Giữa tháng 3/2026, nhiều khu vực nội đồng ở Đồng bằng sông Cửu Long gặp khó khăn trong việc lấy nước phục vụ sản xuất. Có nước nhưng máy bơm không thể vận hành do độ mặn vượt ngưỡng. Xâm nhập mặn đang trở thành trạng thái thường xuyên ở vựa lúa lớn nhất cả nước.
Trong khi người nông dân vật lộn với biến đổi khí hậu, doanh nghiệp lại phải xoay xở với hệ quả của xung đột tại Trung Đông. Theo báo cáo từ các địa phương, một số nơi ghi nhận mức tăng giá cước vận tải hơn 30% như Ninh Bình (tăng 50%), Quảng Ninh, Vĩnh Long, Tuyên Quang, Lào Cai (đến 33%) ...
Những câu chuyện trên là một phần của bức tranh kinh tế Việt Nam. Nó đồng thời cho chúng ta thấy một vấn đề lớn hơn. Việt Nam ngày càng dễ bị ảnh hưởng bởi các yếu tố bên ngoài như: biến đổi khí hậu, xung đột thế giới…
Tăng trưởng cao trong biến động
Nghị quyết Đại hội lần thứ XIV của Đảng xác định: “Phấn đấu đạt tốc độ tăng trưởng tổng sản phẩm trong nước (GDP) bình quân cho giai đoạn 2026-2030 từ 10%/năm trở lên; GDP bình quân đầu người đến năm 2030 đạt khoảng 8.500 USD”. Nếu chỉ tính riêng mục tiêu tăng trưởng, đây là mức rất cao, đòi hỏi nền kinh tế có sự đột phá. Trong giai đoạn 2016-2020, Việt Nam tăng trưởng trung bình 6 -7%/năm. Nếu đạt mức 8.500 USD/người, chúng ta sẽ có khả năng vượt một số nước Asean như Thái Lan và Indonesia.
Năm 2025, Việt Nam có mức tăng trưởng 8,02%. Đây là mức tăng ấn tượng nếu xét tới bối cảnh chung khu vực cũng như thế giới. Tuy nhiên vấn đề mới phát sinh đang trở nên thách thức hơn nữa kỳ vọng nền kinh tế. Theo số liệu của cục Thống kê, cơ cấu tuổi đang có sự dịch chuyển rõ rệt do mức sinh giảm và tuổi thọ duy trì ở mức cao. Nói một cách khác, Việt Nam đang trong giai đoạn già hóa dân số nhanh. Tổng số người già lên tới 14,8 triệu/102,3 triệu người dân số cả nước. Nhiều chuyên gia nhận định, với tốc độ tăng trưởng như trước đây, Việt Nam rất dễ rơi vào hoàn cảnh “chưa giàu nhưng đã già”.
Ngoài một số khó khăn nội tại, những tác động bên ngoài cũng trở nên khó lường. Cuộc xung đột tại eo biển Hormuz, Trung Đông, chỉ mới ít ngày đã khiến giá dầu leo cao. Thương mại toàn cầu có xu hướng sụt giảm nghiêm trọng do chi phí vận chuyển cũng như bất ổn chính trị tại các khu vực.
Xu hướng bảo hộ thương mại gia tăng trên phạm vi toàn cầu. Báo cáo cập nhật giám sát thương mại cho thấy từ tháng 10/2024 đến tháng 5/2025, có 644 biện pháp bảo hộ thương mại đối với hàng hóa đã được các thành viên WTO áp dụng. Cuộc chiến thuế của Mỹ dưới thời Tổng thống Donald Trump được coi là bảo hộ thương mại ở quy mô chưa từng có. Chỉ một thay đổi nhỏ trong chính sách thuế của quốc gia này cũng có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến quy mô xuất khẩu của hàng hóa Việt Nam.
Các cú sốc đang có xu hướng xuất hiện thường xuyên hơn. Nếu coi mục tiêu phát triển 2 con số là đích đến, thì việc nâng cao sức chống chịu của nền kinh tế là điều kiện cần, không thể bỏ qua.
Nâng cao khả năng chống chịu
TS Hoàng Văn Cường cho rằng, mục tiêu tăng trưởng 10% là rất thách thức. Năm 2025 đạt mức tăng trưởng khoảng 8%, một nền tăng trưởng cao, khiến dư địa cho năm sau trở nên hạn hẹp. Đặc biệt, tăng trưởng năm 2025 dựa nhiều vào xuất khẩu với mức tăng khoảng 16%, trong khi khả năng duy trì đà tăng này trong năm 2026 là không lớn.
Ý kiến của ông Cường chỉ phản ánh một phần khó khăn trong thực hiện mục tiêu tăng trưởng. Tuy nhiên không phải là mọi cánh cửa đều đã đóng. Khả năng chống chịu của nền kinh tế được coi là chìa khóa để đạt được mục tiêu đề ra. Khả năng này không chỉ nằm ở một lĩnh vực riêng lẻ mà phụ thuộc vào nhiều yếu tố, từ thị trường xuất khẩu, an ninh năng lượng, thích ứng biến đổi khí hậu, phát triển hạ tầng đến sức mạnh của khu vực doanh nghiệp trong nước.
Việt Nam đang có lợi thế khi đã ký kết 19 hiệp định thương mại tự do với các đối tác quan trọng hàng đầu trên thế giới. Trong số đó có tới 16 hiệp định có hiệu lực thực thi tạo cơ hội để phát triển thị trường. Mỹ, EU, Trung Quốc... tiếp tục là các thị trường chiếm phần lớn kim ngạch xuất nhập khẩu Việt Nam. Tiềm năng của phần còn lại cũng còn rất lớn. Lấy Mexico làm thí dụ, theo Bộ Công thương, quan hệ thương mại giữa Việt Nam và Mexico những năm gần đây đã có những bước phát triển mạnh mẽ. Trong năm 2024 và chín tháng năm 2025, kim ngạch thương mại song phương duy trì đà tăng trưởng hơn 20%. Nếu tận dụng tốt những thị trường mới, đa dạng như Mexico, Việt Nam vẫn có khả năng duy trì được khả năng tăng trưởng xuất khẩu.
Nghị quyết số 70-NQ/TW của Bộ Chính trị đã xác định rõ bảo đảm vững chắc an ninh năng lượng quốc gia là một cấu phần quan trọng của an ninh quốc gia, đồng thời là nền tảng cho sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước. Đại diện Bộ Công thương và Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) cho biết, hiện nay, sản lượng điện tiêu thụ cả trong lĩnh vực sản xuất và tiêu dùng tăng trung bình 8-10%/năm. Có những lúc cao điểm, tình trạng thiếu điện vẫn diễn ra cục bộ, gây không ít khó khăn cho doanh nghiệp. Sử dụng điện nói riêng và năng lượng nói chung một cách tiết kiệm cũng là một con đường để bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.
Thích ứng với biến đổi khí hậu là một trong những yếu tố quan trọng để nâng cao khả năng chống chịu của nền kinh tế. Việt Nam là một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề của nước biển dâng, xâm nhập mặn và thời tiết cực đoan, đặc biệt tại Đồng bằng sông Cửu Long và các vùng ven biển. Những tác động này ảnh hưởng đến nông nghiệp, hạ tầng, đô thị và chuỗi cung ứng. Đầu tư cho hạ tầng thích ứng, chuyển đổi cơ cấu cây trồng, phát triển kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn là điều kiện để bảo đảm tăng trưởng ổn định trong dài hạn.
Việc Việt Nam đang thúc đẩy đầu tư hạ tầng, từ đường sắt đô thị đến các sân bay… được giới quan sát quốc tế đánh giá tích cực. Theo một chuyên gia nước ngoài, các dự án hạ tầng lớn sẽ nâng cao năng lực trung hạn của nền kinh tế. Đồng thời nó cũng đóng vai trò như “vùng đệm” của quốc gia trước các cú sốc bên ngoài.
FDI vẫn là động lực chủ yếu của xuất khẩu, tuy nhiên tốc độ tăng trưởng có xu hướng ổn định, khó đột phát. Các doanh nghiệp trong nước có tiềm năng lớn hơn đáng kể nếu chủ động nâng cao quản trị doanh nghiệp, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh… Ông Đinh Hồng Kỳ, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Xanh thành phố Hồ Chí Minh cho rằng, sau giai đoạn biến động mạnh, nhiều doanh nghiệp đã tái cấu trúc, củng cố quản trị, siết chặt kỷ luật tài chính… Đây chính là nền tảng quan trọng để doanh nghiệp bước vào giai đoạn tăng trưởng mới với tư duy bền vững hơn. Khi chuyển đổi xanh được nhìn nhận như một chiến lược dài hạn, chứ không phải chi phí ngắn hạn, doanh nghiệp sẽ chủ động hơn trong đầu tư công nghệ, tối ưu vận hành và nâng cao giá trị gia tăng.
Mục tiêu tăng trưởng cao phản ánh khát vọng phát triển nhanh và thu hẹp khoảng cách với các quốc gia đi trước. Trong một thế giới nhiều biến động, sức bền và khả năng thích ứng của quốc gia cần có cách nhìn nhận tương xứng. Một nền kinh tế muốn duy trì tăng trưởng cao trong thời gian dài phải có khả năng chống chịu trước các cú sốc từ bên ngoài.
