Thiếu rõ ràng, minh bạch
Tháng 2-2017, HĐND tỉnh Hòa Bình phê duyệt chủ trương đầu tư dự án (DA) đường kết nối đường Hồ Chí Minh và quốc lộ 12B đi quốc lộ 1 qua địa bàn hai huyện Lạc Sơn và Yên Thủy, tỉnh Hòa Bình. Chủ đầu tư DA là Sở Giao thông vận tải tỉnh Hòa Bình với tổng mức đầu tư 250 tỷ đồng. Thời gian thực hiện DA dự kiến trong 24 tháng kể từ tháng 9-2017. Thế nhưng cho đến nay, DA đã phải ra hạn tới ngày 30-9-2020 bởi một số vướng mắc trong giải phóng mặt bằng (GPMB) tại huyện Yên Thủy.
Cụ thể, cuối tháng 5-2020, UBND huyện Yên Thủy phải tiến hành cưỡng chế thu hồi đất của gia đình nhà anh Bùi Văn Kiên. Đây là hộ duy nhất chưa bàn giao mặt bằng. Được biết, đoạn đường đi qua một thửa đất ở hơn 1.500 m² và ba thửa đất nông nghiệp hơn 600 m², cùng nhiều tài sản trên đất có giá trị khác của nhà anh Kiên. Nhưng gia đình anh không thực hiện nhận bồi thường GPMB bởi không nhất trí với đơn giá 200 nghìn đồng/m² đất ở nông thôn mà UBND huyện Yên Thủy công bố.
Đáng lưu ý, tất cả các văn bản liên quan đến quyết định thu hồi đất hay phương án bồi thường gia đình anh Kiên đều không nhận được. Chỉ đến khi gia đình không đồng ý thu hồi đất và liên tục gửi đơn khiếu nại thì đến ngày 1-10-2019, UBND huyện mới liên tục ra các QĐ 1928/QĐ-UBND và QĐ 1929/QĐ-UBND về việc phê duyệt, điều chỉnh, bổ sung phương án bồi thường và GPMB… và gửi cho gia đình.
Có trong tay các văn bản liên quan đến quyền và nghĩa vụ của gia đình, anh Kiên phát hiện nhiều chi tiết không đồng nhất. Cụ thể, theo Thông báo số 72/TB-UBND ngày 22-12-2017 về việc thu hồi đất của tất cả các hộ dân, diện tích đất ở nông thôn của gia đình anh là 1.593,6 m², trong khi các quyết định thu hồi đất sau đó lại chỉ có 1.572,4 m². Đồng thời, thửa đất số 186 - bản đồ 69 của gia đình anh trước theo thông báo này là 114,4 m² là đất ở nông thôn nhưng trong quyết định thu hồi đất lại biến thành 173,2 m² đất trồng cây lâu năm.
Mở rộng tìm hiểu, chúng tôi được biết những vấn đề gia đình anh Kiên gặp phải cũng là tình trạng chung của đa số các hộ dân tại xã Lạc Lương, huyện Yên Thủy. Gần như toàn bộ người dân đều chỉ biết “chính quyền nói sao thì biết vậy”. Tất cả quyết định thu hồi đất hay phương án bồi thường cho riêng từng hộ gia đình chỉ đến khi chính quyền xã gọi lên nhận tiền thì người dân mới biết. Mọi thứ đều không được công bố công khai, rõ ràng.
Thêm một điều khó hiểu là sau khi thu hồi giấy chứng nhận quyền sử dụng đất để tiến hành chỉnh lý, bổ sung theo quy định thì từ năm 2018 đến nay rất ít hộ dân mới được UBND huyện trả lại. Trong khi đó, căn cứ khoản 40 Điều 2 Nghị định 01/2017/NĐ-CP quy định thời gian thực hiện thủ tục đăng ký đất đai, tài sản gắn liền với đất, cấp đổi, cấp lại giấy chứng nhận… thì thời hạn thực hiện thủ tục hành chính là không quá 15 ngày.
Bên cạnh những “mập mờ”, thiếu rõ ràng vừa nêu trên thì trong quá trình thực hiện GPMB, đơn vị thi công tiến hành nổ mìn, phá đá mà không có phương án bảo đảm an toàn. Dọc tuyến đường hơn 9 km của dự án, có đến vài chục hộ bị ảnh hưởng, nhẹ thì tường nhà bị rạn, tróc, nặng thì gây lún nền, nứt gạch, có nguy cơ đổ sập bất cứ lúc nào. Cộng với việc nền đường quá cao so nền nhà dẫn đến ngập úng nghiêm trọng. Người dân đã nhiều lần kiến nghị với chính quyền địa phương, tuy nhiên đến nay chỉ có một số ít nhận được hỗ trợ của đơn vị thi công còn phần lớn vẫn phải sống trong thấp thỏm, lo âu.
Lơ là trong quản lý
Để làm rõ những nội dung người dân phản ánh, chúng tôi đã có buổi làm việc với UBND huyện Yên Thủy. Tại buổi làm việc, huyện cũng thừa nhận việc áp đơn giá bồi thường đất tại địa phương trên có thấp hơn so quyết định điều chỉnh bảng giá đất của UBND tỉnh Hòa Bình.
Ông Vũ Minh Toàn, Trưởng phòng Tài nguyên và Môi trường huyện cho biết: “Điều chỉnh giảm đi vì là trên cơ sở lấy ý kiến của các ngành tài chính, tài nguyên, thuế cùng một số các ngành của tỉnh và xin ý kiến của các huyện thì giá đất nông nghiệp của tỉnh Hòa Bình nói chung là cao hơn một số các huyện lân cận, cho nên giảm để thu hút đầu tư. Hai là việc này cũng đã được các ngành của tỉnh đề xuất!”.
Đối với một loạt các nội dung liên quan đến sai số trong việc điều chỉnh giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, các cơ quan chuyên môn của huyện Yên Thủy cũng không giải thích được. Thậm chí, đại diện của UBND huyện trong buổi làm việc cũng không nắm được quy định của pháp luật về thời hạn thu giữ, điều chỉnh giấy chứng nhận quyền sử dụng đất của người dân.
Chưa kể, đối với việc xử lý những ảnh hưởng của quá trình thi công thì theo UBND huyện đây là trách nhiệm của nhà thầu, chính quyền địa phương “vô can”. Dẫu biết đây là dự án quan trọng, nhà thầu cần đẩy nhanh tiến độ thi công nhưng an toàn của người dân vẫn là thứ phải được ưu tiên hàng đầu. Còn về những khiếu nại của người dân trong suốt những năm qua, thiết nghĩ phía chính quyền địa phương cần mau chóng giải quyết công khai, minh bạch để dự án có thể hoàn thành.
