Sự hình thành của NRA
Theo Indian Express, NRA được thành lập năm 1871 bởi hai cựu chiến binh William Conant Church và George Wood Wingate, với mục đích “thúc đẩy và khuyến khích việc sử dụng súng trường trên cơ sở khoa học”. Trong những thập niên đầu sau khi được thành lập, NRA đã quảng bá các câu lạc bộ súng trường trên khắp nước Mỹ và khuyến khích việc tham gia những hoạt động bắn súng như một môn thể thao.
Đến những năm 30 của thế kỷ trước, hiệp hội súng trường mới bắt đầu bước vào lĩnh vực vận động hành lang chính trị. NRA ủng hộ Đạo luật súng quốc gia (NFA) năm 1934, vốn là luật liên bang đầu tiên ở Mỹ về kiểm soát súng và sau đó là Đạo luật Kiểm soát súng (GCA) năm 1968, vốn hình thành một hệ thống cấp phép buôn bán súng và hạn chế một số danh mục vũ khí, tuy nhiên NRA phản đối đề xuất thành lập một cơ quan đăng ký vũ khí quốc gia.
Hơn một thập niên trước, NRA từng kiện chính quyền bang Texas trong một nỗ lực nhằm yêu cầu chính quyền địa phương phải hạ độ tuổi hợp pháp để sở hữu súng ngắn từ 21 xuống 18 tuổi. Cũng chính tại Texas, hôm 24/5, tay súng 18 tuổi đã xả súng tại một trường tiểu học ở thị trấn Uvalde, khiến 21 người thiệt mạng, trong đó có 19 trẻ em.
NRA nhìn chung vẫn phi đảng phái cho đến những năm 1970. Cơ quan vận động hành lang của NRA là Viện Hành động lập pháp được thành lập năm 1975. Tới năm 1977, NRA xây dựng Ủy ban Hành động chính trị (PAC) để tài trợ cho các nhà lập pháp. Ngày nay, hiệp hội súng này được xem là một trong những nhóm có tầm ảnh hưởng mạnh nhất với ngân sách dồi dào nhằm tác động đến các nghị sĩ liên quan chính sách quản lý súng ở Mỹ.
Theo nhóm giám sát phi lợi nhuận OpenSecrets, NRA đã trực tiếp trao hơn 600.000 USD cho các chính trị gia trong cuộc bầu cử năm 2020 và gần như toàn bộ số tiền này được chuyển tới đảng Cộng hòa. Tuy nhiên, theo The Washing Post, tầm ảnh hưởng của tổ chức này không chỉ đến từ các khoản tài trợ trực tiếp mà được hình thành từ khả năng huy động những thành viên có tầm ảnh hưởng lớn. Hiệp hội này thậm chí còn công khai xếp hạng các nghị sĩ Quốc hội theo mức độ ảnh hưởng của những nhà lập pháp này đối với việc ủng hộ quyền sử dụng súng.
Một loạt các ứng cử viên Tổng thống Mỹ của đảng Cộng hòa gồm Donald Trump, Jeb Bush, Ted Cruz, Marco Rubio và Ben Carson từng tham dự Diễn đàn lãnh đạo của Viện Hành động lập pháp của NRA năm 2015. Donald Trump, Ted Cruz và Thống đốc Texas Gregg Abbott nằm trong số những thành viên đảng Cộng hòa được mời phát biểu ý kiến tại hội nghị thường niên năm 2022 của NRA.
Trong một thời gian dài, NRA đã chi hàng trăm triệu USD mỗi năm, con số này nhiều hơn tất cả những nỗ lực ủng hộ việc kiểm soát súng đạn cộng lại. Quy mô thành viên của NRA thay đổi trong nhiều thập niên. Hiệp hội này từng tự tuyên bố có khoảng 5 triệu thành viên vào năm 2012, chính là năm xảy ra vụ xả súng tại Connecticut, khiến 26 người thiệt mạng, trong đó có 20 trẻ em. Theo một số nhà phân tích, NRA hiện nay có gần 3 triệu hội viên.
Những chỉ trích
Một số khách mời, trong đó có các thành viên của đảng Cộng hòa đã từ chối xuất hiện tại hội nghị thường niên của NRA tại Houston. Thống đốc Texas Gregg Abbott chỉ gửi video phát biểu và không đến trực tiếp hội nghị. Văn phòng của ông Abbott cho biết, Thống đốc Texas chọn thăm Uvalde thay vì tới hội nghị của NRA.
Trong bối cảnh xuất hiện nhiều ý kiến dư luận chỉ trích NRA vẫn tổ chức hội nghị ngay sau khi vừa xảy ra thảm kịch tại Uvalde, Rocky Marshall - một cựu thành viên Hội đồng Quản trị NRA cho rằng, vụ việc xảy ra ở Uvalde không phải là lý do để hủy bỏ cuộc gặp và “ném đá” NRA cũng không ngăn được các vụ xả súng hàng loạt tiếp theo. Theo Marshall, những người ủng hộ quyền sử dụng súng và những người phản đối có thể giảm bạo lực súng đạn nếu cả hai bên tập trung vào giải quyết các yếu tố như bệnh tâm thần hoặc an ninh trường học.
Trong một tuyên bố đưa ra trước hội nghị thường niên năm 2022, NRA cho biết, hiệp hội này sẽ “tăng gấp đôi cam kết” trong việc bảo đảm an toàn cho trường học, cho thấy tổ chức này sẽ duy trì quan điểm khuyến khích nhiều nhân viên vũ trang hơn trong các trường học.
NRA từng nhận chỉ trích kịch liệt năm 2012, bởi phát ngôn của Phó Chủ tịch hiệp hội Wayne LaPierre sau vụ xả súng ở Sandy Hook, bang Connecticut. Khi đó, LaPierre đã đổ lỗi cho các chính trị gia ủng hộ kiểm soát súng đã khiến những đứa trẻ phải chịu thương đau bởi chính các biển cấm súng treo bên ngoài trường học. Phó Chủ tịch NRA cho rằng, việc thiếu lực lượng bảo vệ được trang bị súng trong trường học chính là nguyên nhân dẫn đến thảm kịch. NRA cũng vấp phải sự phản đối khi vận động hành lang để cảnh sát bán lại các khẩu súng bị tịch thu với lập luận rằng, nếu số vũ khí vẫn còn hoạt động tốt bị tiêu hủy sẽ là một sự lãng phí lớn.
Giới chức Washington và New York đang tiến hành các nỗ lực pháp lý nhằm giải thể NRA với cáo buộc lãnh đạo của tổ chức này dùng tiền từ thiện vào các mục đích cá nhân. Đáp lại, NRA cho rằng giới chức hai bang kể trên đang tiến công vô căn cứ.
Ngân sách của NRA cho các chiến dịch chính trị đang có xu hướng giảm dần. Dudley Brown, một nhà vận động hành lang ủng hộ quyền sử dụng súng chỉ trích NRA “quá cởi mở” trong các thỏa hiệp. Một số tổ chức, hiệp hội ủng hộ sử dụng súng đang có phần lấn lướt NRA. Thí dụ, Tổ chức Những người sở hữu súng của Mỹ (GOA) phát triển từ hơn 10 nhân viên năm 2018, đến nay đã hình thành được các chi nhánh tại 25 tiểu bang của Mỹ.
Một số thành viên cấp cao của NRA rút dần khỏi tổ chức, trong khi chi phí pháp lý của hiệp hội ngày một tăng thêm. Các chi phí pháp lý của NRA trong năm 2018 tăng gấp hơn ba lần so năm trước đó, lên 25 triệu USD. Đầu năm 2021, NRA thông báo cắt giảm 35% số lượng nhân viên. Trong khi đó, các nhóm ủng hộ tăng cường kiểm soát súng đạn lại có xu hướng phát triển mạnh mẽ hơn, với hàng triệu USD quyên góp từ những người phản đối các chính sách của NRA.
Các chỉ trích không chỉ nhằm vào NRA mà còn các thành viên Quốc hội Mỹ, bởi kể từ vụ xả súng năm 2012 tại bang Connecticut đến nay chưa có cuộc tranh luận nghiêm túc về các biện pháp kiểm soát súng đạn. Lần cuối Thượng viện Mỹ bỏ phiếu về đề xuất cấm vũ khí tiến công là vào tháng 4/2013. Thượng nghị sĩ Dân chủ bang Rhode Island, ông Sheldon Whitehouse nhấn mạnh rằng, đảng Dân chủ dù kiểm soát cả Thượng viện, Hạ viện và Nhà trắng, lại không thể thúc đẩy bất cứ quy định nào về kiểm tra lý lịch của người sở hữu súng. Hai đề xuất mở rộng và tăng cường kiểm tra lý lịch được Hạ viện thông qua vào tháng 3/2021 vẫn bị bỏ ngỏ.
Số người Mỹ ủng hộ tăng cường các quy định pháp lý đối với việc sở hữu súng cũng có xu hướng tăng. Kết quả cuộc khảo sát của Morning Consult và Politico công bố ngày 26/5 cho thấy, khoảng 73% số người được hỏi “ủng hộ mạnh mẽ” việc kiểm tra lý lịch cơ bản và 15% “ủng hộ phần nào” yêu cầu này. Chỉ 4% số người được hỏi cho biết họ “phần nào phản đối” việc kiểm tra lý lịch và 4% khác “phản đối mạnh mẽ”, trong khi 5% khác không thể hiện quan điểm trong cuộc thăm dò dư luận.
Trong bài phát biểu tại Nhà trắng sau khi nhận được thông báo về vụ xả súng tại Uvalde, Texas hôm 24/5, Tổng thống Mỹ Joe Biden nêu rõ: “Khi nào chúng ta mới đứng lên chống lại nạn vận động hành lang về súng đạn? Các nhà sản xuất súng đã dành hai thập niên tích cực tiếp thị vũ khí tiến công, thứ mang lại lợi nhuận nhiều nhất và lớn nhất cho họ. Chúng ta phải can đảm đứng lên chống lại ngành công nghiệp này”.
