Kích hoạt ứng phó từ sớm, từ xa
Trước dự báo, hạn - mặn có thể kéo dài đến tháng 5/2027, ngày 1/11, Ủy ban nhân dân tỉnh Cà Mau đã ban hành kế hoạch ứng phó. Tỉnh tập trung ưu tiên bảo đảm nước sinh hoạt tại các xã Biển Bạch, Khánh Lâm, Khánh An, Nguyễn Phích và những điểm dân cư đã từng thiếu nước.
Cà Mau xây dựng ba kịch bản ứng phó dựa trên chiều sâu xâm nhập của ranh giới độ mặn 4‰ và mức độ thiếu hụt nước ngọt so với trung bình nhiều năm. Ở kịch bản 1, khi ranh mặn vào nội đồng dưới 25 km, nguồn nước ngọt cơ bản đáp ứng nhu cầu sinh hoạt và sản xuất, chỉ thiếu cục bộ ở cuối nguồn. Kinh phí dự tính cho kịch bản này là 500 triệu đồng. Ở kịch bản 2, ranh mặn xâm nhập từ trên 25 km đến 50 km, nước ngọt thiếu hụt từ 30% đến 50%. Tổng kinh phí cho kịch bản này là hơn 38 tỷ đồng. Đối với kịch bản 3, ranh mặn vào sâu từ trên 50 km đến 90 km khiến nước ngọt thiếu hụt trên 50%. Tổng kinh phí dự tính lên đến hơn 167 tỷ đồng. Ủy ban nhân dân tỉnh giao Sở Nông nghiệp và Môi trường theo dõi sát diễn biến để đề xuất kích hoạt các kịch bản ứng phó.
Trong khi đó, theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Vĩnh Long, địa phương đã ban hành kịch bản ứng phó với hiện tượng El Nino năm 2026-2027, gồm: mức độ tương đương trung bình nhiều năm giai đoạn 2021-2026; tương đương mùa khô 2015-2016 và tương đương mức xâm nhập mặn sâu nhất năm 2020. Với từng kịch bản, các giải pháp ứng phó tập trung vào tăng cường quan trắc, dự báo, cảnh báo diễn biến nguồn nước và độ mặn; vận hành hiệu quả hệ thống thủy lợi; chủ động tích trữ nước ngọt, bảo đảm cấp nước sinh hoạt cho người dân. Về giải pháp công trình, Sở Nông nghiệp và Môi trường đề xuất nghiên cứu đắp ba đập tạm tại sông Ba Lai, trục dẫn ngọt Cả Chát - kênh Phụ Nữ và trục dẫn ngọt Đồng Khởi - Chín Thước. Tổng kinh phí dự tính khoảng 80 tỷ đồng. Việc triển khai sẽ được khảo sát, đánh giá cụ thể, bảo đảm phù hợp với diễn biến thực tế của tình hình xâm nhập mặn.
Ông Châu Văn Hòa - Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Vĩnh Long yêu cầu các sở, ngành và địa phương theo dõi sát diễn biến thời tiết, nguồn nước và tình hình xâm nhập mặn; xây dựng lịch xuống giống phù hợp với điều kiện từng vùng, hướng dẫn người dân sản xuất đúng thời vụ. Các đơn vị cần phối hợp vận hành hiệu quả hệ thống cống, công trình thủy lợi và trạm bơm; chủ động lấy, trữ nước ngọt, bảo đảm nguồn nước phục vụ sản xuất và sinh hoạt.
Ngày 30/10, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng ký ban hành Chỉ thị số 39/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ, về yêu cầu tăng cường chủ động phòng, chống, ứng phó với các loại hình thiên tai do ảnh hưởng của El Nino năm 2026-2027. Thủ tướng Chính phủ yêu cầu các bộ, ngành, địa phương thực hiện nghiêm chỉ đạo của đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước tại Thông báo số 117-TB/VPTW ngày 04 /7 /2026 của Văn phòng Trung ương Đảng về công tác phòng, chống bão, lũ, thiên tai cực đoan và biến đổi khí hậu, chủ động triển khai từ sớm, từ xa các giải pháp phù hợp với diễn biến tình hình và điều kiện thực tế tại địa phương, bảo đảm kịp thời, hiệu quả.
Tăng cường các giải pháp nhằm giảm thiểu thiệt hại
Theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, hiện tượng ENSO đang ở trạng thái El Nino, dự báo tiếp tục duy trì cường độ mạnh trong những tháng cuối năm 2026 và đầu năm 2027, làm gia tăng nguy cơ nắng nóng, hạn hán, thiếu nước, xâm nhập mặn, cháy rừng; đồng thời có thể xuất hiện mưa lớn, lũ và các hiện tượng thời tiết nguy hiểm bất thường.
PGS, TS Trần Bá Hoằng, Viện trưởng Viện Khoa học thủy lợi miền Nam (SIWRR), đưa ra nhận định: Có khả năng El Nino cường độ rất mạnh sẽ kéo dài đến tháng 3/2027, lượng mưa sẽ thiếu hụt 20 - 40% ở nhiều khu vực. Điều này khiến tại nhiều hồ chứa, lượng nước dự trữ sẽ thiếu hụt từ 10 - 30% so với dung tích thiết kế. Điều này có khả năng ảnh hưởng việc cung cấp nước cho mùa khô sắp tới. Do vậy, việc cung cấp nước cần được tuân thủ theo thứ tự ưu tiên; đầu tiên là nước ngọt phục vụ sinh hoạt, sau là cấp nước cho dịch vụ, công nghiệp và kế đến là sản xuất nông nghiệp. Trong nông nghiệp, tùy thuộc nguồn và lượng nước có thể cắt giảm vụ ở những khu vực có khả năng thiếu nước cao.
Đối với Đồng bằng sông Cửu Long, dự báo mặn sẽ xâm nhập sớm, có khả năng xuất hiện vào cuối tháng 12/2026. Kịch bản ứng phó hạn mặn cho miền Tây có thể kích hoạt sớm dựa vào kinh nghiệm thực tế của mùa khô năm 2019 - 2020. Đây là cơ sở để các cấp chính quyền làm cơ sở trong việc điều hành phòng, chống hạn-mặn ở địa phương mình.
PGS, TS Trần Bá Hoằng nhấn mạnh: Chúng tôi khuyến cáo người dân Đồng bằng sông Cửu Long xuống giống sớm vụ đông xuân và kết thúc việc xuống giống trước tháng 12/2026, tránh đỉnh mặn cuối tháng 1 - đầu tháng 2/2027. Vào giai đoạn này, các giải pháp khác cũng được kích hoạt và nhất là cần tranh thủ tích nước ngọt ở các hệ thống kênh rạch, ao hồ của người dân.
Bên cạnh đó, trong mùa khô, mặn sẽ vào sâu theo các đợt triều cường cao, người dân cần theo dõi để né những đợt mặn xâm nhập sâu; khi triều rút có thể tranh thủ lấy nước ngọt vào để phục vụ sản xuất
