Khi Emily de Souza, một nữ tù nhân 33 tuổi, biết đến chương trình cho phép giảm án tù bằng cách đọc sách, cô đã không ngần ngại đăng ký tham gia. Với de Souza, đây không chỉ là cơ hội rút ngắn thời gian trong trại giam mà còn là cách tìm lại giá trị của tri thức giữa những ngày dài tù túng. De Souza hiện thụ án tại nhà tù nữ Djanira Dolores de Oliveira ở Rio de Janeiro, nơi giam giữ khoảng 820 phạm nhân.
Động lực lớn nhất của de Souza là sớm được trở về với cậu con trai 9 tuổi mắc chứng tự kỷ. Cô bị kết án 5 năm tù vì buôn bán “brigadeiro”, một loại kẹo chocolate truyền thống của Brazil song có tẩm cần sa. Sau khi vào trại từ cuối năm ngoái, de Souza cho biết, mỗi ngày trôi qua trong tù đều nặng nề và dường như vô tận. “Đọc sách là cách để tôi thoát ly, để nghĩ về những tương lai tốt đẹp hơn thay vì chỉ quanh quẩn với thực tại”, cô chia sẻ.
Theo AP, chương trình giảm án bằng cách đọc sách tại Brazil cho phép phạm nhân giảm bốn ngày thụ án sau khi đọc xong mỗi cuốn sách, tối đa 48 ngày tù mỗi năm. Sau khi đọc một cuốn sách, phạm nhân phải tham gia thảo luận và viết bài cảm nhận hoặc trình bày lại nội dung để chứng minh việc mình đã đọc sách. Sáng kiến này được chính thức hóa từ năm 2012 và mở rộng trên toàn quốc vào năm 2021.
Không chỉ riêng de Souza, hàng chục nghìn phạm nhân tại Brazil đã tham gia chương trình này. Theo các chuyên gia tội phạm, việc khuyến khích đọc sách trong nhà tù không chỉ giúp giảm áp lực quá tải mà còn góp phần thay đổi nhận thức của phạm nhân. Những tác phẩm văn học như “Tội ác và trừng phạt” hay các tác phẩm của nhà văn Brazil đã khiến các phạm nhân phải suy ngẫm về cuộc đời và hành vi của mình. Giáo sư Paulo Roberto Tonani, người tổ chức các buổi đọc sách tại nhiều trại giam ở Rio de Janeiro cho biết, nhiều phạm nhân lần đầu hình thành thói quen đọc nhờ chương trình này. Việc thảo luận và chia sẻ cảm nhận cũng giúp họ cải thiện kỹ năng giao tiếp và tư duy.
Tuy nhiên, chương trình vẫn đối mặt nhiều khó khăn trong việc triển khai, bởi không phải trại giam nào cũng có thư viện hoặc điều kiện tổ chức hoạt động đọc sách. Bên cạnh đó, một số phạm nhân có trình độ học vấn thấp nên gặp khó khăn trong việc tiếp cận tài liệu. Dẫu vậy, hiệu quả tích cực của sáng kiến là điều không thể phủ nhận. Nhiều người sau khi tham gia đã thay đổi suy nghĩ, nuôi dưỡng ước mơ và chuẩn bị tốt hơn cho cuộc sống sau song sắt. Trong một môi trường khắc nghiệt như nhà tù, những trang sách không chỉ mang lại kiến thức mà còn mang theo hy vọng về tương lai tươi sáng hơn cho các phạm nhân.
