"Làn sóng" khám vượt tuyến
Tại Bệnh viện Ung bướu Thành phố Hồ Chí Minh, không khí làm việc luôn căng thẳng suốt từ 5 giờ sáng đến nửa đêm. TS, BS Diệp Bảo Tuấn - Giám đốc Bệnh viện Ung bướu thành phố cho biết: Hiện nay trung bình mỗi ngày bệnh viện tiếp nhận từ 4.800-5.000 lượt bệnh nhân đến khám.
Theo phân tích chuyên sâu về dư địa bệnh nhân của Bệnh viện Ung bướu thành phố, trong khi lượng bệnh nhân có hộ khẩu tại thành phố đến khám, điều trị hầu như không tăng thì dòng người từ các tỉnh không ngừng đổ về. Dự báo, trong cả năm 2026, tổng lượt bệnh nhân khám sẽ tiếp tục tăng thêm 10-15%, chạm mốc 1,2 triệu lượt.
Tương tự, tại Bệnh viện Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh, mỗi ngày tiếp nhận trung bình từ 8.000-8.500 lượt khám ngoại trú. Chỉ trong 8 tháng đầu năm 2026, bệnh viện đã phục vụ khoảng 1,25-1,35 triệu lượt khám, tăng từ 3-4% so với cùng kỳ năm trước. Đáng nói, ngoài khám ngoại trú, mỗi ngày bệnh viện tiếp nhận gần 1.000 bệnh nhân điều trị nội trú, phần nhiều là những ca bệnh nặng chuyển viện hoặc tự vượt tuyến từ các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long. Còn tại Bệnh viện Chợ Rẫy - "thành trì" y tế tuyến cuối lớn nhất phía nam, BSCKII Phạm Thanh Việt, Giám đốc Bệnh viện, cho biết: Lượng người bệnh hiện nay dao động từ 8.000-9.000 lượt khám mỗi ngày. Trong số này, khoảng 90% bệnh nhân đến từ các tỉnh, thành phố và 60% là bệnh nhân tái khám định kỳ.
BSCKII Phạm Thanh Việt phân tích: Nguyên nhân cốt lõi đầu tiên chính là niềm tin tuyệt đối của người dân vào uy tín chuyên môn và tay nghề của đội ngũ y, bác sĩ tuyến cuối. Khi đối diện với các chứng bệnh nan y, hiểm nghèo, tâm lý chung của con người là muốn tìm đến nơi có năng lực chẩn đoán cao nhất để không bị "bỏ lỡ cơ hội sống". Ông Việt cũng chỉ ra một rào cản mang tính cơ chế rất lớn. Đó là rất nhiều loại thuốc biệt dược gốc, thuốc điều trị đích, thuốc thế hệ mới phục vụ các bệnh tim mạch, ung bướu, cơ xương khớp chỉ được bảo hiểm y tế thanh toán tại các bệnh viện tuyến cuối hoặc hạng đặc biệt. Người bệnh khám ở bệnh viện tỉnh không có loại thuốc này, buộc lòng phải lặn lội lên tuyến cuối để được tiếp cận.
Cần giải quyết bài toán đầu tư bất bình đẳng ở tuyến cơ sở
Hệ quả của cuộc dịch chuyển y tế ồ ạt trên là sự mất cân đối nghiêm trọng ở cả hai đầu hệ thống y tế. Tại Thành phố Hồ Chí Minh, các bệnh viện tuyến cuối rơi vào trạng thái quá tải trầm trọng về không gian và nhân lực. Trong khi đó tuyến y tế cơ sở tại các tỉnh, thành phố lại vắng vẻ người bệnh.
Về vấn đề này, TS, BS Dương Huy Lương - Phó Cục trưởng Cục Quản lý khám, chữa bệnh (Bộ Y tế) - khẳng định: "Giảm quá tải cho các bệnh viện tuyến trên là câu chuyện mang tính chiến lược vĩ mô, đòi hỏi sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị". Theo ông Lương, việc phân cấp ngân sách đầu tư cho y tế cơ sở hiện nay thuộc quyền tự chủ của chính quyền địa phương (tỉnh, xã), dẫn đến sự chênh lệch rất lớn về điều kiện cơ sở vật chất và nhân lực giữa các vùng, miền. Bộ Y tế đang thúc đẩy chuyển mạnh tư duy từ "chữa bệnh thụ động" sang "phòng bệnh từ sớm, từ xa", triển khai mô hình bác sĩ gia đình và khám sàng lọc định kỳ tại trạm y tế. Khi tuyến cơ sở đủ năng lực phát hiện sớm và giữ chân bệnh nhân mạn tính, làn sóng vượt tuyến mới có thể hạ nhiệt căn cơ.
Ông Tăng Chí Thượng - Giám đốc Sở Y tế Thành phố Hồ Chí Minh nêu quan điểm: Thực tiễn đã chỉ rõ, "nút thắt" để giải quyết bài toán "có bệnh lên tuyến trên" vẫn nằm ở tuyến y tế cơ sở như trạm y tế xã. Do vậy, cần đầu tư năng lực y tế cơ sở, phát huy được vai trò của trạm y tế là "người gác cổng" của hệ thống y tế.
Cụ thể hơn, thầy thuốc nhân dân, GS, TS, BS Nguyễn Đức Công - nguyên Giám đốc Bệnh viện Thống Nhất, Chủ tịch Hội Nội khoa Việt Nam - đề xuất: Để xây dựng định hướng phát triển ngành y tế của địa phương, các sở y tế trong vùng Đồng bằng sông Cửu Long cần tiến hành khảo sát, thống kê một cách toàn diện tình hình khám, chữa bệnh của người dân. Từ số liệu này, chúng ta mới có cơ sở xác định những lĩnh vực cần ưu tiên đầu tư. Tiếp theo, cần khảo sát, thống kê nhu cầu thực tế của người dân đối với các dịch vụ y tế, xác định người dân mong muốn và cần được đáp ứng những gì trong công tác chăm sóc sức khỏe. Việc phát triển y tế phải xuất phát từ nhu cầu của người dân, đáp ứng đúng những vấn đề mà người dân đang cần. Bên cạnh đó, cần đánh giá một cách thực chất nguồn nhân lực y tế hiện có, nhất là đội ngũ Giáo sư, Phó Giáo sư, Tiến sĩ, BSCKII và những cán bộ đầu ngành trong từng lĩnh vực chuyên môn.
Đích đến không phải ngăn người miền Tây lên tuyến trên khám, chữa bệnh, mà là tạo thêm cơ hội để họ được điều trị tốt ngay trên quê hương mình.
Vùng Đồng bằng sông Cửu Long cần một mạng lưới y tế phân tầng, liên kết, trong đó TP Cần Thơ là hạt nhân chuyên sâu; các tỉnh đảm nhiệm điều trị, chăm sóc tại chỗ; y tế cơ sở là nền tảng phòng bệnh và quản lý sức khỏe cộng đồng.
