Hướng tới “mặt bằng chung” trong tuyển sinh
Theo hướng dẫn tuyển sinh năm 2026, tất cả thí sinh, kể cả thí sinh xét tuyển thẳng, đều phải đăng ký xét tuyển trực tuyến trên Hệ thống hỗ trợ tuyển sinh chung của Bộ GD&ĐT. Toàn bộ nguyện vọng được xử lý tập trung nhằm bảo đảm nguyên tắc mỗi thí sinh chỉ trúng tuyển một nguyện vọng cao nhất.
Đáng chú ý, Bộ GD&ĐT tiếp tục yêu cầu các cơ sở đào tạo khi sử dụng đồng thời nhiều tổ hợp, nhiều phương thức xét tuyển cho cùng một ngành đào tạo phải công khai quy tắc quy đổi tương đương về ngưỡng đầu vào và điểm trúng tuyển.
Khác với những năm trước, khi mỗi trường tự xây dựng công thức quy đổi riêng, năm nay Bộ GD&ĐT yêu cầu việc quy đổi phải dựa trên dữ liệu thực tế và bảo đảm nguyên tắc công bằng, minh bạch, dễ hiểu đối với thí sinh. Các trường cũng phải chứng minh được sự tương đương thực chất giữa các phương thức xét tuyển.
Một điểm mới quan trọng là Bộ GD&ĐT sẽ áp dụng triệt để phương pháp bách phân vị (Percentile Equating). Theo đó, việc quy đổi không chỉ nhìn vào điểm số tuyệt đối mà căn cứ vào vị trí của thí sinh trong phổ điểm chung. Chẳng hạn, một thí sinh thuộc nhóm điểm cao nhất của kỳ thi đánh giá năng lực sẽ được đối sánh với nhóm thí sinh có vị trí tương đương trong phổ điểm thi tốt nghiệp THPT, thay vì chỉ quy đổi theo điểm số tuyệt đối. Cách làm này được kỳ vọng sẽ hạn chế sự chênh lệch do độ khó dễ khác nhau giữa các bài thi.
Ông Nguyễn Anh Dũng, Phó Vụ trưởng Giáo dục đại học (Bộ GD&ĐT) cho rằng, mục tiêu lớn nhất của quy đổi điểm là bảo đảm thí sinh dù tham gia phương thức nào cũng có cơ hội cạnh tranh tương đương. Nếu không có cơ chế quy đổi, sẽ rất khó xác định mức độ tương quan giữa điểm thi đánh giá năng lực, điểm học bạ hay điểm thi tốt nghiệp THPT.
Nhiều trường nhìn nhận, số lượng phương thức xét tuyển tăng rất nhanh trong vài năm gần đây. Có trường sử dụng tới hàng chục phương thức khác nhau, khiến phụ huynh và thí sinh khá vất vả khi đối chiếu điểm. Từ thực tế đó, yêu cầu xây dựng một “mặt bằng chung” trong quy đổi điểm được đặt ra rõ hơn.
Tại Đại học Quốc gia Hà Nội, đơn vị tổ chức kỳ thi đánh giá năng lực (HSA), PGS, TS Nguyễn Anh Tuấn, Trưởng Ban Đào tạo và Công tác sinh viên cho biết, sẽ phối hợp chặt chẽ với Bộ GD&ĐT để công bố sớm dữ liệu bách phân vị, tạo cơ sở cho các trường đối sánh điểm. Theo đại diện đơn vị này, việc quy đổi theo bách phân vị có ưu điểm lớn là phản ánh đúng vị trí năng lực của thí sinh thay vì chỉ nhìn vào điểm tuyệt đối. Tuy nhiên, muốn quy đổi chính xác phải có dữ liệu đủ lớn và ổn định.
Còn Đại học Bách khoa Hà Nội, đơn vị tổ chức kỳ thi đánh giá tư duy (TSA) cho biết, năm nay sẽ công bố phổ điểm và dữ liệu đối sánh sớm hơn để các trường thuận lợi xây dựng mức quy đổi. Với Đại học Kinh tế Quốc dân, theo TS Lê Anh Đức, Trưởng phòng Quản lý đào tạo, trường sẽ tiếp tục duy trì nhiều phương thức tuyển sinh nhưng ưu tiên công khai rõ nguyên tắc quy đổi và đối sánh dữ liệu. Riêng Trường đại học Ngoại thương đang rà soát lại toàn bộ cách cộng điểm ưu tiên, cộng điểm chứng chỉ ngoại ngữ để bảo đảm tương quan giữa các nhóm thí sinh.
Theo đại diện một số trường, yêu cầu “đơn giản, dễ hiểu” của Bộ GD&ĐT năm nay sẽ buộc các cơ sở đào tạo thay đổi tư duy xây dựng đề án tuyển sinh. Nếu quy đổi quá phức tạp, thí sinh khó tiếp cận thì chính nhà trường cũng sẽ gặp áp lực giải trình.
Thí sinh cần hiểu đúng về quy đổi điểm
Mùa tuyển sinh 2025 từng ghi nhận nhiều ý kiến trái chiều liên quan tới quy đổi điểm giữa các phương thức. Không ít phụ huynh và thí sinh bối rối vì mỗi trường công bố một kiểu quy đổi khác nhau. Chị Công Thị Hương, phụ huynh có con thi đại học năm nay tại phường Phú Thượng (Hà Nội), cho biết gia đình phải theo dõi thông tin tuyển sinh của nhiều trường để tự đối chiếu điểm. “Có trường dùng điểm bài thi HSA, có trường dùng điểm bài thi TSA, cách quy đổi lại khác nhau nên phụ huynh rất khó hình dung cơ hội trúng tuyển thật sự của con”, chị Hương nói.
Có trường lại dùng công thức khá phức tạp, khiến thí sinh khó tự xác định cơ hội trúng tuyển. Nhiều thí sinh cho rằng, có sự “vênh” giữa điểm thi HSA và điểm thi tốt nghiệp THPT. Có trường quy đổi điểm HSA sang mức tương đương khá cao, trong khi trường khác lại quy đổi thấp hơn đáng kể…
Đặc biệt, việc một số trường cộng quá nhiều điểm ưu tiên cho chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế từng gây tranh luận trong dư luận. Có thí sinh gần như “nắm chắc” lợi thế lớn chỉ nhờ sở hữu IELTS hoặc SAT, trong khi thí sinh sử dụng điểm thi tốt nghiệp THPT phải cạnh tranh ở mức điểm rất cao.
Theo một số chuyên gia giáo dục, gốc của vấn đề nằm ở dữ liệu đối sánh chưa thống nhất. Mỗi trường tự xây dựng phương án nên khó tránh khỏi khác biệt. Ngoài ra, việc tồn tại quá nhiều phương thức tuyển sinh cũng khiến phụ huynh và học sinh rơi vào “ma trận thông tin”. Có thí sinh tham gia cùng lúc kỳ thi HSA, TSA và xét học bạ nhưng đến sát thời điểm đăng ký nguyện vọng vẫn lúng túng khi đối chiếu điểm quy đổi giữa các trường.
Nguyễn Duy Minh, học sinh lớp 12 tại TP Hải Phòng cho biết, em tham gia đồng thời kỳ thi HSA và kỳ thi TSA để tăng cơ hội xét tuyển. Tuy nhiên, đến giai đoạn đăng ký nguyện vọng, Minh khá áp lực vì không biết mức điểm của mình đang tương đương ra sao giữa các trường. “Có lúc em thấy điểm mình khá cao nhưng khi quy đổi lại không dễ hình dung khả năng đỗ”, Minh chia sẻ.
Theo các trường đại học, khó khăn khác là phổ điểm giữa các kỳ thi riêng chưa thật sự ổn định qua từng năm. Nếu dữ liệu đầu vào chưa đủ lớn, việc quy đổi có thể chưa phản ánh chính xác tương quan năng lực.
TS Lê Anh Đức, Trưởng phòng Quản lý đào tạo (Đại học Kinh tế quốc dân) chia sẻ, mùa tuyển sinh năm ngoái, có ngày cán bộ tư vấn phải giải thích hàng chục cuộc gọi của phụ huynh chỉ để hướng dẫn cách quy đổi điểm giữa các phương thức xét tuyển. “Nhiều người thắc mắc vì sao cùng mức điểm đánh giá năng lực nhưng mỗi trường lại đưa ra mức quy đổi khác nhau”, ông Đức cho hay.
Chính vì vậy, năm nay Bộ GD&ĐT yêu cầu các đơn vị tổ chức thi riêng phải công bố dữ liệu bách phân vị đúng thời hạn; đồng thời công khai khoảng điểm quy đổi tương đương sau khi có kết quả thi tốt nghiệp THPT. Đây được coi là giải pháp quan trọng để giảm tình trạng mỗi nơi làm một kiểu như trước.
Ở góc độ tuyển sinh, nhiều phụ huynh vẫn có tâm lý cho rằng, thi riêng sẽ “dễ vào đại học hơn” so với dùng điểm thi tốt nghiệp THPT. Tuy nhiên, các chuyên gia nhận định, điểm số chỉ là một phần, quan trọng hơn là vị trí cạnh tranh của thí sinh trong từng nhóm xét tuyển.
Chuyên gia tuyển sinh của Học viện Tài chính lưu ý, thí sinh không nên chỉ dựa vào các bảng quy đổi lan truyền trên mạng xã hội khi chưa có dữ liệu chính thức từ trường hoặc Bộ GD&ĐT. Theo vị này, mỗi ngành đào tạo có thể có cách quy đổi khác nhau tùy mức độ cạnh tranh và đặc thù đầu vào. Còn đại diện của Đại học Kinh tế Quốc dân cũng khuyến cáo thí sinh không nên quá chú trọng vào sự chênh lệch vài phần điểm giữa các phương thức, bởi điều quan trọng là vị trí cạnh tranh thực tế trong từng nhóm xét tuyển.
Các trường cũng lưu ý, năm nay thời gian đăng ký nguyện vọng diễn ra từ ngày 2/7 đến 17 giờ ngày 14/7/2026. Trong khoảng thời gian này, thí sinh được điều chỉnh nguyện vọng không giới hạn số lần nhưng cần sắp xếp theo đúng thứ tự ưu tiên mong muốn.
Một điểm cần đặc biệt chú ý là thứ tự nguyện vọng có ý nghĩa quyết định. Hệ thống tuyển sinh chỉ ghi nhận nguyện vọng cao nhất mà thí sinh đủ điều kiện trúng tuyển. Do đó, thí sinh không nên đặt nguyện vọng theo tâm lý “an toàn” một cách máy móc, mà cần căn cứ vào năng lực thực tế, mức độ yêu thích ngành học và dữ liệu tuyển sinh các năm gần đây.
Đối với phương thức xét tuyển bằng chứng chỉ ngoại ngữ hoặc kết hợp chứng chỉ quốc tế, phụ huynh cũng cần tìm hiểu kỹ điều kiện đi kèm. Có trường quy định ngưỡng IELTS tối thiểu; có trường yêu cầu kết hợp thêm điểm thi tốt nghiệp THPT hoặc học bạ.
Trong bối cảnh nhiều kỳ thi riêng ngày càng phổ biến, chuyên gia giáo dục khuyến nghị, học sinh không nên chạy theo quá nhiều kỳ thi cùng lúc. Điều quan trọng là lựa chọn phương thức phù hợp năng lực và định hướng ngành nghề. Cuối cùng, để “mặt bằng chung” trong tuyển sinh thật sự thuyết phục, điều quan trọng vẫn là dữ liệu đối sánh đủ tin cậy và cách công bố thật minh bạch.
