Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng:

Làm sao để hài hòa lợi ích các bên?

Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng là bước chuyển từ tư duy khai thác không gian ven sông sang tổ chức lại toàn bộ không gian hai bờ. Để Quy hoạch thật sự đi vào đời sống, các dự án thành phần phải được thực hiện trên cơ sở bảo đảm hài hòa lợi ích của Nhà nước, người dân và doanh nghiệp.

Sông Hồng được quy hoạch, phát triển trục cảnh quan sinh thái, văn hóa của Thủ đô. Ảnh: Phạm Hùng
Sông Hồng được quy hoạch, phát triển trục cảnh quan sinh thái, văn hóa của Thủ đô. Ảnh: Phạm Hùng

Sắp xếp lại không gian đô thị theo hướng hiện đại, sinh thái, an toàn

Theo Quyết định số 6075/QĐ-UBND, ngày 3/11/2026 của Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố Hà Nội, phê duyệt Điều chỉnh tổng thể Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng, tỷ lệ 1/5.000 coi đây là trục không gian chiến lược về cảnh quan, văn hóa, kinh tế, đô thị và giao thông của Thủ đô. Quy mô diện tích nghiên cứu khoảng 11.418 ha, thuộc 16 phường, xã gồm: Phú Thượng, Thượng Cát, Mê Linh, Thiên Lộc, Đông Ngạc, Hồng Hà, Bồ Đề, Long Biên, Lĩnh Nam, Ô Diên, Vĩnh Thanh, Đông Anh, Bát Tràng, Thanh Trì, Hồng Vân, Nam Phù.

Quy hoạch đặt mục tiêu hình thành trục không gian xanh trung tâm gắn với văn hóa sáng tạo dọc sông Hồng; kết nối không gian đô thị hai bờ sông thành một cấu trúc thống nhất, phát huy giá trị cảnh quan, văn hóa, lịch sử và tiềm năng phát triển kinh tế, xã hội của khu vực. Quy hoạch cũng xác định vị trí, hướng tuyến giao thông kết hợp hệ thống cầu vượt sông; kết nối đồng bộ các loại hình giao thông dọc, ngang sông, giao thông công cộng, đường thủy và đường sắt đô thị; từng bước di dời, sắp xếp, quy hoạch lại kết hợp cải tạo chỉnh trang khu dân cư ngoài đê; cân đối quy mô dân số với khả năng đáp ứng của hệ thống hạ tầng.

Theo KTS Phạm Thanh Tùng, Chánh Văn phòng Hội Kiến trúc sư Việt Nam, sau khi Quy hoạch được điều chỉnh, 18 dự án thành phần thuộc Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng phải tuân thủ các yêu cầu nghiêm ngặt về thoát lũ, an toàn đê điều và bảo vệ không gian sinh thái sông Hồng. “Đặc biệt, Quy hoạch đã hướng phát triển phía bắc và đông bắc theo hướng thông minh. Các sân vận động, nhà triển lãm, di tích, sân bay được kết nối bằng hệ thống hạ tầng giao thông hiện đại”, ông Tùng nhấn mạnh.

Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng cũng là bước cụ thể hóa Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm, không chỉ phục vụ một dự án giao thông, dự án bất động sản, công viên... mà nhằm tổ chức, sắp xếp lại không gian đô thị theo hướng hiện đại, sinh thái, tăng cường kết nối hai bờ sông, đồng thời đặt yêu cầu bảo đảm an toàn phòng, chống lũ. Ông Đào Duy Hưng, Phó Viện trưởng Viện Quy hoạch Xây dựng Hà Nội cho biết: "Việc điều chỉnh đã đưa ra giải pháp khi sử dụng bãi sông, bố trí công trình và hạ tầng phải được kiểm chứng bằng mô hình thủy văn, thủy lực, bảo đảm an toàn phòng, chống lũ, an toàn đê điều và thích ứng với biến đổi khí hậu".

Bảo đảm tái định cư và an sinh cho người dân

Khu vực hai bên sông Hồng có lịch sử cư trú lâu đời, nhiều khu dân cư ngoài đê, làng cổ, làng nghề và cộng đồng đã sinh sống qua nhiều thế hệ. Để hiện thực hóa Quy hoạch còn rất nhiều việc phải hoàn thiện. Trong đó, cần lấy người dân làm trung tâm, bảo đảm quyền lợi, giúp họ ổn định cuộc sống. KTS Đỗ Xuân Sơn (Trường đại học Sư phạm kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh) cho rằng: Ý kiến đóng góp của các tổ chức, chuyên gia và cộng đồng dân cư phải được phát huy suốt quá trình triển khai. Một đồ án có tầm vóc lớn chỉ có thể thành công khi khát vọng phát triển của thành phố gặp được sự đồng thuận của Nhân dân. KTS Đỗ Xuân Sơn kiến nghị: “Trong quá trình triển khai, cơ quan chức năng cần xác định “lằn ranh đỏ”: Cấm xây dựng công trình cản trở dòng chảy, cản lũ hoặc làm thu hẹp không gian chứa lũ”.

Ở góc độ bảo tồn văn hóa và đời sống dân cư, TS Nguyễn Viết Chức, Phó Chủ nhiệm Hội đồng Tư vấn Văn hóa-Xã hội (Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam) và ông Trần Quốc Bảo, nguyên Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Hồng Vân cùng kiến nghị: Trong quá trình triển khai, vấn đề bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, cần cụ thể phương án, đáp ứng nguyện vọng của đa số cộng đồng dân cư, giải quyết tốt nhu cầu tái định cư theo hướng đa dạng hóa địa điểm và loại hình nhà, đất.

Việc sắp xếp lại nơi ở cũng cần quan tâm đến những giá trị tinh thần, quan hệ cộng đồng đã được hình thành qua nhiều thế hệ, đặc biệt cần có kế hoạch cụ thể hơn trong việc bảo tồn, gìn giữ giá trị của hơn 120 di tích trong khu vực.

Với tầm nhìn 100 năm, sông Hồng được xác định là trục không gian có vai trò đặc biệt trong cấu trúc phát triển của Thủ đô. Tuy nhiên 18 dự án thành phần cần tiếp tục được hoàn thiện trên cơ sở thực tiễn, bảo đảm sự đồng thuận xã hội, đưa các mục tiêu phát triển Thủ đô đi vào cuộc sống, hài hòa giữa lợi ích trước mắt và lâu dài, giữa yêu cầu phát triển với an toàn, bảo tồn di sản và quyền lợi của người dân, doanh nghiệp.