Nỗi lo thường trực
Theo thống kê của Sở Xây dựng Hà Nội, trên địa bàn thành phố hiện có hơn 1.500 chung cư cũ, được xây dựng từ năm 1960 đến cuối thập niên 90 thế kỷ trước, tập trung chủ yếu ở bốn quận nội thành cũ và quận Hoàng Mai, Cầu Giấy, Thanh Xuân. Trải qua hàng chục năm sử dụng, đến nay phần lớn các khu tập thể cũ này đã xuống cấp, cũ nát, xập xệ. Thậm chí, nhiều tòa nhà đang ở mức nguy hiểm đe dọa nghiêm trọng sự an toàn của người dân.
Dù đã xuống cấp nhưng hàng chục hộ dân sống tại nhà B1, khu tập thể Thành Công (quận Ba Đình) hằng ngày vẫn phải ra, vào trong tòa nhà lún, nứt. Nguy hiểm nhất là hệ thống mái tầng thượng bị thủng, tường nhà ngấm nứt do vữa bong tróc, mục nát không bảo đảm an toàn. Ông Phạm Văn Xuân, sống tại đây cho biết, tòa nhà được xây dựng từ thời kỳ bao cấp theo công nghệ lắp ghép xếp tầng. Sau nhiều năm sử dụng, tường nhà nứt toác, hệ thống điện nước nhập nhằng, lộn xộn như “ma trận”, mạnh nhà ai nhà ấy làm đã khiến hạ tầng kỹ thuật trong khu vực thiếu đồng bộ, khó sửa chữa.
Khu tập thể Thành Công được xây dựng từ những năm 70, 80 của thế kỷ trước. Hiện nay, hai đơn nguyên liền kề nhau của khu nhà năm tầng đã bị nghiêng về hai phía. Bằng mắt thường có thể thấy rõ điểm nối giữa tường gạch đang tách ra theo hình chữ “V”, điều này khiến không chỉ cư dân sống trong tòa nhà này mà với bất kỳ ai nhìn từ ngoài vào cũng có cảm giác bất an. Bên cạnh đó, tình trạng người dân tự ý cơi nới, tạo “chuồng cọp” lấn chiếm không gian chung để tăng diện tích sử dụng đã gây ảnh hưởng kết cấu, khả năng chịu lực, chịu tải công trình. Nhiều nhà vì không gian chật hẹp nên cơi nới, mở rộng ra phía trước, phía sau để tăng diện tích ban công, khiến bộ khung khu nhà quá tải, chỉ chực ngày bung vỡ. Nhìn từ bên ngoài, khu tập thể rất lộn xộn, nhà thì thò ra, nhà thì thụt vào, chênh vênh, khập khiễng.
Cần tạo cơ chế thông thoáng
Từ năm 2007, Chính phủ đã có Nghị quyết số 34/2007/NQ-CP thống nhất chủ trương triển khai việc cải tạo, xây dựng lại các chung cư cũ bị hư hỏng, xuống cấp nhằm tạo ra những khu nhà ở mới có chất lượng tốt hơn, góp phần cải thiện và nâng cao điều kiện sống. Tuy nhiên, đến nay Hà Nội chỉ mới có 14 tòa nhà được xây dựng và đi vào sử dụng, trong khi nhiều khu chung cư cũ như Giảng Võ, Thành Công, Kim Liên, Trung Tự… đang xuống cấp trầm trọng nhưng chưa thể di dời.
Để gỡ ách tắc đề án cải tạo chung cư cũ, Bộ Xây dựng đã đề xuất với cấp có thẩm quyền sửa đổi Luật Nhà ở 2014, sửa đổi Nghị định 101/2015/NĐ-CP về cải tạo, xây dựng lại chung cư cũ theo hướng thông thoáng hơn, giúp doanh nghiệp có thể tham gia quá trình xã hội hóa xây dựng lại các khu chung cư cũ xuống cấp hiện nay. Đồng thời, rà soát các luật, gỡ vướng mắc giữa quy định của các luật khác nhau, xây dựng cơ chế rõ ràng, giải pháp tổng thể rồi thực hiện.
Trong trường hợp cần thiết, TP Hà Nội chọn một, hai khu tập thể cũ cần cải tạo để đề xuất Thủ tướng cho phép thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù trong thời gian nhất định. Cùng với đó, quy định cụ thể phương án tạm cư tại khu vực dự án hoặc lân cận, bảo đảm không gây ảnh hưởng quá nhiều trong sinh hoạt của người dân. Đặc biệt, Bộ Xây dựng cũng lưu ý về hệ số bồi thường tái định cư cho các hộ tầng một và từ tầng hai trở lên áp dụng cho từng khu vực khác nhau; thống nhất thứ tự các bước thực hiện dự án cải tạo chung cư cũ, bao gồm lập quy hoạch chi tiết khu vực dự án, phê duyệt phương án bồi thường tái định cư, lựa chọn chủ đầu tư thực hiện dự án. Ngoài ra, cơ chế đặc thù được đề xuất cũng bao gồm việc cho phép thực hiện điều chỉnh quy hoạch khu vực nội đô để bảo đảm phù hợp hiện trạng dân số hiện hữu tại khu vực dự án.
Ông Đỗ Viết Chiến, nguyên Cục trưởng Phát triển đô thị (Bộ Xây dựng) đề xuất, thành phố cần có phương án thỏa hiệp với người dân để giải phóng mặt bằng một cách phù hợp. Thí dụ như có thể mua lại toàn bộ khu tập thể theo giá thỏa thuận hợp lý, bởi Nhà nước từng bán quỹ nhà theo Nghị định 61/1994/NĐ-CP và tiến hành cấp giấy chứng nhận quyền sở hữu nhà và đất, thì bây giờ cũng có thể mua lại chính căn nhà đó theo giá phù hợp. Ngoài vấn đề đền bù giải phóng mặt bằng, lợi ích của nhà đầu tư cũng phải được tính đến. Do vậy, muốn kêu gọi sự tham gia của nhà đầu tư, Nhà nước cần có cơ chế rõ ràng.
Nhiều năm qua, vấn đề cải tạo các khu nhà tập thể cũ xuống cấp, nguy hiểm không phải là mới mà đã được đưa ra bàn thảo, lấy ý kiến rất nhiều nhưng hiệu quả vẫn “giậm chân tại chỗ”. Thế nên mỗi khi xảy ra sự cố, người dân lại càng lo lắng và mong muốn thành phố chỉ đạo quyết liệt hơn để các dự án cải tạo các chung cư cũ trên địa bàn được nhanh chóng triển khai.
