), đã giúp cải biên điệu múa cho phù hợp với yêu cầu về tín ngưỡng, tôn giáo và tuân thủ luật giải trí của bang Kelantan. Hiện nay, ngay tại Kelantan cũng chỉ còn không quá 20 nghệ nhân theo nghề. Khó khăn lớn nhất là thế hệ trẻ, ngay cả con cái của những người từng là nghệ nhân Mak Yong nổi tiếng và được yêu thích, cũng không còn mặn mà với việc nối nghiệp. Do có thời gian dài từng bị cấm đoán và lãng quên ngay ở quê hương của điệu nhảy, nhiều người dân Kelantan dưới 35 tuổi chưa từng được xem trực tiếp buổi biểu diễn Mak Yong.
Trước thực trạng đó, Giám đốc JKKN đang tiến hành ghi chép, hệ thống lại toàn bộ tư liệu, bài hát để lưu giữ “hồn cốt” của Mak Yong nguyên bản, đồng thời ông vẫn cùng nhóm các nghệ sĩ của mình biểu diễn phiên bản gốc ở những địa phương bên ngoài bang Kelantan để giữ gìn truyền thống. Ông khẳng định sẽ theo đuổi việc bảo tồn loại hình di sản độc đáo này.
Nỗi lo về sự đứt gãy thế hệ trong biểu diễn và thực hành Mak Yong phần nào được xoa dịu nhờ sự nhập cuộc của những người trẻ tuổi. Hai nữ nghệ sĩ trẻ Nurul Akma và Juliana đã tham gia dự án khôi phục di sản này tại Kelantan. Cùng với nghệ nhân lớn tuổi khởi động lại những buổi biểu diễn trực tiếp, Nurul Akma, Juliana và đồng nghiệp cũng đi lưu diễn quảng bá qua nhiều địa phương như Tanah Merah, Jeli, Pasir Mas và Kota Bharu. Kết quả nhận được vượt ngoài sự mong đợi khi khán giả trẻ đón nhận nồng nhiệt, các khán phòng luôn chật kín chỗ.
Để hướng đến nhiều người tiếp cận hơn và quảng bá cho các buổi biểu diễn, hai nghệ sĩ trẻ đã chủ động ghi hình vở diễn Mak Yong phát trực tiếp (livestream) trên nền tảng Facebook và TikTok. Rất nhiều người xem và theo dõi từ đó đã tiếp cận và tìm hiểu thêm thông tin về điệu múa cổ xưa. Số lượt người xem cùng lúc có khi đã lên tới hàng chục nghìn, góp phần lan tỏa di sản sống tới công chúng. Nurul Akma và Juliana cũng sáng tạo một kênh tương tác riêng, mỗi khi không bận biểu diễn, hai người mở livestream để giải thích các tầng nghĩa ẩn dụ và triết lý của điệu múa, xóa bỏ những định kiến sai lệch cho rằng bộ môn này mang tính chất thờ cúng tâm linh.
Bản thân nghệ nhân Rosnan cũng hoàn toàn ủng hộ hướng đi này của người trẻ. Ông chia sẻ: “Tôi không coi các nền tảng mạng xã hội là đối thủ cạnh tranh của mình. Tôi tin rằng chúng ta phải bắt kịp xu hướng và cũng đang tích cực quảng bá Mak Yong trên TikTok”. Kênh TikTok của Rosnan được xây dựng gắn với hình ảnh người nghệ sĩ mặc trang phục truyền thống đang thực hiện những động tác nhảy múa độc đáo trên nền nhạc hiện đại. Các kênh TikTok của nhóm nghệ sĩ Mak Yong đang góp phần đưa di sản 400 năm tuổi “hồi sinh” và tìm thấy chỗ đứng mới trong xã hội đương đại.
