1/Nếu như năm 2020, số người rút BHXH một lần tăng hơn 6,5% so năm 2019, ở mức 860 nghìn người, thì đến năm 2021, con số này là 960 nghìn người, tăng 10% so năm trước. Năm 2022, có tới hơn 895 nghìn người xin nhận BHXH một lần, tăng 3,7% so năm 2021. Bên cạnh những khó khăn sau dịch bệnh, một trong những nguyên nhân chính khiến cho người lao động rút BHXH một lần là do người lao động chưa hiểu hết những lợi ích lâu dài mà BHXH mang lại, được ví như tiêu trước “của để dành” bản thân.
Trước tình trạng này, trong Dự thảo Luật BHXH sửa đổi đang lấy ý kiến, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội đề xuất, với người lao động nghỉ việc và không đóng BHXH sau 12 tháng được hưởng BHXH một lần. Tuy nhiên, về mức hưởng BHXH một lần, Bộ đưa ra hai phương án để lấy ý kiến, có thể giữ mức hưởng như quy định hiện hành: Thời gian tham gia BHXH trước năm 2014, mỗi năm đóng được hưởng bằng 1,5 tháng lương tháng tính đóng BHXH; sau năm 2014, mỗi năm đóng được tính bằng hai tháng lương.
Phương án còn lại, Bộ đề xuất, khi hưởng BHXH một lần, người lao động chỉ được nhận số tiền bằng một tháng lương bình quân tính đóng BHXH cho một năm đóng; số tiền còn lại được bảo lưu để đóng tiếp sau này. Đến lúc đủ tuổi nghỉ hưu, nếu chưa đủ năm đóng để nhận lương hưu sẽ nhận BHXH một lần, hoặc đóng bù năm còn thiếu để có lương hưu, hoặc nhận trợ cấp xã hội hằng tháng. Trường hợp người tham gia BHXH tự nguyện hưởng BHXH một lần, chỉ được nhận phần mình đóng, không gồm phần ngân sách nhà nước hỗ trợ.
Đồng tình với phương án thứ hai, ông Lê Đình Quảng, Phó Trưởng Ban Quan hệ lao động, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam cho rằng: Nhóm giải pháp để hạn chế tình trạng người lao động rút BHXH một lần tăng cao là chỉ cho họ hưởng phần mình đã đóng góp.
Ông Phạm Minh Huân, chuyên gia trong lĩnh vực lao động cho rằng, với phương án hai kể trên (chỉ hưởng BHXH một lần bằng một tháng lương cho mỗi năm đóng BHXH), về cơ bản chỉ cho người lao động hưởng phần mình đóng. Riêng phần doanh nghiệp cùng đóng cho người lao động được bảo lưu để hưởng khi tới tuổi nghỉ hưu, hoặc tính cộng dồn nếu người lao động tiếp tục tham gia BHXH sau đó. Đề xuất này khác quy định hiện hành, khi hiện người lao động hưởng BHXH một lần được tính để nhận cả phần mình đóng và doanh nghiệp cùng đóng.
Theo ông Huân, đa số người lao động khi muốn nhận BHXH một lần đều gặp khó khăn về kinh tế do thiếu hoặc chưa có việc làm ổn định. “Tâm lý người lao động khi gặp khó khăn về kinh tế đều muốn giải quyết nhu cầu trước mắt, không quan tâm tới lương hưu sau này. Do đó, nếu vẫn cho phép hưởng BHXH một lần, người lao động vẫn rút dù mức hưởng thấp, vì họ đã vào thế rất khó khăn”, ông Huân nói.
2/Trước mắt, để hạn chế tình trạng người lao động rút BHXH một lần, hiện cơ quan BHXH tăng cường tuyên truyền, vận động và tư vấn trực tiếp để người lao động hiểu rõ quyền lợi lâu dài của mình. Tại cơ quan BHXH quận Cầu Giấy (Hà Nội), chị Nguyễn Thị Hòa (phường Yên Hòa), sau khi chuyển khỏi cơ quan Nhà nước, đã từng cân nhắc rút sổ BHXH một lần để đầu tư mở quán cà-phê. Tuy nhiên sau khi được cán bộ BHXH tuyên truyền vận động, chị đã tiếp tục đóng nối theo hình thức BHXH tự nguyện. “Tôi làm ở doanh nghiệp và đã đóng BHXH bắt buộc được gần 10 năm rồi. Nhìn tới những lợi ích thiết thực mà BHXH mang lại như có lương hưu hàng tháng, có thẻ BHYT để khám chữa bệnh nên tôi quyết định không rút BHXH một lần nữa”.
Để mọi người dân đều có thể tham gia BHXH, Nhà nước có nhiều chính sách hỗ trợ những đối tượng khó khăn khi tham gia BHXH. Theo đó, các đối tượng hộ nghèo sẽ được hỗ trợ 30%, hộ cận nghèo là 25% và tất cả các đối tượng còn lại được hỗ trợ 10%. Ngoài ra, tùy vào ngân sách, các địa phương còn có phần hỗ trợ thêm cho từng đối tượng.
Tổng mức đóng của người lao động vào Quỹ BHXH hằng năm bằng 2,64 tháng lương. Nếu hưởng BHXH một lần thì người lao động chỉ được thanh toán bằng hai tháng lương làm căn cứ đóng BHXH cho mỗi năm tham gia BHXH. Như vậy, người lao động mất đi 0,64 tháng lương mỗi năm. Đó là một thiệt thòi, chưa kể thiệt thòi lớn hơn là không có tiền dưỡng già.
