Giảm nghèo hiệu quả và bền vững

Đi làm thợ để về khởi nghiệp

Đưa người nghèo đi làm việc ở nước ngoài không những là một phương thức giúp họ thoát nghèo nhanh mà còn tạo điều kiện để khi trở về nước có thể khởi nghiệp. Ngoài việc có một khoản thu nhập cao trong thời gian ngắn, họ còn thay đổi tư duy, học được cách làm ăn, từ đó có một cuộc sống tốt hơn khi trở về quê nhà.

Hộ anh Nguyễn Văn Cường, thôn Thanh Xuân, xã Hóa Quỳ, huyện Như Xuân (Thanh Hóa) trước đây không chỉ nghèo mà còn là đối tượng bảo trợ xã hội. Từ khi vợ tham gia xuất khẩu lao động, với tính cần cù, siêng năng, sau ba năm lao động ở xứ người, bình quân mỗi năm vợ anh Cường gửi về cho gia đình 120 triệu đồng. Từ nguồn tiền trên, anh Cường đầu tư phát triển kinh tế. Hiện, gia đình anh có một gia trại với 20 con bò, bốn con trâu, 1ha trồng cỏ, 5 sào ao, cho thu nhập bình quân khoảng 300-400 triệu đồng/năm.

Hay như hộ ông Trịnh Đức Thắng ở thôn Kim Vân, xã Tân Lập, huyện Bá Thước (Thanh Hóa) có con trai là Trịnh Hồng Nam đi xuất khẩu lao động thị trường Hàn Quốc từ năm 2012. Sau khi hết hạn hợp đồng, anh Nam đã xin gia hạn lần hai. Trong hơn 5 năm làm việc tại Hàn Quốc, anh Nam đã gửi tiền về cho bố xây nhà hai tầng, mua ô-tô và mua thêm một lô đất ở ngay thị trấn Cành Nàng và mở nhà hàng kinh doanh ăn uống.

Dù chưa phải là giàu nhưng với gia đình anh cái nghèo đã lùi xa. Đó là gia đình anh Lê Văn Đông ở huyện Thường Xuân (Thanh Hóa) từ nghèo đã vươn lên thành hộ khá giả sau

5 năm sang Hàn Quốc làm việc. Với khoản tiết kiệm từ những năm vất vả ở xứ người, anh mua đất làm nhà và mở được một cửa hàng điện máy của riêng mình.

Quỹ Hỗ trợ nông dân tỉnh Ninh Bình là đòn bẩy giúp nông dân vượt khó. Ảnh: TTXVN

Tại Thanh Hóa, một số huyện có số người đi xuất khẩu lao động nhiều là Thạch Thành, Cẩm Thủy, Ngọc Lặc, Như Xuân, Bá Thước; các huyện miền núi như Mường Lát, Quan Sơn, Quan Hóa cũng khuyến khích được nhiều người đi làm việc ở nước ngoài… Sáu năm qua, tỉnh đã có 7.000 lao động nghèo được hỗ trợ đi xuất khẩu lao động và mang về hơn 2.000 tỷ đồng cho các vùng khó khăn. Nhiều gia đình thoát nghèo bền vững và cơ cấu kinh tế của các địa phương cũng thay đổi tích cực với sự xuất hiện của nhiều ngành nghề dịch vụ thay vì chỉ làm nông nghiệp đơn thuần.

Điều đáng nói là người lao động ở các huyện nghèo, xã nghèo không chỉ lựa chọn thị trường thu nhập thấp, không mất phí như Malaysia, Thailand, Saudi Arabia mà họ đã bắt đầu hướng đến thị trường tiềm năng có thu nhập cao như Hàn Quốc, Nhật Bản, một số nước châu Âu (Đức, Rumani)...

Ông Lò Văn Thắng, Phó Chủ tịch UBND huyện Bá Thước (Thanh Hóa) nói: “Phần lớn những người đi xuất khẩu lao động về đều có cuộc sống khá hơn, xây được nhà cửa khang trang và cơ bản là họ đã thoát nghèo, vươn lên trở thành những hộ khá”.

Ông Lê Đình Tùng, Phó Giám đốc Sở Lao động - Thương binh và Xã hội tỉnh Thanh Hóa cũng cho biết: “Phong trào xuất khẩu lao động ở những hộ nghèo phát triển đã thật sự đóng góp vào kết quả chương trình giảm nghèo nhanh và bền vững”.

Tập trung nhiều nguồn lực

Trong giai đoạn 2021-2025, 408.000 tỷ đồng ngân sách sẽ được chi cho công tác giảm nghèo trong ba chương trình mục tiêu quốc gia. Cùng với nguồn vốn của T.Ư và các địa phương thì nguồn lực huy động từ cộng đồng, doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước có ý nghĩa chính trị, xã hội và nhân văn sâu sắc nhằm phát huy truyền thống đoàn kết, tinh thần tương thân, tương ái của cộng đồng nhằm quan tâm, chăm lo giúp đỡ người nghèo vươn lên thoát nghèo bền vững. Nhờ các nguồn lực này mà tốc độ giảm nghèo ở nước ta đã đạt được nhiều kết quả tích cực với tỷ lệ hộ nghèo chỉ còn 2,23%. Các nguồn lực không chỉ đầu tư hạ tầng nông thôn, miền núi mà còn tạo thêm nhiều việc làm và thu nhập cho người nghèo.

Từng là hộ nghèo tại xã Trung Hạ, huyện Quan Sơn (Thanh Hóa), gia đình ông Nguyễn Văn Thất có thời gian phải lên thành phố làm thuê. Gia đình ông nằm trong diện được ưu tiên vay vốn từ Quỹ hỗ trợ nông dân để phát triển kinh tế, xóa đói, giảm nghèo. Từ nguồn vốn vay, ông Thất phát triển mô hình trang trại tổng hợp, trồng cây ăn quả, chăn nuôi, kết hợp trồng rừng. Với tính chịu thương, chịu khó và được cán bộ nông nghiệp hỗ trợ kỹ thuật chăn nuôi, trồng trọt... đến nay, gia đình ông Thất đã mở rộng quy mô trang trại lên gần 10ha, gồm: 1.000 gốc mít Thái, 900 cây bưởi, ba ha dứa gai, năm ha cây lâm nghiệp, 20 con bò, thu nhập bình quân 250-300 triệu đồng/năm.

Còn gia đình chị Mai Thị Ái ở xã Ái Thượng, huyện Bá Thước được vay vốn ưu đãi của Ngân hàng Chính sách xã hội huyện theo diện hộ nghèo để phát triển kinh tế từ năm 2015. Bước khởi đầu, chị Ái xây dựng trang trại tổng hợp để chăn nuôi bò, lợn, gà kết hợp trồng keo, sắn, mía... Từ những đồng vốn vay ban đầu, đến nay, gia đình chị Ái đã có hàng chục con trâu, bò, lợn; 5 ha keo, 1 ha mía, thu nhập mỗi năm khoảng 200 triệu đồng.

Để tập trung nguồn lực cho công tác giảm nghèo, ngoài các nguồn từ ngân sách Nhà nước, tỉnh Thanh Hóa còn huy động các nguồn lực xã hội để hỗ trợ các gia đình có hoàn cảnh khó khăn, hộ nghèo, hộ cận nghèo... Theo đó, tỉnh ban hành nhiều văn bản chỉ đạo các sở, ban, ngành, cấp ủy, chính quyền địa phương hỗ trợ, giúp đỡ các xã miền núi có tỷ lệ hộ nghèo còn cao, đồng thời lồng ghép một số chương trình, dự án giảm nghèo, trong đó tập trung vào bốn chính sách lớn, như: hỗ trợ sản xuất; tạo việc làm, tăng thu nhập; hỗ trợ phát triển dạy nghề nâng cao dân trí; đào tạo cán bộ; đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng...

Cùng với triển khai Nghị quyết 30a, tỉnh Thanh Hóa đã huy động nhiều nguồn lực khác nhau nhằm thực hiện có hiệu quả chương trình phát triển kinh tế - xã hội, giảm nghèo nhanh và bền vững khu vực miền núi. Theo thống kê, giai đoạn 2016-2020, từ nguồn vốn T.Ư phân bổ, tỉnh Thanh Hóa đã thực hiện 1.234 dự án hỗ trợ phát triển sản xuất, 247 dự án nhân rộng mô hình giảm nghèo, khoán chăm sóc, bảo vệ 917.937 ha rừng tại các huyện nghèo... Có hơn 70.000 hộ nghèo, hộ cận nghèo và hộ mới thoát nghèo được thụ hưởng các dự án, mô hình kinh tế... từ đó đã giúp cho hơn 17.500 hộ thoát nghèo.

Nhờ các nguồn lực tập trung cho giảm nghèo, Việt Nam đã hoàn thành sớm mục tiêu thiên niên kỷ của LHQ về giảm nghèo, được cộng đồng quốc tế đánh giá là điểm sáng về giảm nghèo trên thế giới. Và với sự ưu tiên quan tâm cho công tác này đã khẳng định các cam kết quốc tế của Việt Nam về phát triển bền vững và an sinh xã hội. Ông Jonathan Pincus, cố vấn kinh tế quốc tế cấp cao tại Chương trình phát triển của LHQ (UNDP) tại Việt Nam nhận xét: “Việt Nam đã đạt được tiến bộ vượt bậc trong giảm nghèo theo chuẩn quốc tế. Tỷ lệ hộ nghèo và cận nghèo hiện nay ở Việt Nam rất thấp và tất nhiên, chúng ta cần huy động các nguồn lực để giúp đỡ nhóm này với các chương trình, mục tiêu quốc gia”.

Nói về phương hướng thực hiện chương trình giảm nghèo, Bộ trưởng Lao động - Thương binh và Xã hội Đào Ngọc Dung nhấn mạnh: “Xóa đói giảm nghèo cần thực hiện một mục tiêu phát triển bao trùm và bền vững, trong đó quan tâm đến ba vấn đề cơ bản là kỹ năng lao động, việc làm thỏa đáng và an sinh bền vững. Thực hiện một chủ trương nhất quán là tiến bộ, công bằng và làm sao để mọi người thụ hưởng thành quả, thành tựu của kinh tế - xã hội chúng ta”.

Người nghèo nỗ lực vươn lên

Quyết tâm chính trị giảm nghèo càng mạnh mẽ hơn nữa khi đầu năm 2022, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững giai đoạn 2021-2025. Chương trình thực hiện chiến lược tập trung đầu tư vào con người, trực tiếp là đầu tư, nâng cao năng lực người nghèo; xác định rõ nguyên nhân nghèo để giải quyết căn cơ, triệt để những vấn đề của người nghèo, vùng lõi nghèo.

Đặc biệt, để thực hiện thắng lợi mục tiêu tỷ lệ nghèo đa chiều duy trì mức giảm 1-1,5%/năm mà Nghị quyết Đại hội lần thứ XIII của Đảng đã đề ra; phấn đấu đến năm 2030, cơ bản không còn huyện nghèo, xã đặc biệt khó khăn, mới đây, Ban Bí thư đã có Chỉ thị về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác giảm nghèo bền vững đến năm 2030. Trong chỉ thị, Ban Bí thư yêu cầu các cấp ủy, tổ chức đảng, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các đoàn thể tập trung quán triệt, thực hiện tốt một số nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm. Trong đó, xác định giảm nghèo bền vững là chủ trương lớn, nhất quán của Đảng, Nhà nước, là nhiệm vụ chính trị quan trọng, thường xuyên, lâu dài của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội, góp phần thực hiện tiến bộ, công bằng xã hội, không ngừng nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân.

Phát biểu ý kiến tại Chương trình “Cả nước chung tay vì người nghèo năm 2022” tối 17/10, Thủ tướng Phạm Minh Chính cho rằng, phía trước vẫn còn nhiều nỗi lo, trăn trở khi vẫn còn gần 2,4 triệu hộ nghèo, hộ cận nghèo, chiếm hơn 9% số hộ trong cả nước; vẫn còn nhiều người dân, nhất là ở vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, biên giới, hải đảo… còn nhiều khó khăn, thiếu thốn.

Các doanh nghiệp tuyển dụng xuất khẩu lao động tại các xã thuộc ATK Yên Sơn (Tuyên Quang). Ảnh: TTXVN

Xóa đói, giảm nghèo là vấn đề toàn dân và cả nước, cần phải có cách tiếp cận toàn dân và trên bình diện quốc gia. Đó là sự tham gia tích cực của cộng đồng và sự phối hợp, hỗ trợ, giúp đỡ của các cấp, các ngành và bạn bè, đối tác quốc tế. Trên tinh thần đó, Thủ tướng Chính phủ đề nghị và kêu gọi các bộ, ngành, cơ quan, địa phương tiếp tục triển khai đồng bộ, hiệu quả các chủ trương, chính sách về giảm nghèo, nhất là ba chương trình mục tiêu quốc gia; giải quyết kịp thời các vướng mắc phát sinh; tăng cường kiến thức, kỹ năng sản xuất, tạo thêm công ăn việc làm cho người nghèo.

Các tổ chức, cá nhân, doanh nghiệp trong và ngoài nước tiếp tục đồng hành, chung tay, có các hoạt động thiết thực, đóng góp nhiều hơn nữa cho công cuộc giảm nghèo và bảo đảm an sinh xã hội. “Những người nghèo, cận nghèo cần phát huy hơn nữa ý chí tự lực, tự cường và khát vọng vươn lên thoát nghèo bền vững. Cuộc chiến chống đói nghèo không thể thành công nếu chính người nghèo không nỗ lực vươn lên vì một cuộc sống ấm no, hạnh phúc”, Thủ tướng khẳng định.

Năm 2022 là năm đầu tiên Việt Nam áp dụng đầy đủ, toàn diện chuẩn nghèo đa chiều. Trước đây, chúng ta mới chỉ áp dụng chuẩn nghèo tiếp cận đa chiều, tức là trong hộ nghèo đã có hai nhóm được xác định: Một là nhóm dưới chuẩn thu nhập, hai là nhóm vừa dưới chuẩn thu nhập vừa thiếu hụt các dịch vụ xã hội cơ bản.

Bên cạnh việc áp dụng đầy đủ, toàn diện chuẩn nghèo đa chiều, lần đầu tiên Việt Nam xác định chuẩn thu nhập là mức sống tối thiểu của người dân tính bình quân cả nước. Theo Tổng cục Thống kê công bố, khu vực nông thôn là 1,5 triệu đồng/tháng và khu vực thành thị là 2 triệu đồng/tháng. Không phải nhiều quốc gia trên thế giới có thể áp dụng chuẩn về thu nhập theo chuẩn mức sống tối thiểu. Đây là bước tiến mà Chính phủ Việt Nam đã hết sức nỗ lực trong xây dựng chính sách giảm nghèo. Ngoài quy định về chuẩn mức sống tối thiểu khu vực nông thôn hay thành thị là thiếu hụt chính, chúng ta còn có tiêu chí thiếu hụt dịch vụ xã hội cơ bản đa chiều gồm: Việc làm, y tế, giáo dục, nhà ở, nước sạch, vệ sinh và thông tin.

Ông Tô Đức, Chánh Văn phòng giảm nghèo quốc gia (Bộ Lao động-Thương binh và Xã hội) cho biết, trong giai đoạn 2021-2025, những cơ chế, chính sách về giảm nghèo có thay đổi rất lớn so với giai đoạn trước. Ngay trong Nghị quyết Đại hội lần thứ XIII của Đảng đã xác định rất rõ là giảm nghèo phải thực chất.

Các chương trình, các cơ chế, các chính sách, phương thức được xây dựng với mục tiêu giúp người nghèo thoát nghèo một cách bền vững. Đặc biệt, các giải pháp giảm nghèo phải tập trung triển khai đồng bộ bảo đảm ba yếu tố: Đa chiều, bao trùm và bền vững. Theo đó, giảm nghèo đa chiều là tập trung giải quyết các chiều thiếu hụt của người nghèo bao gồm thiếu hụt về thu nhập và sáu chiều dịch vụ xã hội cơ bản theo nghị định của Chính phủ đã quy định. Bên cạnh đó, chúng ta tập trung giảm nghèo bao trùm. Đó là hướng tới giải quyết vấn đề nghèo đói cho mọi người, mọi đối tượng, mọi nơi, mọi thời điểm, mọi chiều thiếu hụt. Cứ ở đâu có người nghèo là có các cơ chế, chính sách hướng tới giảm nghèo, không để ai bị bỏ phía sau, không để lọt đối tượng. Chúng ta sẽ giúp người nghèo thoát nghèo một cách bền vững. Không phải để người nghèo thoát chuẩn nghèo hôm nay nhưng ngày mai khi gặp dịch bệnh, thiên tai, những lý do bất khả kháng thì quay lại trở lại nghèo. Người nghèo phải thật sự thoát nghèo, có thể vươn lên xây dựng một cuộc sống ấm no, xây dựng sinh kế, việc làm và có được thu nhập ổn định.