Theo AP, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian đã có cuộc điện đàm với Thủ tướng lâm thời Iraq Ali al-Zaidi ngày 5/5, khẳng định chính sách “gây sức ép tối đa” của Washington đã tạo ra nghịch lý khi gia tăng áp lực nhưng lại kêu gọi Iran quay lại bàn đàm phán và chấp nhận các điều kiện đơn phương. Theo ông, cách tiếp cận này là “bất khả thi”, đồng thời nhấn mạnh Tehran không coi xung đột hay bất ổn là lựa chọn phù hợp. Nhà lãnh đạo Iran cũng khẳng định nước này không thể từ bỏ công nghệ hạt nhân vì mục đích hòa bình, đồng thời cho biết trong các vòng đàm phán trước đây, Tehran luôn sẵn sàng hợp tác trong khuôn khổ quy định quốc tế và cơ chế giám sát toàn cầu nhằm bảo đảm tính chất hòa bình của chương trình hạt nhân.
Trong cuộc điện đàm, Thủ tướng lâm thời Iraq Ali al-Zaidi khẳng định Baghdad sẵn sàng đóng vai trò trung gian nhằm thúc đẩy đối thoại giữa Iran và Mỹ, với mục tiêu kiềm chế căng thẳng khu vực. Trong thông điệp đăng trên mạng xã hội, ông nhấn mạnh Iraq ủng hộ tiến trình ngoại giao và sẵn sàng hỗ trợ các nỗ lực giải quyết khủng hoảng. Hai bên cũng nhất trí thúc đẩy trao đổi đoàn cấp cao trong thời gian tới nhằm tăng cường quan hệ song phương.
Cuộc điện đàm diễn ra trong bối cảnh xung đột bùng phát từ cuối tháng 2 giữa Iran với Mỹ và Israel vẫn chưa hạ nhiệt. Kể cả khi hai bên đạt lệnh ngừng bắn vào đầu tháng 4, các cuộc đàm phán tại Islamabad (Pakistan) vẫn chưa tạo được đột phá. Hiện chưa có dấu hiệu nối lại giao tranh quy mô lớn, song các biện pháp gây sức ép - bao gồm phong tỏa kinh tế và cạnh tranh chiến lược - vẫn đang tiếp diễn, trong khi các bên trung gian quốc tế nỗ lực thúc đẩy một vòng đàm phán mới. Giới quan sát cho rằng tuyên bố của Tehran cho thấy cánh cửa đối thoại vẫn được giữ ở vị trí mở, nhưng khoảng cách lập trường giữa các bên chưa thể thu hẹp, khiến triển vọng đạt được thỏa thuận trong ngắn hạn vẫn còn mờ mịt.
Trong một động thái được cho là nhằm thúc đẩy tiến trình đạt được một thỏa thuận với Iran để chấm dứt xung đột tại Trung Đông, ngày 5/5, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết Washington sẽ tạm dừng chiến dịch quân sự “Dự án Tự do” (Project Freedom) nhằm hỗ trợ tàu thuyền di chuyển qua Eo biển Hormuz. Đáng chú ý, quyết định được đưa ra một ngày sau khi dự án được triển khai. Chiến dịch “Dự án Tự do” được Washington triển khai ngày 4/5 nhằm mở hành lang hàng hải an toàn cho các tàu thương mại qua Eo biển Hormuz sau khi xung đột tại khu vực leo thang, khiến hàng trăm tàu mắc kẹt và làm gián đoạn hoạt động vận tải năng lượng toàn cầu.
Trên mạng xã hội Truth Social, “ông chủ” Nhà Trắng Trump cho biết, chiến dịch bảo đảm tự do hàng hải tại tuyến hàng hải chiến lược sẽ được “tạm dừng trong một thời gian ngắn” để đánh giá liệu các bên có thể hoàn tất và ký kết thỏa thuận hay không. Theo ông Trump, quyết định này được đưa ra sau đề nghị của Pakistan và một số quốc gia khác, đồng thời dựa trên những gì ông mô tả là “thành công quân sự lớn” của Mỹ trong chiến dịch nhằm vào Iran, cũng như “những tiến triển lớn” hướng tới một thỏa thuận hoàn chỉnh và cuối cùng với Tehran. Tuy nhiên, Tổng thống Trump nhấn mạnh lệnh phong tỏa vẫn sẽ “được duy trì đầy đủ và có hiệu lực”, cho thấy Mỹ chưa chấm dứt sức ép quân sự và kinh tế đối với Iran.
Eo biển Hormuz là tuyến vận tải biển chiến lược kết nối Vịnh Persian với Ấn Độ Dương, nơi trung chuyển khoảng 20% lượng dầu thương mại toàn cầu. Những tuần gần đây, khu vực này trở thành tâm điểm căng thẳng sau các cuộc đối đầu giữa Mỹ và Iran, khiến giá dầu và chi phí vận tải quốc tế tăng mạnh. Trước đó, Mỹ cho biết đã thiết lập một tuyến hàng hải được bảo vệ tại Hormuz và triển khai lực lượng không quân, hải quân quy mô lớn để hỗ trợ tàu dân sự đi qua khu vực. Dù vậy, giới chuyên gia nhận định việc duy trì hoạt động quân sự lâu dài tại eo biển hẹp và có mật độ giao thông dày đặc này tiềm ẩn nhiều rủi ro an ninh.
Trong khi đó, Bộ trưởng Ngoại giao Mỹ Marco Rubio và Bộ trưởng Chiến tranh Pete Hegseth khẳng định lệnh ngừng bắn tại Trung Đông “về cơ bản vẫn có hiệu lực”, dù tình hình chưa hoàn toàn ổn định. Washington cho hay chiến dịch quân sự quy mô lớn nhằm vào Iran hiện đã kết thúc, song các hoạt động quân sự “mang tính phòng vệ” vẫn tiếp diễn tại khu vực Eo biển Hormuz. Phát biểu ý kiến tại Nhà Trắng, ông Rubio nhấn mạnh để đạt được hòa bình lâu dài, Iran cần chấp nhận các yêu cầu của Mỹ liên quan chương trình hạt nhân, đồng thời mở lại hoàn toàn Eo biển Hormuz.
Theo Bộ trưởng Ngoại giao Mỹ, việc Hormuz bị phong tỏa không chỉ gây ảnh hưởng tới Mỹ hay phương Tây mà còn tác động trực tiếp tới lợi ích năng lượng toàn cầu. Tuy nhiên, với chính sách gây sức ép kết hợp với kêu gọi Iran quay lại đàm phán đang khiến xung đột Trung Đông trở thành nút thắt khó gỡ.
