Xử phạt vi phạm trật tự, an toàn giao thông

Cần nhân văn, đủ sức răn đe và nghiêm minh

Việc sử dụng camera trí tuệ nhân tạo (AI) trong giám sát, xử lý vi phạm trật tự, an toàn giao thông đang tạo chuyển biến tích cực. Song, bên cạnh những trăn trở về mức tiền phạt, nhiều chuyên gia kiến nghị cần có các giải pháp nâng cao ý thức tự giác chấp hành pháp luật của người tham gia giao thông.

Các lỗi vi phạm sẽ được xử lý chính xác qua hệ thống camera AI. Nguồn: Cục Cảnh sát giao thông
Các lỗi vi phạm sẽ được xử lý chính xác qua hệ thống camera AI. Nguồn: Cục Cảnh sát giao thông

Nhờ hệ thống camera AI, cơ quan chức năng tại Bắc Ninh có thể phát hiện, xử lý một người đi xe máy, vượt đèn đỏ 14 lần trong một tuần, hay tại nhiều đô thị, cơ quan chức năng đã “phạt nguội” không ít trường hợp sử dụng điện thoại di động khi đang lái xe.

Thực tế, camera AI đã có thể xử lý những trường hợp thiếu ý thức, luôn trông chờ vào sự vắng mặt của lực lượng chức năng để vi phạm. Tài xế Lê Văn Sáu, sau khi trực tiếp đến Đội Chỉ huy giao thông và điều khiển đèn tín hiệu giao thông, Phòng Cảnh sát giao thông, Công an Thành phố Hà Nội để giải quyết vi phạm được camera ghi nhận, chia sẻ: “Phạt nguội khiến nhiều người sợ và chừa”. Anh Sáu cũng cho biết, không ít người quan sát trên hệ thống đã bất ngờ vì các hình ảnh vi phạm được ghi lại vô cùng rõ nét và không thể chối cãi.

Nhiều tháng qua, hệ thống camera AI được đầu tư với cấu hình kỹ thuật hiện đại, ưu thế nổi bật là khả năng nhận diện, phát hiện tự động 23 nhóm hành vi vi phạm giao thông. Nhờ công nghệ phân tích hình ảnh, hệ thống có thể vận hành liên tục, giảm sự phụ thuộc vào hoạt động giám sát trực tiếp của con người, đồng thời hạn chế những tác động từ điều kiện thời tiết và yếu tố chủ quan trong quá trình phát hiện vi phạm. Theo Đại tá Phạm Quang Huy, Phó Cục trưởng Cục Cảnh sát giao thông (Bộ Công an), hệ thống camera AI có thể phát hiện được nhiều lỗi vi phạm và đang được Trung tâm Thông tin chỉ huy của Cục tiếp tục huấn luyện, phát triển và hoàn thiện.

Hiện nay, mức phạt được quy định tại Nghị định số 168/2024/NĐ-CP, ngày 26/12/2024 của Chính phủ được người dân nhìn nhận là quá cao. Theo Tổng cục Thống kê (Bộ Tài chính), thu nhập bình quân của người lao động đạt khoảng 9,1 triệu đồng/tháng. Trong khi đó, hành vi vượt đèn đỏ hoặc đi ngược chiều có thể khiến người điều khiển xe máy bị phạt từ 4 đến 6 triệu đồng, người lái ô-tô bị phạt từ 18 đến 20 triệu đồng. Như vậy, một quyết định xử phạt có thể chiếm phần đáng kể thu nhập của người lao động, thậm chí vượt quá khả năng chi trả tức thời của nhiều gia đình.

Điều đáng quan tâm là khi một lao động chính trong gia đình phải dành phần lớn thu nhập để nộp phạt, những khoản chi thiết yếu như tiền thuê nhà, ăn uống, học hành của con cái... cũng có thể bị ảnh hưởng. Nếu phải vay mượn để thực hiện nghĩa vụ tài chính, áp lực trả nợ tiếp tục kéo dài. Với những gia đình vốn đã khó khăn, một khoản phạt lớn có thể trở thành cú sốc kinh tế.

TS Khương Kim Tạo, Chủ tịch Chi hội Đào tạo và Sát hạch lái xe (Hiệp hội Vận tải ô-tô Việt Nam) nêu quan điểm: “Chúng ta cần đánh giá tổng thể hiệu quả của chế tài xử phạt. Cần phân loại hành vi, tập trung chế tài mạnh vào những lỗi vi phạm nguy hiểm, có nguy cơ gây thiệt hại lớn cho xã hội, người cố tình vi phạm nhiều lần để tạo sự răn đe. Còn với lỗi nhẹ, lần đầu vi phạm thì nên nhắc nhở”.

Cũng theo ông Khương Kim Tạo, việc đưa hệ thống camera AI vào hoạt động không đơn thuần nhằm phát hiện và xử lý các hành vi vi phạm, mà còn hướng tới mục tiêu nâng cao năng lực quản lý, điều hành giao thông đô thị. “Cái chúng ta hướng đến là làm thế nào để người dân chấp hành ngay cả ở những nơi không có camera giám sát”, ông Tạo nhấn mạnh.

Dự án Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi) đang nhận được sự quan tâm của giới chuyên gia và cộng đồng xã hội, về việc làm thế nào để chế tài thật sự có tác dụng răn đe đối với mọi đối tượng. Luật sư Đỗ Minh Hiển, Văn phòng luật sư JVN (Đoàn Luật sư Thành phố Hà Nội) cho rằng: Dự án Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi) cần đánh giá tác động kinh tế-xã hội, phân hóa mức phạt theo lỗi. Bởi, mức phạt lớn tạo ra sức ép rất lớn với người thu nhập thấp nhưng lại chưa đủ sức cảnh tỉnh người có điều kiện kinh tế khá giả. Do đó, cần tiếp tục nghiên cứu các phương thức xử lý phù hợp.

Bàn về ý thức chấp hành giao thông cũng cần phải đặt trong tương quan chất lượng hạ tầng và tổ chức giao thông. Không thể chỉ yêu cầu người dân nâng cao ý thức khi hạ tầng còn bất cập, tổ chức giao thông chưa hợp lý. Xử phạt nghiêm là cần thiết, nhưng phải bảo đảm hệ thống giao thông tạo điều kiện để người dân chấp hành đúng. Mục đích cao nhất của việc xử lý vi phạm trật tự, an toàn giao thông là cải thiện, nâng cao ý thức tự giác chấp hành pháp luật cho người tham gia giao thông.

Tại phiên thảo luận về dự án Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi) chiều 4/11 vừa qua, Đại tướng Lương Tam Quang, Bộ trưởng Công an cho biết: Cơ quan soạn thảo sẽ nghiên cứu, tiếp thu tối đa các ý kiến để chỉnh lý, hoàn thiện dự án Luật. Đối với vi phạm trong lĩnh vực trật tự, an toàn giao thông đường bộ, cơ quan soạn thảo cũng sẽ nghiên cứu điều chỉnh thời hiệu xử phạt cho phù hợp thực tế. Cách xử lý cần vừa bảo đảm tính nhân văn, vừa có tính răn đe và nghiêm minh.