Làm thêm giờ để có thêm thu nhập
Có năm trường hợp không được áp dụng tăng giờ làm thêm, gồm: người lao động từ đủ 15 tuổi đến dưới 18 tuổi; người lao động là người khuyết tật nhẹ suy giảm khả năng lao động từ 51% trở lên, khuyết tật nặng hoặc khuyết tật đặc biệt nặng; người lao động làm nghề, công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm hoặc đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm; lao động nữ mang thai từ tháng thứ 7 hoặc từ tháng thứ 6 nếu làm việc ở vùng cao, vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo; lao động nữ đang nuôi con dưới 12 tháng tuổi. Về số giờ làm thêm trong một tháng, Nghị quyết nêu rõ nếu khi người sử dụng lao động có nhu cầu và được sự đồng ý của người lao động thì làm thêm hơn 40 giờ nhưng không quá 60 giờ trong một tháng.
Việc “chốt” số giờ làm thêm của người lao động được Ủy ban Thường vụ Quốc hội thảo luận kỹ tại phiên họp thứ 9, tiếp thu các ý kiến đóng góp của nhiều cơ quan liên quan.
Là chủ một doanh nghiệp in với 30 công nhân, anh Lê Văn Hữu (trú tại quận Lê Chân, TP Hải Phòng) rất quan tâm đến việc Nhà nước xem xét tăng giới hạn số giờ làm thêm. Sau thời gian dài đóng cửa các dịch vụ để phòng dịch Covid-19, khi được hoạt động trở lại, nhu cầu in ấn tăng, công ty của anh nhận được khá nhiều đơn hàng. “Khi nhiều hợp đồng cần trả khách hàng sớm, việc tuyển thêm lao động không đơn giản, nên doanh nghiệp phải huy động công nhân làm thêm. Tôi đã mong Nhà nước sửa quy định này từ khá lâu. Tôi nghĩ, đây là nhu cầu của doanh nghiệp, cũng là quyền lợi của người lao động”, anh Hữu nói.
Ông Nguyễn Hoài Nam, Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản (VASEP) rất ủng hộ phương án tăng thời gian làm thêm vừa được thông qua. Theo ông Nam, hiện nay, nhiều doanh nghiệp đã quay trở lại sản xuất nhưng những tháng vừa qua, nhiều lao động trở thành F0, F1 khiến nguồn nhân lực khủng hoảng trầm trọng. Bình quân mỗi lao động nghỉ từ 10 đến 14 ngày để điều trị, tương đương với việc doanh nghiệp mất đi 80 đến 112 giờ làm việc, nguy cơ bị đứt gãy chuỗi cung ứng sản xuất, mất khách hàng...
Đại diện Công ty Thủy sản Minh Phú cho rằng, ngành nông nghiệp, đặc biệt là thủy sản chịu ảnh hưởng bởi tính mùa vụ. Vào mùa, nông dân mang thủy sản đến các nhà máy bán nhiều, nếu muốn nhận mua hết, hoặc để bảo đảm thời gian giao hàng theo yêu cầu đối tác, doanh nghiệp buộc phải tăng số giờ làm, tức là vi phạm quy định giờ làm thêm. “Đề xuất cho phép điều chỉnh tăng giờ làm thêm trong tháng và nâng tổng số giờ làm thêm của người lao động không quá 300 giờ/năm có ý nghĩa lớn ở thời điểm này, giúp doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp xuất khẩu nhanh chóng ổn định sản xuất, kinh doanh, chống đứt gãy chuỗi cung ứng”, đại diện Thủy sản Minh Phú nêu quan điểm.
“Mong muốn làm thêm giờ để kiếm thêm thu nhập”, anh Lê Văn Chiến, công nhân Công ty Catalan (Bắc Ninh), bày tỏ. Dịch bệnh vẫn chưa kết thúc nên các công ty tuyển người còn khó khăn, nguyên phụ liệu cũng không về kịp theo kế hoạch. Vì vậy, việc tăng giờ làm thêm để đáp ứng các đơn hàng là vô cùng cần thiết đáp ứng nhu cầu xuất khẩu. “Nhận thấy rất cần thiết phải tăng do thiếu nguồn lực cục bộ tại từng thời điểm. Về phía người lao động, theo khảo sát, cơ bản chúng tôi nhận được sự đồng tình của anh em công nhân do nhà máy chúng tôi là một trong những nhà máy hiện đại, sử dụng công nghệ cao nên công sức hao phí lao động không nhiều. Vì vậy, thời gian làm thêm 1-2 giờ/ngày đối với công nhân lao động là không quá khó khăn”, ông Nguyễn Văn Nguyên, Phó Tổng Giám đốc Công ty Catalan (Bắc Ninh), cho biết.
Bù đắp cho người lao động
Phần lớn cả doanh nghiệp và người lao động đều đồng tình về việc tăng giờ làm thêm. Tuy nhiên, làm thêm ở mức độ nào, có phù hợp hay không, bởi sau 8 giờ, người lao động làm thêm 2-3 giờ nữa. Cơ quan quản lý sẽ giám sát như thế nào để bảo đảm sức khỏe của người lao động và đặc biệt là cả vấn đề an toàn lao động?
Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ lưu ý, hiện nay, “hậu Covid-19” đang là vấn đề lớn đặt ra và không phải người lao động nào sau khi khỏi Covid-19 cũng có thể duy trì được trạng thái sức khỏe, tâm lý tốt để bắt tay ngay vào làm việc. Do đó, Chủ tịch Quốc hội đề nghị, cần cân nhắc bảo đảm hài hòa lợi ích, giữa lợi ích trước mắt (về kinh tế) và lợi ích lâu dài (về sức khỏe của người lao động) trong giải quyết bài toán thiếu hụt lao động hiện nay.
Từ thực tế công việc của một công nhân da giày, chị Nguyễn Thị Bích Liên (trú tại thị trấn Đông Anh, Hà Nội) cho hay, cứ hai tuần làm ca ngày, chị sẽ có một tuần phải làm ca đêm. Vào những dịp công ty nơi chị làm việc cần trả gấp các đơn hàng, chị phải tăng ca từ 6 giờ sáng đến 8 giờ tối. “Người lao động ai cũng muốn có thêm thu nhập, nhưng tăng ca triền miên thì khó mà bảo đảm sức khỏe”, chị Liên chia sẻ.
Theo ông Hà Tất Thắng, Cục trưởng An toàn Lao động, Bộ Lao động-Thương binh và Xã hội, hiện nay, quy định của pháp luật giao cho doanh nghiệp là người chịu trách nhiệm chính về điều kiện lao động, sử dụng người lao động cho phù hợp và giám sát chính về an toàn vệ sinh lao động, đó là trách nhiệm của doanh nghiệp. “Còn với cơ quan quản lý nhà nước, trước khi làm thêm, doanh nghiệp phải có thông báo về sở lao động địa phương. Sở Lao động sẽ tùy theo tình hình mà có sự kiểm tra, giám sát, thanh tra. Bên cạnh đó, quy định công đoàn cơ sở-tổ chức đại diện của người lao động, phải căn cứ vào thỏa ước lao động tập thể, căn cứ vào hợp đồng giữa người sử dụng lao động với người lao động để có sự giám sát việc tuân thủ pháp luật, bảo đảm điều kiện làm việc cho người lao động và bảo đảm không để người lao động bị quá sức, gây mất an toàn lao động”, ông Hà Tất Thắng nhận định.
TS Vũ Minh Tiến, Viện trưởng Công nhân Công đoàn (Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam) nêu quan điểm: Việc tăng “trần” theo tháng khoảng 52-60 giờ sẽ bảo đảm sức khỏe của người lao động hơn, tránh trường hợp làm dồn, cật lực trong cả tháng. Hiện nay, người lao động đang làm việc khoảng 26 ngày/tháng; bình quân làm thêm khoảng 2-2,5 giờ/ngày. Về các chế độ khi làm thêm giờ bình thường, theo quy định, người lao động làm thêm giờ được trả lương tính theo đơn giá tiền lương hoặc tiền lương thực trả theo công việc đang làm, vào ngày thường, ít nhất bằng 150%. Luật chỉ quy định mức tối thiểu là 150% với giờ làm thêm bình thường, mức cao hơn thì cần phải thương lượng. “Tôi đề nghị người lao động chủ động đề xuất; công đoàn cơ sở đại diện cho người lao động đối thoại, thương lượng để trong giai đoạn đặc biệt này, người lao động đã sẵn sàng làm hơn giờ so với quy định hiện hành, người lao động cống hiến cho doanh nghiệp thì doanh nghiệp cũng bù đắp lại bằng cách tăng 160%-170% chẳng hạn; có chế độ bồi dưỡng giữa ca, ăn ca... để họ có sức khỏe”, ông Tiến nói.
Theo ông Lê Đình Quảng, Phó trưởng Ban Chính sách pháp luật, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam: “Sau khi có Nghị quyết của Thường vụ Quốc hội, việc cần làm ngay là cơ quan chức năng phải tuyên truyền để người lao động và người sử dụng lao động hiểu đúng, hiểu đủ về tăng giờ làm thêm. Cụ thể, người lao động và người sử dụng lao động sẽ thỏa thuận để làm việc trong giới hạn cho phép chứ không có nghĩa tăng trần từ 40 giờ lên không quá 60 giờ là phải làm đủ 60 giờ. Nếu người lao động vì sức khỏe, như mắc Covid-19, không thể làm thêm giờ mà người sử dụng lao động áp dụng các quy định chế tài là vi phạm pháp luật”.
