Ngang nhiên vi phạm
Những năm gần đây, dọc theo tuyến đường gom hai bên Đại lộ Thăng Long luôn có những bãi đổ phế thải xây dựng chất thành đống không biết từ lúc nào hay ở đâu mà có. Chỉ hơn một km trên đoạn sông Đáy chảy qua xã Song Phương (huyện Hoài Đức), nhưng có tới vài bãi phế thải đổ tràn lan ra cả diện tích ruộng canh tác của người dân địa phương. Chỉ sau một đêm, những đống vật liệu xây dựng, bao tải phế thải lại xuất hiện tại một trong những tuyến đường được xem là đẹp nhất Thủ đô.
Tương tự, tại xã Tân Triều (huyện Thanh Trì), mặc dù đã được quy hoạch hai điểm tập kết phế thải xây dựng tại thôn Yên Xá và Triều Khúc với tổng diện tích khoảng 2.000 m², nhưng tình trạng đổ trộm phế thải vẫn diễn ra tại một số tuyến đường, khu đất xen kẹt trên địa bàn. Thậm chí, ngay trong thời điểm dịch Covid-19 hoành hành, tình trạng đổ trộm chất thải, phân bùn bể phốt… trên các tuyến đường vẫn diễn ra thường xuyên và có chiều hướng gia tăng.
Có thể thấy, tình trạng đổ phế thải xây dựng, rác thải, chất thải sinh hoạt bừa bãi không chỉ diễn ra ở các khu vực vùng ven, ngoại thành mà ngay tại trung tâm thành phố, nơi có những mặt bằng quy hoạch dang dở, những bãi đất trống trong các khu dân cư, các tuyến đường không có nhà dân hoặc ngay tại chân cầu… cũng là điểm tập kết của phế thải xây dựng. Dẫu vậy, việc bắt gặp các đối tượng đổ trộm và xử lý các trường hợp vi phạm rất khó khăn vì các trường hợp vi phạm thường thực hiện hành vi vào ban đêm.
Ông Vũ Văn Quỳnh (Thịnh Liệt, Hoàng Mai) bức xúc cho biết, khu vực này có rất nhiều bãi đất trống, nhiều công trình xây dựng quanh đây thường lợi dụng đêm tối đến đổ trộm phế thải, gạch đá rất bừa bãi. Không chỉ thế, việc người dân đổ rác thải, vật liệu xây dựng còn làm bịt cống thoát nước gây nên tình trạng ngập úng cho các hộ dân sống ở quanh đây.
Chế tài xử lý còn bất cập
Trong Chiến lược quốc gia về quản lý chất thải rắn, Việt Nam cam kết tiến tới thu gom, vận chuyển và xử lý 100% chất thải ngoài hộ gia đình vào năm 2025 và 85% chất thải của các hộ gia đình vào năm 2025 ở các khu vực đô thị; dự kiến ưu tiên các cơ sở xử lý quy mô lớn sử dụng công nghệ hiện đại và tập trung đáng kể vào việc tái chế và nâng cấp các bãi chôn lấp để ngăn chặn các tác động môi trường và sức khỏe. Tuy nhiên, tại các thành phố lớn, chính quyền địa phương đang phải đối mặt nhiều khó khăn trong việc thu gom, vận chuyển, xử lý và tiêu hủy các dòng chất thải đang tăng nhanh, thậm chí đến mức hệ thống thu gom, vận chuyển, xử lý và tiêu hủy cũng như yêu cầu tài chính cho các hệ thống này không thể theo kịp với khối lượng chất thải gia tăng. Bên cạnh đó, một số địa phương còn buông lỏng quản lý địa bàn, chưa quyết liệt phòng ngừa, xử lý triệt để, nghiêm minh đối với các tổ chức, cá nhân có hành vi vi phạm pháp luật này. Cùng với đó, cơ quan chức năng chưa có cơ chế thu gom, xử lý chất thải, rác thải, nhất là các cơ sở xử lý chất độc hại một cách hợp lý, giá cả có thể chấp nhận được.
Theo đại diện Phòng Cảnh sát môi trường (Công an TP Hà Nội), việc đổ trộm chất thải nguy hại, phế thải xây dựng ra môi trường đem lại “siêu lợi nhuận” cho các doanh nghiệp xử lý chất thải, trong khi việc xử lý vi phạm này còn khó khăn dẫn đến tình trạng này chưa được khắc phục triệt để. Chế tài xử phạt chủ xe đổ trộm phế thải có thể lên đến vài trăm triệu đồng, nhưng khi bị lực lượng chức năng phát hiện, chỉ có lái xe nhận trách nhiệm, chấp nhận xử phạt từ 5 - 10 triệu đồng theo Nghị định 155/2016/NĐ-CP. Thế nên, dù quy định này cho phép tịch thu phương tiện vi phạm, song nhiều trường hợp phương tiện không phải của chủ thể xả thải nên cảnh sát phải định giá phương tiện để phạt mức tương ứng. Chưa kể có trường hợp chủ phương tiện vi phạm không đến làm việc, nhưng chủ xe lại đăng ký tên của người khác nên việc xử lý rất khó khăn.
Trước tình trạng này, cơ quan chức năng cần vào cuộc quyết liệt, xử lý nghiêm đối với hành vi đổ trộm rác thải, chất thải để bảo vệ sức khỏe người dân và môi trường. Đồng thời, cần tăng các chế tài đối với hành vi đổ trộm chất thải, rác thải ra môi trường nhằm răn đe, phòng ngừa các trường hợp sai phạm.
