Những mức giá không tưởng
Collins, từ điển tiếng Anh uy tín hàng đầu thế giới với hơn 4,5 tỷ từ vựng, lựa chọn “NFT” là từ nổi bật nhất trong năm 2021, khi tần suất sử dụng từ NFT tăng 11.000% so với năm trước. Các từ phổ biến trong danh sách hằng năm của Collins phản ánh xu hướng, mức độ quan tâm của người dùng internet trên khắp thế giới. Collins giải nghĩa NFT là “một tài sản kỹ thuật số không thể thay thế trên công nghệ chuỗi khối (blockchain)”.
Theo CNN, hiểu một cách đơn giản thì NFT là tài sản kỹ thuật số đại diện cho các vật phẩm hữu hình hoặc vô hình trong đời sống, như các tác phẩm nghệ thuật, tranh, ảnh, bản nhạc, các đoạn video, vật phẩm trong trò chơi điện tử… Nói cách khác, NFT là một đoạn mã dữ liệu chứa thông tin xác minh tài sản độc nhất, được tạo ra, nhận dạng và dễ dàng giao dịch trên công nghệ chuỗi khối.
Mặc dù xuất hiện từ năm 2014 nhưng tới gần đây, NFT mới thật sự bùng nổ. Nhiều nghệ sĩ, nhạc sĩ, người có ảnh hưởng thu được hàng chục triệu USD từ việc bán các bộ sưu tập NFT. Nhà đồng sáng lập mạng xã hội Twitter Jack Dorsey đã bán dòng tweet đầu tiên của mình dưới dạng NFT với giá 2,9 triệu USD. Nhạc sĩ, ca sĩ Grimes bán bộ sưu tập tranh số NFT với giá hơn 6 triệu USD. Nghệ sĩ kỹ thuật số nổi tiếng Mike Winklemann, còn được biết đến với nghệ danh “Beeple”, đã tổng hợp 5.000 bức vẽ để tạo ra NFT nổi tiếng nhất cho tới hiện tại và bán với giá kỷ lục 69,3 triệu USD.
Bất kỳ người dùng internet nào cũng có thể xem, chụp ảnh màn hình và dễ dàng tải xuống máy tính cá nhân bức vẽ của Beeple, nhưng lại có người sẵn sàng chi hàng chục triệu USD để mua bức vẽ này. Lý do là với nhiều người, giá trị của NFT không phải ở bản thân sản phẩm mà là quyền sở hữu sản phẩm đó. Khi mua một bức tranh NFT, không đồng nghĩa với việc sở hữu bức tranh vật lý có thể cầm nắm, treo lên tường được, mà là mua quyền sở hữu tác phẩm đó. Sau khi đã mua NFT, người sở hữu toàn quyền sử dụng, khai thác, bán lại chúng.
Khi nói tới giá trị của quyền sở hữu tác phẩm nghệ thuật truyền thống có thể liên tưởng tới bức tranh Mona Lisa của họa sĩ Leonardo da Vinci. Với công nghệ hiện đại ngày nay, người ta có thể in ra hàng loạt bản sao bức tranh Mona Lisa, tuy nhiên, bức tranh gốc là độc bản, được trưng bày tại Bảo tàng Louvre của Pháp, được định giá lên tới 700 triệu USD.
NFT tồn tại trên nền tảng blockchain, một dạng sổ cái phi tập trung ghi lại các giao dịch, qua đó xác nhận quyền sở hữu tác phẩm của người mua. Một khi quyền sở hữu được xác thực trên chuỗi khối sẽ không thể sửa đổi, xóa bỏ.
Các lệnh giới nghiêm để phòng, chống Covid-19 khiến thời gian sử dụng internet trên toàn cầu tăng cao, trở thành một yếu tố góp phần tạo nên “cơn sốt” NFT. Sở hữu NFT là cách nhiều người thỏa mãn đam mê sưu tầm, thể hiện địa vị xã hội, hoặc đơn thuần coi đó là một khoản đầu tư với kỳ vọng sẽ bán lại với giá cao hơn để thu lợi nhuận.
Trào lưu nhất thời hay tương lai công nghệ?
Công nghệ chuỗi khối và NFT mang đến cho các nghệ sĩ và người sáng tạo nội dung thêm cơ hội để kiếm tiền từ sản phẩm của họ. Nghệ sĩ không còn phải dựa vào phòng trưng bày, nhà đấu giá hoặc bên thứ ba để bán tác phẩm. Thay vào đó, nghệ sĩ có thể bán các sáng tác của mình trực tiếp cho người mua dưới dạng NFT. Ngoài ra, nghệ sĩ có thể tiếp tục nhận được phần trăm doanh thu bất cứ khi nào tác phẩm của họ được bán cho chủ sở hữu mới.
Không dừng lại ở nghệ sĩ, cá nhân đơn lẻ, NFT dần thu hút được các tổ chức, công ty, tập đoàn lớn trên thế giới. Hồi tháng 9/2021, tạp chí Time cũng đã công bố bộ sưu tập NFT, cung cấp quyền truy cập không giới hạn vào trang web của tạp chí đến năm 2023. Cũng trong tháng 9/2021, thương hiệu khoai tây Lay’s của PepsiCo hợp tác với nền tảng kỹ thuật số Project Ark cho ra mắt bức tranh NFT, được tạo nên từ hơn 3.000 bức ảnh chụp nụ cười của 3.000 người trên thế giới. Số tiền 300.000 USD thu được từ phiên đấu giá bán bức tranh này được quyên góp cho các tổ chức phi lợi nhuận. Hãng nước giải khát Coca-Cola cũng phát hành bộ sưu tập NFT để bán đấu giá và quyên góp số tiền bán được cho một sự kiện thể thao quốc tế dành cho người khiếm khuyết trí tuệ.
Các hãng thời trang cũng không đứng ngoài cuộc chơi. Hãng thời trang xa xỉ Dolce&Gabbana đã ra mắt bộ sưu tập thời trang cao cấp phiên bản NFT. Mới đây nhất, ngày 19/12, hãng thời trang thể thao Nike đã mua lại RTFKT-một công ty chuyên phát triển giày kỹ thuật số. Giám đốc điều hành Nike John Donahoe nhấn mạnh, việc mua lại RTFKT đẩy nhanh tiến trình chuyển đổi kỹ thuật số của Nike. Công ty có thể mở rộng việc phục vụ các vận động viên và người sáng tạo ở nơi giao thoa giữa thể thao, văn hóa và sáng tạo.
Là công nghệ mới, do đó NFT đã vấp phải không ít rào cản. NFT thường được mua bán trực tuyến, thanh toán bằng các loại tiền điện tử và được mã hóa bằng phần mềm cơ bản như nhiều loại tiền điện tử. Chính vì lý do này mà nhiều người băn khoăn về tính hợp pháp của NFT, khi hầu hết quốc gia trên thế giới chưa công nhận tiền mã hóa. Thêm nữa, với công nghệ chuỗi khối, bất kỳ người dùng internet nào cũng có thể tạo ra NFT. Nhiều nghệ sĩ đã lên tiếng phản đối việc tác phẩm của họ bị rao bán dưới dạng NFT bởi những người ẩn danh.
Hiện, chưa có cơ chế nào về việc định giá các NFT, giá cả đều do người bán và người mua tự quyết định. Các chuyên gia cảnh báo, giá của NFT đang bị “thổi” lên quá cao. Thậm chí nhiều người ví NFT như bong bóng đầu cơ hoa tulip tại Hà Lan ở thế kỷ thứ 17. Các nhà chuyên gia của Đại học London (Anh) cho biết, chỉ khoảng 1% trong số 4,7 triệu tác phẩm NFT là có giá hơn 1.500 USD, số còn lại rất rẻ hoặc vô giá trị.
Cũng không ít ý kiến băn khoăn về việc không có gì bảo đảm giá trị của các NFT sẽ tồn tại sau vài chục năm tới, bởi công nghệ luôn thay đổi mỗi ngày. Một vấn đề nữa đang đặt ra là nếu chủ sở hữu quên mật khẩu đăng nhập trên blockchain cũng đồng nghĩa việc không thể sử dụng, mua bán, trao đổi NFT trên blockchain đó. Cũng giống như tiền mã hóa, NFT không được quản lý hay vận hành bởi bất kỳ thực thể nào, do đó, khi người sở hữu mất quyền kiểm soát mật khẩu sẽ không có đơn vị nào đứng ra trợ giúp.
Trong bối cảnh ngày càng có nhiều lĩnh vực đời sống được số hóa, NFT cũng được đông đảo người dân trên thế giới thừa nhận và coi là một phần của xu hướng phát triển tất yếu của công nghệ. Theo ước tính của ngân hàng Mỹ JP Morgan, khối lượng giao dịch loại tài sản mới này đạt khoảng 2 tỷ USD mỗi tháng, tăng từ 400 triệu USD vào hồi tháng 1 năm 2021. Số liệu của trang phân tích dữ liệu DappRadar cho thấy, khối lượng giao dịch NFT tăng vọt 38.000% so cùng kỳ năm ngoái, lên 10,7 tỷ USD trong quý III/2021.
Trang công nghệ tài chính Finextra cho rằng, thị trường NFT tiếp tục bùng nổ, khi mỗi ngày lại có thêm nhiều cá nhân, tổ chức gia nhập thị trường có lợi nhuận đáng kinh ngạc này. Tuy nhiên, với những rủi ro và thách thức mà thị trường NFT phải đối mặt, chắc chắn sẽ cần đến sự can thiệp của các cơ quan quản lý. Trong bối cảnh thị trường NFT tiếp tục phát triển và mở rộng ứng dụng sang nhiều lĩnh vực mới, tầm quan trọng của việc hình thành một cơ quan quản lý quốc tế ngày càng cần thiết để bảo vệ người dùng và bảo vệ cho chính tương lai của NFT.
